بوسوتینیب
بوسوتینیب یک داروی ضدسرطان خوراکی از گروه مهارکنندههای تیروزین کیناز است. این دارو پیامهای رشد سلولهای لوسمی مرتبط با کروموزوم فیلادلفیا را مهار میکند.
بیشتر برای درمان لوسمی میلوئیدی مزمنِ مثبت از نظر کروموزوم فیلادلفیا به کار میرود؛ هم در برخی بیماران تازهتشخیصدادهشده و هم زمانی که درمانهای قبلی مؤثر نبوده یا قابلتحمل نبودهاند.
اسهال، آسیب کبدی، کاهش سلولهای خون، احتباس مایع، مشکلات قلبی و آسیب کلیه از خطرهای مهم آن هستند و پایش آزمایشگاهی لازم دارند. تنگی نفس، درد قفسه سینه، زردی، خونریزی غیرعادی یا واکنش حساسیتی شدید نیازمند اقدام فوری است.
اگر بیماری کبد، کلیه یا قلب دارید، باردارید یا قصد بارداری و شیردهی دارید، یا دارو و مکمل دیگری مصرف میکنید، پیش از شروع اطلاع دهید. هر عارضه شدید یا ماندگار، بهویژه اسهال و استفراغ، باید سریع بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بوسوتینیب داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای تیروزین کیناز است. با مهار پروتئینهای غیرطبیعی مرتبط با کروموزوم فیلادلفیا و برخی مسیرهای رشد سلولی، تکثیر سلولهای لوسمی را کاهش میدهد. هدف اصلی آن کنترل لوسمی میلوئیدی مزمنِ مثبت از نظر کروموزوم فیلادلفیا و حفظ پاسخ درمانی است. در ایران به شکل قرص روکشدار و با نامهای تجاری بوسانتینیب، بوسوتریس و سولیبا عرضه میشود.
موارد مصرف
- لوسمی میلوئیدی مزمنِ مثبت از نظر کروموزوم فیلادلفیا در مرحله مزمن، در برخی بیماران تازهتشخیصدادهشده
- لوسمی میلوئیدی مزمنِ مثبت از نظر کروموزوم فیلادلفیا در مرحله مزمن، وقتی درمان قبلی مؤثر نبوده یا بیمار آن را تحمل نکرده است
- لوسمی میلوئیدی مزمنِ مثبت از نظر کروموزوم فیلادلفیا در مرحله شتابیافته یا بلاست، در بزرگسالانی که به درمان قبلی مقاوم بوده یا آن را تحمل نکردهاند
روش مصرف
قرص را دقیقاً طبق نسخه، در زمان ثابت و همراه غذا با آب ببلعید؛ آن را نشکنید، خرد نکنید یا نجوید. درمان ممکن است طولانی باشد و تا زمانی ادامه یابد که بیماری کنترل شود و عوارض قابلتحمل بماند؛ قطع، وقفه یا تغییر مقدار را خودسرانه انجام ندهید. اگر یک نوبت را فراموش کردید، نوبت بعدی را دو برابر نکنید و برای تصمیم درباره نوبت فراموششده از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید. در طول درمان، شمارش سلولهای خون و عملکرد کبد و کلیه طبق برنامه بررسی میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به بوسوتینیب یا هر یک از مواد سازنده قرص حساسیت داشتهاید.
- اگر بیماری کبدی، هپاتیت، بهویژه هپاتیت ب، یا سابقه افزایش آنزیمهای کبدی دارید.
- اگر بیماری کلیه یا کاهش عملکرد کلیه دارید؛ این موضوع میتواند بر میزان دارو و پایش لازم اثر بگذارد.
- اگر نارسایی قلبی، بیماری عروق قلب، فشار خون بالا، دیابت یا اختلال ضربان قلب دارید.
- اگر اسهال طولانی، بیماری مهم گوارشی یا سابقه التهاب لوزالمعده دارید، چون عوارض گوارشی این دارو ممکن است شدید شود.
- فهرست همه داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای معده، آنتیبیوتیکها، داروهای ضدقارچ، داروهای ضدتشنج، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید؛ بارداری، قصد بارداری، شیردهی و نگرانی درباره باروری را نیز مطرح کنید. در کودکان و سالمندان، انتخاب و پایش درمان باید اختصاصی باشد.
عوارض احتمالی
- اسهال
- تهوع، استفراغ یا درد شکم
- بثورات پوستی یا خارش
- خستگی یا سردرد
- کاهش اشتها یا یبوست
- تب، گلودرد، عفونت، رنگپریدگی، کبودی آسان یا خونریزی غیرعادی میتواند نشانه کاهش سلولهای خون باشد؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید و در تب شدید یا خونریزی زیاد فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره، خستگی شدید یا درد قسمت بالای شکم را جدی بگیرید؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید تا عملکرد کبد بررسی شود.
- اسهال شدید یا مداوم، استفراغ مکرر، درد شدید شکم، خون در مدفوع، سرگیجه یا کاهش ادرار نیازمند تماس سریع با پزشک است؛ در کمآبی شدید یا ناتوانی در نوشیدن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب غیرمعمول، افزایش سریع وزن یا تورم پاها و دستها میتواند نشانه مشکل قلبی یا تجمع مایع باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح مقدار ادرار، تغییر شدید و مداوم در دفع ادرار یا ورم ناگهانی را همان روز گزارش دهید، چون ممکن است نشانه آسیب کلیه یا احتباس مایع باشد.
- تورم لب، زبان یا صورت، خسخس یا دشواری تنفس، بثورات گسترده، تاول یا پوستهریزی پوست نشانه حساسیت شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بوسوتینیب با برخی داروها تداخل مهم دارد. داروهای ضدقارچ مانند کتوکونازول و ایتراکونازول، بعضی آنتیبیوتیکها مانند کلاریترومایسین و برخی داروهای ضدویروس میتوانند مقدار آن را بالا ببرند؛ ریفامپین، بعضی داروهای ضدتشنج و علف چای میتوانند اثرش را کم کنند. داروهای مهارکننده پمپ پروتون مانند امپرازول یا پنتوپرازول ممکن است جذب آن را کاهش دهند و داروهای ضداسید یا داروهای مؤثر بر ریتم قلب باید از نظر زمان مصرف و ایمنی بررسی شوند. گریپفروت، آب گریپفروت و مکملهای حاوی عصاره آن را مصرف نکنید؛ بهدلیل احتمال آسیب کبدی و تشدید عوارض گوارشی، از الکل هم پرهیز کنید. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیات را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بوسوتینیب میتواند به جنین آسیب برساند و در بارداری معمولاً توصیه نمیشود؛ اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع یا بلافاصله پس از آگاهی به پزشک اطلاع دهید. در سن باروری باید در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت از روش مؤثر جلوگیری استفاده شود؛ اسهال یا استفراغ ممکن است اثر قرص ضدبارداری خوراکی را کم کند. ورود دارو به شیر و خطر آن برای نوزاد کاملاً روشن نیست، بنابراین هنگام درمان شیردهی نکنید و زمان ازسرگیری را با پزشک تعیین کنید. این دارو ممکن است بر باروری زنان و مردان اثر بگذارد.
نگهداری
قرص را در دمای اتاق، در بسته اصلی و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. در ظرف را محکم ببندید؛ اگر رطوبتگیر داخل بسته وجود دارد، آن را بیرون نیاورید و نخورید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید، تاریخ انقضا و سالم بودن بسته را بررسی کنید و داروی منقضی یا مصرفنشده را برای دفع ایمن به داروساز بسپارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص روکشدار | 100 mg |
| قرص روکشدار | 400 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بوسوتینیب باید همراه غذا مصرف شود؟
۰۲اگر یک نوبت بوسوتینیب را فراموش کردم چه کنم؟
۰۳اسهال ناشی از بوسوتینیب را چگونه مدیریت کنم؟
۰۴آیا میتوانم امپرازول یا پنتوپرازول را همراه بوسوتینیب مصرف کنم؟
۰۵آیا با بهتر شدن آزمایشها میتوانم بوسوتینیب را قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه L01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.