بنزوکائین
بنزوکائین یک بیحسکنندهٔ موضعی از خانوادهٔ داروهای استری است که با مسدود کردنِ گیرندههای عصبیِ پوست، حسِ درد و خارش را در محلِ مصرف کاهش میدهد.
این پماد بیشتر برای تسکینِ درد، سوزش و خارشِ سوختگیهای خفیف، بریدگیهای سطحی، ساییدگیها و نیشِ حشرات روی پوست بهکار میرود.
این دارو فقط برای مصرفِ سطحی و کوتاهمدت روی پوستِ سالم است؛ مصرفِ گسترده یا طولانی میتواند خطرِ نادر اما جدیِ متهموگلوبینمی (Methemoglobinemia) را بالا ببرد.
اگر زخم یا سوختگیِ شما عمیق، وسیع یا عفونی است، دردتان با این پماد کم نمیشود، یا پس از مصرف علائمِ غیرِمعمولی مثلِ تنگیِ نفس یا تغییرِ رنگِ پوست دیدید، حتماً با پزشک مشورت کنید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بنزوکائین یک بیحسکنندهٔ موضعیِ استری است که در ردهٔ داروهای پوستی برای کاربردِ خارجی جای میگیرد. این دارو با مسدود کردنِ کانالهای سدیمِ انتهای اعصابِ حسیِ پوست، از شکلگیری و انتقالِ پیامِ درد جلوگیری میکند و بهاینترتیب حسِ درد، سوزش و خارش در محلِ مصرف موقتاً کاهش مییابد. اثرِ آن موضعی و نسبتاً سریع است و در مصرفِ محدود و طبیعی وارد جریانِ خون نمیشود. در ایران بهصورتِ پمادِ ۵٪ و زیرِ چند نامِ تجاری عرضه میشود و صرفاً برای تسکینِ علائمِ سطحی و موقت بهکار میرود، نه درمانِ علتِ زمینهای.
موارد مصرف
- تسکینِ درد و سوزشِ سوختگیهای خفیفِ پوستی
- کاهشِ خارش و ناراحتیِ نیشِ حشرات و گزیدگیها
- تسکینِ دردِ بریدگیها و ساییدگیهای سطحیِ پوست
- کاهشِ سوزش و خارشِ آفتابسوختگیِ خفیف
- تسکینِ موقتِ خارشِ پوستی ناشی از تحریکاتِ جزئی
روش مصرف
این پماد را فقط روی ناحیهٔ موردنظر و پوستِ سالم، بهصورتِ لایهای نازک و طبقِ دستورِ پزشک، داروساز یا برچسبِ محصول بمالید. پیش از مصرف بهتر است پوست تمیز و خشک باشد و از تماسِ دارو با چشم، بینی، دهان یا زخمهای عمیق و عفونی خودداری کنید. ناحیهٔ وسیعی از بدن را همزمان درمان نکنید و محلِ مصرف را زیرِ باند یا پانسمانِ محکم قرار ندهید مگر پزشک چنین توصیهای کرده باشد، چون این کار جذبِ دارو از پوست را افزایش میدهد. مدتِ مصرف را طولانی نکنید و اگر پس از چند روز بهبودی حس نکردید یا وضعیت بدتر شد، مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سوختگیهای خفیف پوستی
فقط برای سوختگی سطحی و ناحیهٔ کوچک؛ سوختگی گسترده، عمیق یا تاولدار نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
خارش و ناراحتی ناشی از نیش حشرات و گزیدگیها
از تماس با چشم و مصرف روی سطح وسیع خودداری کنید؛ در صورت تشدید تورم، درد یا بروز حساسیت، مصرف را قطع کنید.
بریدگیها و ساییدگیهای سطحی پوست
فقط برای آسیبهای سطحی؛ روی زخم عمیق یا سوراخشده و گازگرفتگی حیوان استفاده نشود.
آفتابسوختگی خفیف
روی سطح وسیع یا آفتابسوختگی شدید و تاولدار استفاده نکنید و از تماس با چشم جلوگیری شود.
خارش ناشی از تحریکات جزئی پوست
در صورت ایجاد قرمزی، تحریک یا حساسیت، مصرف را قطع کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به بنزوکائین یا سایر بیحسکنندههای موضعی مثلِ لیدوکائین و پروکائین حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک یا داروساز بگویید.
- سابقهٔ متهموگلوبینمی، کمخونی یا بیماریِ قلبی و ریوی را با پزشک در میان بگذارید.
- در دورانِ بارداری، شیردهی یا مصرفِ هر داروی دیگر، حتی گیاهی یا بدون نسخه، پیش از استفاده مشورت کنید.
- این پماد را روی زخمِ عمیق، سوختگیِ شدید، پوستِ عفونی یا بریدگیِ بزرگ بدونِ نظرِ پزشک نزنید.
- برای کودکانِ خردسال فقط با تأیید و راهنماییِ پزشک استفاده شود.
- از تماسِ دارو با چشم، داخلِ بینی یا دهان خودداری کنید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا گزگزِ خفیف و گذرا در محلِ مصرف
- قرمزی یا التهابِ مختصرِ پوست
- خارشِ خفیف در ناحیهٔ مالیدهشده
- خشکی یا پوستهپوستهشدنِ جزئیِ پوست
- واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و لب، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای متهموگلوبینمی مانندِ کبودیِ لب و ناخن، پوستِ خاکستریمایلبهآبی، خستگیِ شدید یا تنگیِ نفس — این وضعیت نادر اما جدی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشدیدِ درد، قرمزی یا تورمِ محلِ مصرف بهجای بهبود — مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
- بیحسیِ غیرِعادی، طولانی یا گستردهٔ پوست — با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون بنزوکائین موضعی است، تداخلِ دارویی سیستمیکِ جدی نادر است، اما مصرفِ همزمان با سایر بیحسکنندههای موضعی یا محصولاتِ حاویِ بنزوکائینِ دیگر میتواند خطرِ عوارض را بالا ببرد. در افرادی که داروهای اکسیدکننده مانندِ برخی سولفونامیدها، نیتراتها یا داپسون مصرف میکنند، یا کمبودِ آنزیمیِ ارثیِ گلبولِ قرمز (مانندِ G6PD) دارند، احتمالِ متهموگلوبینمی بیشتر است. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ موضعیِ دیگری که مصرف میکنید را به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ جامعی دربارهٔ مصرفِ بنزوکائینِ موضعی در بارداری و شیردهی در دسترس نیست، اما به دلیلِ جذبِ سیستمیکِ اندک در مصرفِ محدود و کوتاهمدت، معمولاً کمخطر تلقی میشود. با این حال مصرفِ آن در این دوران، بهویژه روی سطحِ وسیع یا برای مدتِ طولانی، باید فقط با نظرِ پزشک باشد.
نگهداری
این پماد را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید. درِ تیوپ را پس از هر بار مصرف محکم ببندید و آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و در صورتِ گذشتنِ آن یا تغییرِ رنگ و بو، داروی باقیمانده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پماد | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بنزوکائین را میتوان روی زخمِ باز یا بریدگیِ عمیق استفاده کرد؟
۰۲چه مدت طول میکشد تا اثرِ بیحسکنندگیِ این پماد شروع شود؟
۰۳آیا مصرفِ طولانیمدتِ این پماد بیخطر است؟
۰۴آیا این پماد برای کودکان بیخطر است؟
۰۵اگر بعد از مصرف پوست سوزش یا قرمزیِ بیشتری پیدا کرد چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه D04AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.