داپسون
داپسون دارویی از خانوادهٔ سولفونهاست که هم اثر ضدباکتری دارد و هم اثر ضدالتهابی.
بیشتر برای درمان جذام در کنار داروهای دیگر، بیماری پوستی درماتیت هرپتیفرم، و پیشگیری یا درمان نوعی عفونت ریوی در افراد دارای نقص ایمنی به کار میرود.
پیش از شروع داپسون باید آزمایش خون برای بررسی کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز انجام شود، زیرا این دارو میتواند در افراد دارای این کمبود باعث تخریب گلبولهای قرمز شود.
اگر پوست یا لبها به رنگ آبیمایل به خاکستری درآمد یا تنگی نفس ناگهانی داشتید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ برای تب، بثورات گسترده یا زردی پوست هم سریع با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
داپسون دارویی از خانوادهٔ سولفونها (Sulfone) است و در گروه داروهای ضدعفونت قرار میگیرد. این دارو با مهار مسیر ساخت فولات در باکتری عامل جذام از رشد آن جلوگیری میکند و همزمان، با کاهش فعالیت گلبولهای سفید نوتروفیل در واکنشهای التهابی پوستی، اثر ضدالتهابی هم از خود نشان میدهد. به همین دلیل، هم در درمان جذام و هم در برخی بیماریهای التهابی پوست کاربرد دارد. در ایران بهصورت قرصهای ۵۰ و ۱۰۰ میلیگرمی عرضه میشود و مصرف آن همیشه باید زیر نظر پزشک باشد.
موارد مصرف
- درمان جذام (بیماری هانسن)، معمولاً همراه با داروهای دیگر
- درمان درماتیت هرپتیفرم، بیماری پوستی خارشدار مرتبط با حساسیت به گلوتن
- پیشگیری یا درمان عفونت ریوی پنوموسیستیس در افراد دارای نقص ایمنی
- درمان برخی بیماریهای پوستی تاولی یا التهابی نادر، به تشخیص پزشک متخصص
روش مصرف
داپسون معمولاً بهصورت قرص خوراکی و طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند مصرف میشود. میتوان آن را همراه یا بدون غذا خورد، هرچند مصرف همراه با غذا گاهی ناراحتی گوارشی را کم میکند. بهتر است دارو هر روز در ساعتی مشخص مصرف شود تا اثر آن پایدار بماند؛ اگر یک نوبت فراموش شد، طبق راهنمایی پزشک یا داروساز عمل کنید و دو نوبت را با هم مصرف نکنید. دورهٔ درمان، بهویژه در جذام، معمولاً طولانی است و نباید بدون نظر پزشک قطع یا کوتاه شود، چون قطع زودهنگام میتواند به بازگشت بیماری بینجامد. مقدار و مدت دقیق مصرف را فقط پزشک بر اساس نسخه مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
جذام (بیماری هانسن)
هرگز بهصورت تکدارویی مصرف نشود؛ دوره درمان باید کامل شود.
درماتیت هرپتیفرم
پس از کنترل ضایعات، دوز بهتدریج کاهش یابد؛ رژیم غذایی بدون گلوتن نیاز به دارو را کم میکند، اما دارو آسیب رودهای مرتبط با گلوتن را درمان نمیکند.
پیشگیری از پنومونی ناشی از پنوموسیستیس در افراد دچار نقص ایمنی
معمولاً جایگزین کوتریموکسازول است؛ پیش از شروع، کمبود گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز بررسی شود.
درمان پنومونی خفیف تا متوسط ناشی از پنوموسیستیس
داپسون بهتنهایی کافی نیست؛ برای موارد شدید یا افت اکسیژن مناسب نیست و دادههای کودکان درباره این ترکیب محدود است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز یا کمخونی همولیتیک داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید؛ این آزمایش معمولاً پیش از شروع داپسون درخواست میشود.
- هرگونه بیماری زمینهای کبدی، کلیوی، قلبی یا ریوی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پیش از این به داپسون یا داروهای مشابه آن حساسیت نشان دادهاید، پزشک را مطلع کنید.
- سابقهٔ اختلالات خونی یا بیماریهای عصبی را هم با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا دلدرد
- کاهش اشتها
- سردرد
- سرگیجه
- بیخوابی خفیف یا احساس خستگی
- نشانههای کمخونی همولیتیک مانند رنگپریدگی، خستگی شدید، تنگی نفس یا زردی پوست و چشم؛ در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تغییر رنگ پوست، لب یا ناخن به آبیمایل به خاکستری همراه با تنگی نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، بثورات گستردهٔ پوستی، تورم غدد لنفاوی یا زردی پوست در هفتههای نخست مصرف؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی در دستها و پاها؛ این نشانهها را به پزشک اطلاع دهید.
- زردی پوست و چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید؛ نیازمند بررسی سریع پزشک است.
- گلودرد مداوم، تب بدون دلیل مشخص یا کبودی و خونریزی غیرعادی؛ در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داپسون میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با ریفامپین معمولاً غلظت خونی داپسون را کاهش میدهد و ممکن است اثر درمانی را کم کند؛ در مقابل، تریمتوپریم میتواند غلظت خونی هر دو دارو را بالا ببرد و خطر عوارض خونی را بیشتر کند. مصرف همزمان با داروهایی که خودشان میتوانند باعث کمخونی یا کاهش سلولهای خونی شوند نیز این خطر را افزایش میدهد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تصمیم دربارهٔ مصرف داپسون در بارداری باید توسط پزشک و بر اساس ضرورت بالینی گرفته شود؛ برای نمونه در درمان جذام، ادامهٔ درمان معمولاً با نظر پزشک متخصص و پس از سنجش سود و خطر انجام میشود. این دارو به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و در نوزادانی که خودشان کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز دارند، میتواند خطر کمخونی یا زردی ایجاد کند. بنابراین مصرف در دوران شیردهی باید با نظر پزشک و همراه با پایش وضعیت نوزاد باشد.
نگهداری
قرص داپسون را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضای دارو را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا داپسون آنتیبیوتیک است؟
۰۲چرا پیش از شروع داپسون باید آزمایش خون بدهم؟
۰۳چرا رنگ پوست یا لبم بعد از مصرف داپسون کمی تغییر کرده؟
۰۴اگر یک نوبت داپسون را فراموش کردم چه کار کنم؟
۰۵آیا داپسون بهتنهایی جذام را کاملاً درمان میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۹ سازنده، در گروه J04BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.