آتنولول
آتنولول دارویی از گروه مسدودکنندههای گیرندهٔ بتا است که با کاهش اثر آدرنالین بر قلب، ضربان قلب و فشار خون را پایین میآورد.
بیشترین کاربرد آن کنترل فشار خون بالا، پیشگیری از حملات آنژین صدری و کمک به تنظیم ضربان قلب در برخی آریتمیهاست؛ همچنین پس از سکتهٔ قلبی برای محافظت بیشتر از قلب تجویز میشود.
این دارو معمولاً برای درمان طولانیمدت تجویز میشود و قطع ناگهانی آن میتواند فشار خون یا آنژین صدری را بدتر کند؛ هرگز بدون نظر پزشک مصرف آن را قطع نکنید.
اگر ضربان قلبتان بیشازحد کند یا نامنظم شد، سرگیجه یا تنگینفس تازهای پیدا کردید، یا سابقهٔ آسم و دیابت دارید، حتماً پیش از مصرف یا حین درمان با پزشک خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آتنولول (Atenolol) دارویی خوراکی بهشکل قرص و از دستهٔ مسدودکنندههای گیرندهٔ بتا است که در زیرگروه قلبگزینها قرار میگیرد؛ یعنی عمدتاً روی گیرندهٔ بتا-۱ در قلب اثر میگذارد نه روی گیرندهٔ بتا-۲ در ریهها، و در ایران با نامهایی مانند اکتولول نیز شناخته میشود. این دارو با مسدودکردن گیرندهٔ بتا-۱، از اثر تحریکی آدرنالین و نورآدرنالین بر قلب میکاهد و در نتیجه ضربان قلب و نیروی انقباض آن را کم میکند. حاصل این اثر، کاهش فشار خون، کاهش نیاز عضلهٔ قلب به اکسیژن و منظمترشدن ضربان در برخی آریتمیهاست. اثر آن معمولاً پایدار است و به همین دلیل بیشتر در یک یا دو نوبت در شبانهروز تجویز میشود. هدف اصلی درمان با آتنولول، کنترل بلندمدت فشار خون و آنژین صدری و کاهش خطر عوارض قلبی، بهویژه پس از سکتهٔ قلبی، است.
موارد مصرف
- کنترل فشار خون بالا، بهتنهایی یا همراه با سایر داروهای ضدفشارخون
- پیشگیری از حملات آنژین صدری پایدار (درد قفسهٔ سینه ناشی از کمخونی عضلهٔ قلب)
- کمک به کنترل ضربان قلب در برخی آریتمیهای فوقبطنی، مانند فیبریلاسیون دهلیزی
- کاهش خطر عوارض قلبی و مرگومیر پس از سکتهٔ قلبی، طبق تشخیص و تجویز پزشک
روش مصرف
آتنولول را میتوان با معدهٔ خالی یا همراه غذا مصرف کرد؛ بهتر است هر روز در ساعتی مشخص و ثابت میل شود تا اثر دارو یکنواخت بماند. اگر پزشک مصرف آن را در دو نوبت روزانه تجویز کرده باشد، بهتر است فاصلهٔ زمانی میان نوبتها تا حد امکان رعایت شود. اگر یک نوبت مصرف فراموش شد و فاصلهٔ زیادی تا نوبت بعد نمانده باشد، همان نوبت را نادیده بگیرید و هرگز دو دوز را با هم مصرف نکنید. نکتهٔ بسیار مهم دربارهٔ این دارو این است که هرگز نباید مصرف آن را ناگهانی و بدون هماهنگی با پزشک قطع کرد، چون این کار میتواند باعث افزایش ناگهانی فشار خون، تشدید آنژین صدری یا حتی بروز آریتمی و سکتهٔ قلبی شود؛ اگر پزشک تصمیم به قطع دارو بگیرد، معمولاً این کار را بهتدریج و طی چند روز تا چند هفته انجام میدهد. مقدار مصرف، تعداد نوبتها و مدت درمان را فقط پزشک بر اساس شرایط شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل فشار خون بالا
با یا بدون غذا مصرف شود، اما هر روز در ساعت ثابتی مصرف شود؛ افزایش دوز بیش از ۱۰۰ میلیگرم در روز معمولاً سود بیشتری ندارد.
پیشگیری از حملات آنژین صدری پایدار
برای رفع فوری حملهٔ حاد درد قفسهٔ سینه مناسب نیست؛ افزایش بیش از ۱۰۰ میلیگرم در روز معمولاً سود بیشتری ندارد.
کنترل ضربان قلب در برخی آریتمیهای فوقبطنی، مانند فیبریلاسیون دهلیزی
فشار خون و ضربان قلب باید پایش شود؛ در صورت ضربان قلب پایین همراه با سرگیجه یا ضعف، مراجعهٔ پزشکی لازم است.
کاهش خطر عوارض قلبی و مرگومیر پس از سکتهٔ قلبی
شروع درمان حاد و ادامهٔ آن باید با پایش بیمار در بیمارستان انجام شود؛ در افت فشار خون یا کندی قابلتوجه ضربان، درمان باید بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به آتنولول یا سایر مسدودکنندههای بتا حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ آسم، برونشیت مزمن یا سایر بیماریهای تنگینفسی ریه را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- اگر ضربان قلب بسیار کند، بلوک قلبی یا نارسایی قلبی کنترلنشده دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- ابتلا به دیابت را با پزشک مطرح کنید، چون این دارو میتواند برخی نشانههای افت قند خون مانند تپش قلب را پنهان کند.
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا مشکلات گردش خون محیطی، مانند سردی و رنگپریدگی انگشتان، را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک بگویید و در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی حتماً او را مطلع کنید.
عوارض احتمالی
- احساس خستگی یا کاهش انرژی
- سردی دستها و پاها
- سرگیجهٔ خفیف، بهویژه هنگام بلندشدن ناگهانی
- ضربان قلب کندتر از حالت عادی
- ناراحتی خفیف معده، تهوع یا اسهال
- کاهش میل جنسی یا اختلال خفیف در عملکرد جنسی
- ضربان قلب بسیار کند یا نامنظم همراه با سرگیجهٔ شدید یا غش؛ در این حالت در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید و اگر شدید بود با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای تشدید نارسایی قلبی مانند تنگینفس، ورم پا یا افزایش ناگهانی وزن؛ در این حالت به پزشک اطلاع دهید و در صورت تنگینفس شدید یا ناگهانی، به اورژانس مراجعه کنید.
- خسخس سینه یا دشواری تنفس، بهویژه در افراد با سابقهٔ آسم؛ در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید و در موارد شدید به اورژانس بروید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب یا گلو و دشواری تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- سردی، رنگپریدگی یا درد غیرعادی در انگشتان دست و پا که میتواند نشانهٔ کاهش گردش خون محیطی باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آتنولول میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با برخی مسدودکنندههای کانال کلسیم مانند وراپامیل یا دیلتیازم میتواند ضربان قلب را بیشازحد کند یا فشار خون را بیشازحد پایین بیاورد. ترکیب آن با دیگوکسین یا برخی داروهای ضدآریتمی نیز خطر کندی شدید ضربان قلب را افزایش میدهد. مصرف همزمان با کلونیدین نیز باید تحت نظر پزشک باشد، زیرا در این ترکیب، قطع ناگهانی کلونیدین میتواند باعث افزایش شدید و خطرناک فشار خون شود. در بیماران دیابتی، مصرف همزمان با انسولین یا داروهای خوراکی پایینآورندهٔ قند خون ممکن است برخی نشانههای افت قند خون مانند تپش قلب را پنهان کند، هرچند تعریق معمولاً باقی میماند. داروهای ضدالتهاب غیراستروییدی نیز میتوانند اثر پایینآورندهٔ فشار خون این دارو را کم کنند. مصرف الکل هم میتواند افت فشار و سرگیجه را تشدید کند. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف آتنولول در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول، با احتیاط بیشتری همراه است، چون برخی مطالعات آن را با کندی رشد جنین و کاهش ضربان قلب یا قند خون نوزاد هنگام تولد مرتبط دانستهاند؛ به همین دلیل معمولاً داروهای دیگری برای فشار خون بارداری ترجیح داده میشوند و تصمیم نهایی فقط با پزشک متخصص گرفته میشود. این دارو به میزان قابلتوجهی وارد شیر مادر میشود و در مقایسه با برخی مسدودکنندههای بتای دیگر غلظت بیشتری در شیر پیدا میکند؛ به همین دلیل پزشک ممکن است در دوران شیردهی نیز داروی جایگزینی را ترجیح دهد. مادران شیرده پیش از مصرف باید حتماً با پزشک مشورت کنند و نوزاد را از نظر کندی ضربان قلب یا خوابآلودگی بیشازحد زیر نظر داشته باشند.
نگهداری
آتنولول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی خود و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید و طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید مصرف آتنولول را ناگهانی قطع کرد؟
۰۲آیا کندشدن ضربان قلب با مصرف آتنولول طبیعی است؟
۰۳آیا افراد دیابتی میتوانند آتنولول مصرف کنند؟
۰۴چرا مصرف آتنولول دست و پایم را سرد میکند؟
۰۵آیا آتنولول برای افراد مبتلا به آسم بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۲۴ سازنده، در گروه C07AB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.