آلکتینیب
آلکتینیب دارویی ضدسرطان از ردهٔ داروهای هدفمند است که بهطور اختصاصی رشد سلولهای سرطانی دارای یک جهش ژنتیکی خاص را متوقف میکند.
این دارو عمدتاً برای درمان نوعی خاص از سرطان ریهٔ غیرسلولکوچک به کار میرود که در آزمایش ژنتیکی تومور، همین جهش خاص در آن تأیید شده باشد.
آلکتینیب میتواند بر کبد، ریه و ضربان قلب اثر بگذارد، بنابراین انجام منظم آزمایشهای خون و پیگیری پزشک در طول درمان اهمیت زیادی دارد.
اگر زردی پوست یا چشم، تنگی نفس ناگهانی، سرگیجهٔ شدید یا ضعف غیرعادی عضلانی را تجربه کردید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلکتینیب یک داروی خوراکی ضدسرطان از خانوادهٔ مهارکنندههای تیروزینکیناز است که بهطور اختصاصی آنزیمی خاص در سلول (که به اختصار ALK نامیده میشود) را هدف قرار میدهد. در برخی از انواع سرطان ریه، جهش یا بازآرایی ژن همین آنزیم باعث میشود سلولهای سرطانی سیگنال رشد پیوسته دریافت کنند؛ آلکتینیب با مسدود کردن این مسیر، از تکثیر و گسترش سلولهای سرطانی جلوگیری میکند. این دارو نسل دوم داروهای این رده محسوب میشود و معمولاً برای بیمارانی تجویز میشود که آزمایش تومورشان وجود همین جهش ژنتیکی را تأیید کرده باشد. مصرف آلکتینیب همیشه باید زیر نظر مستقیم متخصص آنکولوژی و بر اساس نسخهٔ اختصاصی هر بیمار انجام شود.
موارد مصرف
- درمان سرطان ریهٔ غیرسلولکوچک پیشرفته یا متاستاتیک که در آزمایش ژنتیکی تومور، جهش خاصی در ژن مرتبط تأیید شده باشد
- درمان خط اول، یعنی از همان ابتدای تشخیص، در بیماران واجد شرایط مبتلا به همین نوع سرطان ریه
- ادامهٔ درمان در بیمارانی که پیشتر داروی دیگری از همین گروه مصرف کردهاند و پاسخ کافی نگرفتهاند
- درمان تکمیلی پس از جراحی موفق برداشتن تومور، در برخی بیماران مبتلا به این سرطان در مرحلهٔ اولیهٔ بیماری
- کمک به کنترل و پیشگیری از گسترش بیماری به مغز یا سیستم عصبی مرکزی در بیماران واجد شرایط
روش مصرف
آلکتینیب بهصورت کپسول و از راه خوراکی مصرف میشود و برخلاف برخی داروهای مشابه، بهتر است همراه با غذا خورده شود تا جذب آن در بدن افزایش یابد. کپسولها را کامل و بدون باز کردن، خرد کردن یا جویدن مصرف کنید. مصرف منظم و در ساعات ثابت روز، طبق برنامهای که پزشک مشخص کرده، به اثربخشی درمان کمک میکند؛ فراموش کردن نوبت یا قطع خودسرانهٔ دارو میتواند اثر درمان بر کنترل بیماری را کاهش دهد، بنابراین هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف یا قطع موقت باید تنها با هماهنگی پزشک معالج انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به آلکتینیب یا سایر اجزای کپسول را به پزشک اطلاع دهید
- اگر سابقهٔ بیماری کبدی، مشکلات ریوی، ضربان قلب کند یا بیماری قلبی دارید، حتماً به پزشک بگویید
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را با پزشک در میان بگذارید
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید
- برای انجام آزمایشهای خونی لازم پیش از شروع درمان، مانند بررسی عملکرد کبد، با پزشک همکاری کنید
- چون این دارو میتواند حساسیت پوست به نور آفتاب را افزایش دهد، دربارهٔ محافظت پوستی در طول درمان با پزشک صحبت کنید
عوارض احتمالی
- یبوست
- خستگی و کاهش سطح انرژی
- ورم دستها، پاها یا صورت (احتباس مایعات)
- دردهای عضلانی خفیف
- حالت تهوع یا اسهال خفیف
- افزایش حساسیت پوست به نور آفتاب
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در این صورت بدون تأخیر به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدید بودن علائم، با اورژانس تماس بگیرید
- تنگی نفس جدید یا بدترشونده، سرفهٔ خشک یا تب که میتواند نشانهٔ التهاب ریه باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سرگیجهٔ شدید، غش یا احساس ضربان قلب بسیار کند و نامنظم؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
- درد شدید عضلانی همراه با ضعف یا ادرار به رنگ تیره که میتواند نشانهٔ آسیب عضلانی باشد؛ در این صورت در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید
- رنگپریدگی شدید، ضعف غیرعادی یا تنگی نفس ناگهانی که میتواند نشانهٔ کمخونی شدید باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آلکتینیب در کبد و به کمک آنزیمهای خاصی تجزیه میشود؛ به همین دلیل مصرف همزمان برخی داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها، بعضی داروهای ضدتشنج و گیاه دارویی گل راعی میتواند غلظت آلکتینیب را در خون بهطور چشمگیری بالا یا پایین ببرد. آب گریپفروت نیز در دوران درمان با این دارو معمولاً توصیه نمیشود. از آنجا که آلکتینیب میتواند ضربان قلب را کند کند، مصرف همزمان با داروهایی که خودشان ضربان قلب را پایین میآورند نیازمند احتیاط ویژه و بررسی دقیقتر پزشک است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از شروع درمان بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر اساس مکانیسم اثر آلکتینیب، این دارو در دوران بارداری میتواند برای جنین آسیبرسان باشد؛ به همین دلیل پیشگیری از بارداری با روشی مطمئن، هم برای زنان و هم برای همسران مردانی که این دارو را مصرف میکنند، در طول درمان و مدتی پس از پایان آن ضروری است و بازهٔ دقیق آن را پزشک مشخص میکند. در صورت بارداری ناخواسته در حین درمان، بلافاصله با پزشک تماس بگیرید. مشخص نیست که آیا این دارو در شیر مادر ترشح میشود یا نه؛ به همین دلیل تصمیم دربارهٔ شیردهی در طول درمان و پس از آن باید با نظر مستقیم پزشک گرفته شود.
نگهداری
کپسولهای آلکتینیب را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. بستهٔ دارو را کاملاً دور از دسترس کودکان قرار دهید، زیرا این دارو برای افرادی که برایشان تجویز نشده، بهویژه کودکان، میتواند خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای دارو را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید آلکتینیب را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۲آیا مصرف آلکتینیب باید تا مدت طولانی ادامه یابد؟
۰۳چرا در طول مصرف این دارو باید مراقب نور آفتاب باشم؟
۰۴اگر یک نوبت مصرف آلکتینیب را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا در طول درمان با آلکتینیب نیاز به آزمایشهای دورهای هست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۹ سازنده، در گروه L01XE36. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.