زانوبروتینیب
زانوبروتینیب یک داروی خوراکی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای انتخابیِ تیروزینکیناز بروتون است. با مهار پیامرسانیِ سلولهای بی، رشد و بقای برخی سلولهای سرطانیِ خون را کاهش میدهد.
بیشتر برای برخی بدخیمیهای سلولهای بی، مانند لوسمی لنفوسیتی مزمن، لنفوم لنفوسیتی کوچک، ماکروگلوبولینمی والدنستروم و بعضی لنفومها تجویز میشود. نوع بیماری و درمانهای قبلی، انتخاب زانوبروتینیب و گاهی ترکیب آن با داروی دیگر را تعیین میکند.
خونریزی، عفونتهای جدی، کاهش سلولهای خون، بینظمی ضربان قلب و آسیب کبدی از نگرانیهای مهم این دارو هستند. خونریزی شدید، تب، تپش قلب یا زردی پوست و چشم نیازمند پیگیری فوری است.
پیش از شروع، سابقهٔ خونریزی، بیماری قلبی یا کبدی، عفونت یا هپاتیت بی و همهٔ داروها و مکملهایتان را بگویید. هرگونه جراحی یا کار دندانپزشکی، بارداری یا قصد بارداری نیز باید از قبل مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
زانوبروتینیب یک داروی خوراکی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای انتخابیِ تیروزینکیناز بروتون است. این دارو با مهار یکی از پیامرسانهای مهم داخل لنفوسیتهای بی، رشد و بقای سلولهای بیِ غیرطبیعی را کند میکند. در بزرگسالان، بسته به نوع بیماری و مجوز فرآورده، برای چند سرطان خون و لنفوم سلول بی بهکار میرود. فرآوردهٔ موجود در این اطلاعات بهشکل کپسول ۸۰ میلیگرمی و با نام تجاری بروکینسا شناخته میشود.
موارد مصرف
- لوسمی لنفوسیتی مزمن
- لنفوم لنفوسیتی کوچک
- ماکروگلوبولینمی والدنستروم
- لنفوم سلول پوششی پس از دریافت درمان قبلی، در بیماران واجد شرایط
- لنفوم ناحیهٔ حاشیهایِ عودکرده یا مقاوم، پس از درمان مبتنی بر پادتن ضد سیدی۲۰
- لنفوم فولیکولیِ عودکرده یا مقاوم، در ترکیب با اوبینوتوزوماب پس از چند درمان قبلی
روش مصرف
کپسول را دقیقاً طبق نسخه و برنامهٔ متخصص سرطان مصرف کنید. این کپسول را میتوان با غذا یا بدون غذا خورد، اما باید کامل با آب بلعیده شود و نباید باز، خرد یا جویده شود. زمان مصرف را تا حد امکان منظم نگه دارید؛ اگر یک نوبت را فراموش کردید، مقدار جبرانی یا دوبرابر مصرف نکنید و دربارهٔ نوبت بعد طبق دستور تیم درمان عمل کنید. بدون هماهنگی درمان را قطع یا زمانبندی آن را تغییر ندهید؛ پیش از هر عمل جراحی یا دندانپزشکی نیز اطلاعرسانی کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به زانوبروتینیب یا هر یک از اجزای کپسول حساسیت دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- سابقهٔ خونریزی، کبودی آسان، خونریزی گوارشی، مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون یا داروهای ضدپلاکت و هر جراحی یا اقدام دندانپزشکی پیشِرو را مطرح کنید.
- بیماری قلبی، فشار خون بالا، تپش یا بینظمی ضربان قلب، عفونت فعال و سابقهٔ هپاتیت بی را اطلاع دهید؛ وضعیت هپاتیت بی ممکن است پیش از شروع بررسی شود.
- بیماری کبدی، نارسایی شدید کلیه یا دیالیز را با پزشک در میان بگذارید؛ در این شرایط پایش عوارض و آزمایشها اهمیت بیشتری دارد.
- در طول درمان، شمارش سلولهای خون و آزمایشهای کبدی طبق برنامه انجام میشود؛ از پوست در برابر آفتاب شدید محافظت کنید و ضایعهٔ پوستی جدید را گزارش دهید.
- ایمنی و اثربخشی دارو در کودکان و نوجوانان ثابت نشده است؛ سالمندان و افراد دارای ضعف عمومی ممکن است به پایش نزدیکتری نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- کبودی، لکههای ریز پوستی یا خوندماغ خفیف
- کاهش نوتروفیلها، پلاکتها یا هموگلوبین در آزمایش خون
- عفونتهای تنفسی، سرفه یا گلودرد
- اسهال یا یبوست
- درد عضلانی، مفصلی یا کمردرد
- خستگی، سرگیجه، بثورات پوستی یا افزایش فشار خون
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، مدفوع سیاه یا خونی، استفراغ خونی، ادرار خونی، سردرد شدید ناگهانی، گیجی یا ضعف یکطرفه: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، تنگی نفس، سرفهٔ شدید یا جدید، گیجی یا بیحالی شدید میتواند نشانهٔ عفونت جدی باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید و در وخامت سریع به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب، ضربان نامنظم، سرگیجهٔ شدید، غش، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت بالای سمت راست شکم، تهوع مداوم یا خستگی غیرعادی: فوراً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
- تورم لب، صورت یا گلو، دشواری تنفس یا کهیر گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، گرفتگی عضلات، تهوع یا استفراغ مکرر، گیجی، تپش قلب یا کاهش ادرار، بهویژه در آغاز درمان، میتواند نشانهٔ تجزیهٔ سریع سلولهای توموری باشد؛ همان روز به مرکز درمانی اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
زانوبروتینیب عمدتاً بهوسیلهٔ آنزیمهای کبدی تجزیه میشود؛ بعضی داروهای ضدقارچ و ضدعفونت مانند ایتراکونازول، وریکونازول، پوزاکونازول، کلاریترومایسین و فلوکونازول، و برخی داروهای قلبی مانند دیلتیازم و وراپامیل میتوانند مقدار آن را بالا ببرند. ریفامپین، کاربامازپین، فنیتوئین و علف چای ممکن است مقدار و اثر آن را کم کنند. وارفارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، آسپرین، کلوپیدوگرل و مسکنهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن میتوانند خطر خونریزی را بیشتر کنند؛ داروهایی مانند دیگوکسین نیز ممکن است به پایش بیشتری نیاز داشته باشند. گریپفروت و پرتقال تلخ میتوانند مقدار دارو را افزایش دهند. الکل ممکن است سرگیجه و خستگی را بدتر کند و در بیماری کبدی یا آزمایش کبدی غیرطبیعی بهتر است مصرف نشود. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
زانوبروتینیب میتواند به جنین آسیب برساند و در بارداری معمولاً نباید مصرف شود؛ اگر بارداری رخ داد، سریعاً به متخصص اطلاع دهید. افراد دارای امکان بارداری، زن یا مرد، باید در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مدت دقیق را تیم درمان تعیین میکند. مشخص نیست دارو وارد شیر انسان میشود یا نه، بنابراین شیردهی در طول درمان و مدتی پس از آن توصیه نمیشود.
نگهداری
کپسولها را در بستهٔ اصلی و دربسته، در دمای معمول اتاق و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و کپسولهای تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 80 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا زانوبروتینیب همان شیمیدرمانی است؟
۰۲آیا کپسول زانوبروتینیب را با غذا بخورم؟
۰۳اگر یک نوبت را فراموش کنم، چه کار کنم؟
۰۴آیا هنگام مصرف زانوبروتینیب میتوانم آسپرین یا ایبوپروفن بخورم؟
۰۵برای جراحی یا کشیدن دندان چه اقدامی لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه L01EL03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.