ویتامین آ
ویتامین آ ویتامینی محلول در چربی و ضروری برای بینایی، سلامت پوست و مخاطها و سیستم ایمنی بدن است. این فرآورده ۵۰٬۰۰۰ واحدی، شکلی با دوز بالا از این ویتامین برای درمان کمبودهای مشخصشده است.
بیشتر برای درمان کمبود تأییدشدهٔ ویتامین آ و مشکلات بینایی ناشی از آن، بهویژه در افراد مبتلا به اختلال سوءجذب چربی، تجویز میشود.
این یک دوز درمانی و بالاست، نه یک مکمل روزمره؛ مصرف خودسرانه یا طولانیمدت آن میتواند به مسمومیت کبدی و عصبی منجر شود. در بارداری، بدون تجویز صریح پزشک هرگز نباید مصرف شود.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، بیماری کبدی یا کلیوی دارید یا داروهای رتینوئیدی مصرف میکنید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید. همچنین با علائمی مانند سردرد شدید، تاری دید یا زردی پوست، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ویتامین آ یک ویتامین محلول در چربی از خانوادهٔ رتینوئیدهاست که بدن برای بینایی طبیعی (بهویژه دید در نور کم)، حفظ سلامت پوست و مخاط دستگاههای گوارش و تنفس، و عملکرد درست سیستم ایمنی به آن نیاز دارد. این ویتامین در شبکیهٔ چشم به ساخت رنگدانهٔ بینایی کمک میکند و در سطح سلولی بر رشد و تمایز سلولهای اپیتلیال اثر میگذارد. چون ویتامین آ در چربی بدن ذخیره میشود، کنترل دوز و مدت مصرف اهمیت ویژهای دارد؛ به همین دلیل شکل ۵۰٬۰۰۰ واحدی آن یک فرآورده با دوز بالا و درمانی است، نه یک مکمل روزانهٔ معمول، که معمولاً برای جبران کمبودهای شدید یا تأییدشدهٔ این ویتامین، زیر نظر پزشک و برای مدتی مشخص، تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمان کمبود تشخیصدادهشدهٔ ویتامین آ
- درمان اختلالات بینایی ناشی از کمبود این ویتامین (مانند شبکوری)
- جبران کمبود در بیماریهای همراه با سوءجذب چربی، مانند فیبروز کیستیک، بیماری سلیاک یا اختلالات کبد و مجاری صفراوی
- جبران کمبود پس از برخی جراحیهای کاهش وزن (مانند بایپس معده)
- کمک به درمان برخی مشکلات پوستی و مخاطی مرتبط با کمبود ویتامین آ، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
این فرآورده را دقیقاً طبق دستور پزشک و برای همان مدتی که تجویز شده مصرف کنید؛ چون ویتامین آ در بدن ذخیره میشود، مصرف خودسرانه یا طولانیتر از آنچه پزشک گفته توصیه نمیشود. از آنجا که این ویتامین محلول در چربی است، مصرف آن همراه با یک وعدهٔ غذایی حاوی کمی چربی معمولاً جذب را بهتر میکند؛ دربارهٔ زمانبندی دقیق مصرف از پزشک یا داروساز خود بپرسید. اگر مولتیویتامین یا مکمل دیگری هم مصرف میکنید، حتماً به پزشک بگویید تا از دریافت بیشازحد ویتامین آ جلوگیری شود؛ و مصرف را بدون هماهنگی با پزشک قطع یا تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود تشخیصدادهشدهٔ ویتامین آ
همراه غذا، ترجیحاً غذای دارای چربی، مصرف شود. برای شیرخواران و خردسالان، شکل دارویی مناسب سن لازم است و کپسول یا قرص ۵۰٬۰۰۰ واحدی نباید خودسرانه مصرف شود.
اختلالات بینایی ناشی از کمبود ویتامین آ، مانند شبکوری و خشکی چشم
شبکوری، خشکی یا کدورت قرنیه نیازمند ارزیابی فوری چشمپزشکی است؛ در استفراغ، سوءجذب شدید یا آسیب قرنیه، درمان خوراکی ممکن است کافی نباشد.
جبران کمبود ویتامین آ در بیماریهای همراه با سوءجذب چربی
همراه وعدهٔ غذایی حاوی چربی و، در فیبروز کیستیک، همراه آنزیمهای پانکراس مصرف شود. در تداوم کمبود، شکل محلول در آب یا تزریقی ممکن است لازم باشد.
جبران کمبود ویتامین آ پس از جراحی کاهش وزن، مانند بایپس معده
این دامنه معمولاً به فرآوردهٔ کمقدرتتر از ۵۰٬۰۰۰ واحد نیاز دارد. پس از اصلاح کمبود، دوز نگهدارنده معمولاً ۵٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ واحد روزانه است و با سطح سرمی تنظیم میشود؛ کمبود همزمان آهن و مس نیز بررسی شود.
مشکلات پوستی و مخاطی مرتبط با کمبود ویتامین آ
فقط در صورت تأیید کمبود ویتامین آ مصرف شود؛ برای آکنه یا سایر بیماریهای پوستیِ مستقل از کمبود، این دوز درمان استاندارد نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- اگر پیشتر به ویتامین آ یا هر یک از اجزای این فرآورده حساسیت نشان دادهاید.
- اگر بیماری کبدی یا کلیوی دارید.
- اگر داروهای رتینوئیدی (مانند ایزوترتینوئین یا آسیترتین) یا هر مکمل و مولتیویتامین دیگر حاوی ویتامین آ مصرف میکنید.
- اگر سابقهٔ پوکی استخوان یا شکستگی استخوان دارید.
- اگر بهطور منظم الکل مصرف میکنید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع یا ناراحتی خفیف معده
- سردرد خفیف
- خشکی یا پوستهپوستهشدن پوست و لبها
- خستگی و بیحوصلگی
- خشکی چشم
- سردرد شدید و مداوم همراه با تاری دید یا دید دوتایی: میتواند نشانهٔ افزایش فشار داخل جمجمه باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا درد شدید شکم: نشانهٔ احتمالی آسیب کبدی است؛ در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
- درد استخوان یا مفاصل که تازه شروع شده و دلیل روشنی ندارد: نیازمند بررسی پزشکی است.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده: با اورژانس تماس بگیرید.
- ریزش غیرعادی مو یا خشکی و پوستهپوستهشدن شدید پوست در مصرف طولانیمدت: به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان ویتامین آ با داروهای رتینوئیدی، مانند ایزوترتینوئین، آسیترتین یا ترتینوئین خوراکی، خطر مسمومیت ویتامین آ را افزایش میدهد و معمولاً توصیه نمیشود. همزمانی با تتراسایکلینها نیز میتواند خطر افزایش فشار داخل جمجمه را بالا ببرد. داروهایی مانند اورلیستات، کلستیرامین یا روغن معدنی ممکن است جذب این ویتامین محلول در چربی را کم کنند، و مصرف زیاد و طولانیمدت الکل خطر آسیب کبدی را بیشتر میکند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف دوزهای بالای ویتامین آ، بهویژه در سهماههٔ اول بارداری، با افزایش خطر نقصهای مادرزادی همراه بوده است؛ به همین دلیل این فرآورده با دوز بالا را نباید بدون تجویز صریح پزشک، در دوران بارداری یا برای زنانی که قصد بارداری دارند مصرف کرد. دربارهٔ شیردهی نیز، چون ویتامین آ میتواند از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل شود، مصرف این دوز بالا فقط با صلاحدید و نظارت پزشک انجام شود. هرگونه تصمیم دربارهٔ مصرف در این دو دوران را حتماً با پزشک خود در میان بگذارید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید، زیرا مسمومیت ویتامین آ در کودکان میتواند جدی باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافه را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول نرم | — |
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان ویتامین آ ۵۰٬۰۰۰ واحد را بهجای مولتیویتامین روزانه مصرف کرد؟
۰۲علائم مصرف بیشازحد ویتامین آ چیست؟
۰۳چرا دربارهٔ مصرف ویتامین آ در بارداری اینقدر هشدار داده میشود؟
۰۴آیا باید این دارو را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۵اگر یک نوبت از مصرف این دارو را فراموش کنم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۶ سازنده، در گروه A11CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.