ویتامین آ
ویتامین آ یک ویتامینِ محلول در چربی است که بدن برای سلامتِ چشم، پوست و سیستمِ ایمنی به آن نیاز دارد. این شکلِ دارویی، مکملی با دوزِ بالا برای جبرانِ کمبودِ این ویتامین در بدن است.
بیشتر برای پیشگیری و درمانِ کمبودِ ویتامین آ، بهویژه در افرادی با مشکلاتِ جذبِ رودهای یا کبدی، و برای بهبودِ شبکوریِ ناشی از این کمبود تجویز میشود.
چون ویتامین آ در بدن ذخیره میشود، مصرفِ خودسرانه یا طولانیمدتِ دوزهای بالا میتواند به مسمومیت بینجامد؛ این دارو را فقط طبقِ نظرِ پزشک و برای مدتِ تعیینشده مصرف کنید.
اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، بیماریِ کبدی دارید، یا همزمان داروهای رتینوییدی مانندِ ایزوترتینویین مصرف میکنید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ویتامین آ (رتینول) یکی از ویتامینهای محلول در چربی و از ردهٔ گوارش و سوختوساز است که بدن نمیتواند آن را بسازد و باید از طریق غذا یا مکمل دریافت کند. این ویتامین در ساختنِ رنگدانهٔ بینایی در شبکیهٔ چشم، حفظِ سلامتِ سلولهای پوششیِ پوست و مخاط، و عملکردِ درستِ سیستمِ ایمنی نقش دارد. شکلِ ۲۵۰۰۰ واحدیِ آن یک مکملِ پرمقدار است که معمولاً برای جبرانِ کمبودهای شناساییشده یا بیماریهایی که جذبِ چربی و ویتامینهای محلول در آن را مختل میکنند، تجویز میشود. چون این ویتامین در بدن ذخیره میشود، مصرفِ آن باید تحتِ نظارتِ پزشک و در دورهٔ زمانیِ مشخص باشد؛ این توضیحات جنبهٔ آموزشی دارند و جایگزینِ تجویزِ پزشک یا بروشورِ رسمیِ داخلِ بستهبندی نیستند.
موارد مصرف
- درمان و پیشگیری از کمبودِ ویتامین آ
- بهبودِ شبکوری (دیدِ ضعیف در نورِ کم) ناشی از کمبودِ ویتامین آ
- جبرانِ کمبود در بیماریهای همراه با اختلالِ جذبِ چربی، مانندِ بیماریِ سلیاک یا فیبروزِ کیستیک
- حمایت از سلامتِ چشم و پوست در کمبودهای تشخیص دادهشده
- پیشگیری از خشکی و آسیبِ قرنیهٔ چشم در کمبودِ شدیدِ ویتامین آ
روش مصرف
این دارو را ترجیحاً همراه با غذا یا اندکی پس از یک وعدهٔ غذاییِ حاویِ چربی مصرف کنید، زیرا جذبِ ویتامین آ در حضورِ چربی بهتر انجام میشود. کپسول یا قرصِ جویدنی را طبقِ زمانبندیای که پزشک یا داروساز تعیین کرده مصرف کنید و دوره یا مقدارِ مصرف را خودسرانه تغییر ندهید یا طولانیتر از آنچه تجویز شده ادامه ندهید. اگر یک نوبت از مصرف را فراموش کردید، در صورتیکه به نوبتِ بعدی نزدیک نشدهاید بهمحضِ یادآوری آن را مصرف کنید؛ برای جبرانِ نوبتِ فراموششده هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید. پیش از افزودنِ هر مکملِ دیگرِ حاویِ ویتامین آ به برنامهٔ خود نیز با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا از دریافتِ همزمانِ بیشازحد پیشگیری شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمبود ویتامین آ با تظاهرات چشمی یا پوستی
همراه غذا یا میانوعدهٔ حاوی چربی مصرف شود؛ برای ادامهٔ درمان، سطح رتینول و علائم بازبینی شود.
پیشگیری از کمبود ویتامین آ در افراد پرخطر
این دوزهای کودکان فقط در برنامهٔ سلامت یا با تجویز پزشک انجام شود؛ مصرف روزانهٔ خودسرانهٔ فرآوردهٔ ۲۵۰۰۰ واحدی مناسب نیست.
شبکوری ناشی از کمبود ویتامین آ
اگر همراه شبکوری، خشکی چشم، لکههای سفید ملتحمه یا کاهش دید وجود دارد، ارزیابی فوری چشمپزشکی لازم است.
کمبود ویتامین آ همراه با اختلال جذب چربی، مانند بیماری سلیاک یا فیبروز کیستیک
همراه وعدهٔ غذایی حاوی چربی و، در صورت تجویز، همراه آنزیمهای لوزالمعده مصرف شود؛ در سوءجذب شدید جذب خوراکی ممکن است کافی نباشد.
پیشگیری از خشکی و آسیب قرنیه در کمبود شدید ویتامین آ
کدورت، زخم یا نرمشدن قرنیه اورژانسی است؛ شیرخواران به شکل دارویی مناسب سن نیاز دارند و این دوز بالا نباید خودسرانه مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ویتامین آ یا هر یک از اجزای این دارو حساسیت دارید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید
- اگر بیماریِ کبدی یا کلیوی دارید
- اگر هماکنون مولتیویتامین یا مکملِ دیگری حاویِ ویتامین آ مصرف میکنید
- اگر داروهای رتینوییدی مانندِ ایزوترتینویین یا آسیترتین مصرف میکنید
- اگر سابقهٔ پوکیِ استخوان یا کاهشِ تراکمِ استخوانی دارید
عوارض احتمالی
- سردردِ خفیف
- تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- خشکی یا پوستهپوستهشدنِ پوست و لبها
- سرگیجه
- تحریکپذیری یا بیقراریِ خفیف
- سردردِ شدید و مداوم همراه با تاریِ دید — این نشانه میتواند به افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه مربوط باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا چشم، دردِ شکم یا تیرهشدنِ ادرار — میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- دردِ شدید و ادامهدارِ استخوان یا مفاصل؛ آن را به پزشک اطلاع دهید.
- ریزشِ غیرعادیِ مو یا پوستهپوستهشدنِ گستردهٔ پوست؛ با پزشک مشورت کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده — با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ ویتامین آ با داروهای رتینوییدی مانندِ ایزوترتینویین یا آسیترتین میتواند خطرِ مسمومیت با ویتامین آ را افزایش دهد و معمولاً توصیه نمیشود. مصرفِ همزمان با برخی آنتیبیوتیکهای خانوادهٔ تتراسایکلین نیز با افزایشِ خطرِ فشارِ داخلِ جمجمه همراه بوده است. داروهایی که جذبِ چربی را کم میکنند، مانندِ اورلیستات، و نیز رزینهای کاهندهٔ چربیِ خون یا روغنِ معدنی میتوانند جذبِ ویتامین آ را کاهش دهند. مصرفِ الکل هم میتواند فشار بر کبد و خطرِ آسیبِ کبدی را در کنارِ دوزهای بالای این ویتامین بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییای را که مصرف میکنید، به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ دوزهای بالای ویتامین آ در دورانِ بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول، با خطرِ ناهنجاریِ جنینی همراه است و این دارو معمولاً در بارداری تجویز نمیشود، مگر آنکه پزشک کمبودِ شدید را تأیید کرده و مصرف را زیرِ نظرِ مستقیمِ خود لازم بداند. در دورانِ شیردهی نیز، چون ویتامین آ وارد شیرِ مادر میشود، مصرفِ دوزهای بالا باید فقط با تأیید و نظارتِ پزشک انجام شود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول نرم | — |
| قرص جویدنی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم ویتامین آ ۲۵۰۰۰ واحدی را همزمان با مولتیویتامینِ روزانه مصرف کنم؟
۰۲آیا ویتامین آ برای درمانِ آکنه یا مشکلاتِ پوستی مصرف میشود؟
۰۳علائمِ مصرفِ بیشازحدِ ویتامین آ چیست و چطور بفهمم دوزم زیاد بوده؟
۰۴آیا مصرفِ این دارو برای مدتِ طولانی بیخطر است؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۶ سازنده، در گروه A11CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.