ایزوترتینوئین
ایزوترتینوئین دارویی خوراکی از خانوادهٔ رتینوئیدها (مشتقهای ویتامینِ آ) است که با کوچککردنِ غدد چربیِ پوست، تولیدِ چربی و آکنه را بهشکلی بنیادین کاهش میدهد.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ آکنهٔ ندولر-کیستیکِ شدید است؛ آکنهای که به آنتیبیوتیکِ خوراکی و درمانهای موضعی پاسخِ کافی نداده باشد.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ این دارو خطرِ بسیار جدیِ آن برای جنین است؛ مصرف در بارداری کاملاً ممنوع است و زنان باید در طولِ درمان از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند.
اگر باردار هستید یا احتمالِ بارداری میدهید، سابقهٔ افسردگی یا بیماریِ کبدی دارید، یا در حینِ درمان دچارِ تغییرِ خلقِ شدید، سردردِ مداوم یا مشکلِ بینایی شدید، حتماً با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایزوترتینوئین شکلِ خوراکیِ یکی از مشتقهای ویتامینِ آ از خانوادهٔ رتینوئیدهاست. این دارو با کوچککردنِ غدد چربیِ (سباسه) پوست و کاهشِ چشمگیرِ تولیدِ چربی، و همچنین اصلاحِ روندِ طبیعیِ لایهبرداریِ داخلِ فولیکولهای مو، از انسدادِ منافذ و شکلگیریِ آکنه جلوگیری میکند. برخلافِ آنتیبیوتیکها یا داروهای موضعی که معمولاً کنترلکنندهاند، این دارو در بسیاری از بیماران میتواند به بهبودِ طولانیمدت و گاه دائمیِ آکنه بینجامد. به همین دلیل، و بهسببِ عوارضِ بالقوهای که دارد، مصرفش معمولاً به آکنهٔ شدید، کیستیک یا مقاوم به سایرِ درمانها محدود میشود و تنها زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ پوست انجام میگیرد. در ایران این دارو با نامهای تجاریِ گوناگونی از جمله دکوتان، کوراکنه و رواکوتان عرضه میشود.
موارد مصرف
- آکنهٔ ندولرِ شدید (آکنهٔ کیستیک)
- آکنهٔ مقاوم به آنتیبیوتیکِ خوراکی و درمانِ موضعی
- آکنهای که با اسکار یا زخمِ عمیقِ پوستی همراه است
- آکنهای که با آسیبِ روانی و افتِ قابلتوجهِ اعتمادبهنفس همراه است
- آکنهٔ گستردهٔ پشت و سینه که به درمانهای معمول پاسخ نداده است
روش مصرف
این دارو بهصورتِ کپسولِ خوراکی مصرف میشود؛ بهتر است همراه با غذا (ترجیحاً غذایی که کمی چربی دارد) خورده شود تا جذبش بهتر انجام شود، و کپسول باید کامل بلعیده شود، نه له یا جویده. دوز و طولِ دورهٔ درمان — که معمولاً چندماهه است — را پزشک بر اساسِ وزن و پاسخِ پوستِ شما تعیین میکند؛ بدونِ هماهنگی با پزشک، دوره را زودتر قطع نکنید. گاهی در هفتههای نخست، آکنه پیش از بهبود کمی بدتر به نظر میرسد؛ این پدیده شناختهشده است. در طولِ درمان، پزشک معمولاً آزمایشهای دورهایِ خون (ازجمله کبد، چربیِ خون و در زنان آزمایشِ بارداری) درخواست میکند و به دلیلِ خطرِ این دارو برای جنین، بهتر است در این مدت و تا مدتی پس از پایانِ آن اهدای خون نکنید. چون پوست در این دوره خشکتر و حساستر میشود، مصرفِ روزانهٔ مرطوبکننده و ضدآفتاب و پرهیز از آفتابِ شدید توصیه میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آکنهٔ ندولرِ شدید (آکنهٔ کیستیک)
کپسول همراه غذا و با ۱ لیوان آب مصرف شود. در بیماری بسیار شدید، افزایش دوز تا ۲ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم در روز فقط با نظر متخصص انجام میشود.
آکنهٔ مقاوم به آنتیبیوتیکِ خوراکی و درمانِ موضعی
همراه غذا مصرف شود و دوز روزانه بهصورت ۲ نوبت مصرف گردد؛ در صورت نیاز به دورهٔ مجدد، معمولاً حداقل ۲ ماه فاصله لازم است.
آکنهای که با اسکار یا زخمِ عمیقِ پوستی همراه است
همراه غذا مصرف شود. درگیری شدید تنه یا اسکار گسترده ممکن است به دوز بالاتر نیاز داشته باشد که فقط باید توسط متخصص تعیین شود.
آکنهای که با آسیبِ روانی و افتِ قابلتوجهِ اعتمادبهنفس همراه است
همراه غذا مصرف شود. بروز تغییرات شدید خلقی، افسردگی یا افکار آسیبزدن به خود باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
آکنهٔ گستردهٔ پشت و سینه که به درمانهای معمول پاسخ نداده است
همراه غذا مصرف شود. از مصرف همزمان مکمل ویتامین آ یا تتراسایکلینها بدون تأیید پزشک خودداری شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع حتماً به پزشک بگویید؛ این دارو در بارداری کاملاً ممنوع است.
- سابقهٔ افسردگی، اضطراب یا سایرِ مشکلاتِ روانیِ خود و خانواده را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر بیماریِ کبدی، چربیِ خونِ بالا (کلسترول یا تریگلیسیرید) یا دیابت دارید، به پزشک اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملها، بهویژه هر نوع مکملِ ویتامینِ آ و آنتیبیوتیکهایی مانندِ تتراسایکلین یا داکسیسایکلین، را به پزشک بگویید.
- اگر پیش از این به ایزوترتینوئین یا سایرِ رتینوئیدها حساسیت نشان دادهاید، حتماً پیش از مصرف به پزشک بگویید.
- زنانِ در سنِ باروری باید پیش از شروع، در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن، از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند و آزمایشِ بارداری را طبقِ برنامهٔ پزشک انجام دهند.
عوارض احتمالی
- خشکیِ شدیدِ لبها (نزدیک به همهٔ بیماران این را تجربه میکنند)
- خشکی و پوستهریزیِ پوست، بهویژه صورت
- خشکیِ چشم و بینی و احتمالِ خوندماغِ خفیف
- حساسیتِ بیشترِ پوست به نورِ آفتاب
- دردِ خفیفِ عضلانی یا مفصلی
- نازکشدنِ موقتِ مو
- تغییرِ شدیدِ خلقوخو، افسردگی یا افکارِ آسیب به خود — بدونِ فوتِ وقت با پزشک یا روانپزشک صحبت کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- سردردِ شدید و مداوم همراه با تاریِ دید یا تهوع — میتواند نشانهٔ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- کاهشِ دیدِ شب یا هر تغییرِ ناگهانیِ دیگر در بینایی — به پزشک اطلاع دهید.
- دردِ شدیدِ شکم، اسهالِ شدید یا خونریزیِ رکتال — میتواند نشانهٔ التهابِ رودهٔ بزرگ باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا چشم، خستگیِ شدید یا ادرارِ تیره — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی؛ به پزشک مراجعه کنید.
- تورمِ صورت و گلو، تنگیِ نفس یا کهیرِ گسترده — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو با مکملهای ویتامینِ آ تداخل دارد؛ مصرفِ همزمان میتواند خطرِ عوارضِ ناشی از دوزِ بالای این ویتامین را افزایش دهد و بهتر است بدونِ نظرِ پزشک مصرف نشود. آنتیبیوتیکهایی از خانوادهٔ تتراسایکلین (مانندِ داکسیسایکلین) همزمان با ایزوترتینوئین معمولاً توصیه نمیشوند، چون خطرِ نادرِ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه را بیشتر میکنند. مصرفِ الکل ممکن است فشار بر کبد و چربیِ خون را بیشتر کند. استفادهٔ همزمان از سایرِ محصولاتِ خشککننده یا لایهبردارِ پوست (مانندِ رتینوئیدهای موضعی یا اسیدهای لایهبردار) میتواند خشکی و تحریکِ پوست را تشدید کند. در زنانی که از قرصِ پیشگیریِ فقطپروژسترونی («مینیپیل») استفاده میکنند، ممکن است اثرِ ضدبارداری کافی نباشد و روشِ دیگری باید در نظر گرفته شود. همیشه فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ پوستیِ خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایزوترتینوئین برای جنین بسیار خطرناک است و حتی مصرفِ کوتاهمدت در بارداری میتواند باعثِ ناهنجاریهای شدیدِ مادرزادی شود؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری کاملاً ممنوع است. زنانِ در سنِ باروری باید پیش از شروعِ درمان از عدمِ بارداریِ خود مطمئن شوند و در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند؛ اگر در این مدت بارداری رخ داد یا احتمالِ آن وجود داشت، باید فوراً دارو قطع و با پزشک تماس گرفته شود. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ این دارو در دورانِ شیردهی در دست نیست، پس معمولاً در این دوران توصیه نمیشود؛ تصمیمِ نهایی را پزشک بر اساسِ شرایطِ شما میگیرد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیم، ترجیحاً در بستهبندیِ اصلیِ خود نگه دارید. همیشه آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول نرم | 20 mg |
| کپسول نرم | 16 mg |
| کپسول نرم | 10 mg |
| کپسول | 10 mg |
| کپسول | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۹ برند از ۲۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ایزوترتینوئین آکنه را برای همیشه درمان میکند؟
۰۲چرا در طولِ مصرفِ این دارو حتماً باید از پیشگیریِ بارداری استفاده کنم؟
۰۳چرا لب و پوستم در طولِ درمان اینقدر خشک میشود؟
۰۴آیا مصرفِ مکملِ ویتامینِ آ همراه با این دارو مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵آیا در طولِ درمان میتوانم اپیلاسیون یا لیزرِ پوست انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۹ برند از ۲۳ سازنده، در گروه D10BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.