ویتامین آ
ویتامین آ یک ویتامین محلول در چربی است که برای بینایی، سلامت پوست و مخاطها و عملکرد طبیعی ایمنی بدن ضروری است.
فرم تزریقی آن بیشتر برای درمان کمبود ویتامین آ، بهخصوص زمانی استفاده میشود که مصرف خوراکی ممکن یا کافی نباشد.
ویتامین آ در بدن ذخیره میشود و دریافت بیشازحد میتواند مسمومیت ایجاد کند. آن را خودسرانه یا همزمان با مکملهای حاوی ویتامین آ مصرف نکنید.
در بارداری یا احتمال بارداری، بیماری کبدی یا کلیوی، و هنگام مصرف داروهای پوستی یا مکملهای دیگر، پیش از تزریق اطلاع دهید. سردرد شدید، تاری دید، استفراغ مکرر یا زردی پوست نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ویتامین آ یک ویتامین محلول در چربی و از عوامل تغذیهای در رده گوارش و سوختوساز است. این ویتامین برای تشکیل مواد لازم در بینایی، سلامت بافتهای پوششی، رشد سلولها و عملکرد ایمنی نقش دارد. این فرآورده با قدرت ۵۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی در هر میلیلیتر، برای درمان کمبود ویتامین آ به کار میرود. تزریق آن معمولاً زمانی اهمیت دارد که دریافت خوراکی ممکن نباشد یا به علت اختلال جذب، کافی نباشد.
موارد مصرف
- درمان کمبود ویتامین آ
- جبران کمبود ویتامین آ در اختلال جذب چربی یا بیماریهای سوءجذب
- جبران کمبود در زمان بیاشتهایی، تهوع یا استفراغ شدید که مصرف خوراکی را دشوار میکند
- درمان تظاهرات چشمی ناشی از کمبود، مانند شبکوری، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
این فرآورده باید توسط پزشک یا پرستار و طبق نسخه بهصورت عضلانی تزریق شود و نباید بهصورت وریدی یا خوراکی مصرف شود. مقدار، فاصله بین تزریقها و طول درمان به علت کمبود، سن و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد و نباید خودسرانه تغییر کند. اگر یک نوبت از برنامه جا افتاد، برای تعیین زمان نوبت بعد با مرکز درمانی تماس بگیرید و نوبت بعدی را دو برابر نکنید. از دریافت همزمان آمپول با فرآوردههای دیگر حاوی ویتامین آ، مگر با هماهنگی درمانگر، خودداری کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود ویتامین آ
پس از اصلاح کمبود و در صورت امکان مصرف خوراکی، ادامهٔ درمان نگهدارنده و اصلاح تغذیه طبق برنامهٔ درمان انجام میشود.
کمبود ویتامین آ ناشی از اختلال جذب چربی یا بیماریهای سوءجذب
در سوءجذب، مسیر تزریقی برای جایگزینی مسیر خوراکی بهکار میرود؛ علت زمینهای و پاسخ درمانی باید پیگیری شود.
کمبود ویتامین آ همراه با بیاشتهایی، تهوع یا استفراغ شدید
این شکل تزریقی زمانی استفاده میشود که مصرف خوراکی ممکن یا قابلاعتماد نباشد.
تظاهرات چشمی ناشی از کمبود ویتامین آ، مانند شبکوری
خشکی شدید، زخم یا کدرشدن قرنیه میتواند بهسرعت به آسیب بینایی منجر شود و نیازمند ارزیابی فوری چشمپزشکی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ویتامین آ یا هر جزء فرآورده حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقه مسمومیت یا بالا بودن ویتامین آ و مصرف منظم مکملهای پرمقدار را مطرح کنید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق حتماً بگویید.
- بیماری کبدی، هپاتیت، سیروز یا مصرف زیاد الکل میتواند خطر عوارض کبدی را بیشتر کند و باید اطلاع داده شود.
- در صورت بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه، مصرف این فرآورده نیازمند احتیاط و نظارت پزشکی است.
- برای کودکان، بهویژه نوزادان کموزن، و سالمندان، مقدار و فاصله تزریق باید دقیقاً بر اساس نظر پزشک تعیین شود.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا حساسیت گذرا در محل تزریق
- تهوع یا ناراحتی خفیف معده
- سردرد خفیف
- سرگیجه یا احساس خستگی
- خشکی لب یا پوست، بهویژه در دریافتهای تکراری
- تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده، تنگی نفس یا احساس بستهشدن گلو: نشانه حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید یا مداوم، تاری دید یا دوبینی، تهوع و استفراغ مکرر، گیجی یا تشنج: میتواند نشانه مسمومیت یا افزایش فشار داخل جمجمه باشد؛ فرآوردههای حاوی ویتامین آ و نوبتهای بعدی تزریق را تا ارزیابی پزشکی ادامه ندهید و فوراً مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت بالای شکم، بیاشتهایی شدید یا خستگی غیرعادی: احتمال آسیب کبدی مطرح است؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- درد مداوم استخوان یا مفصل، پوستهریزی شدید پوست، ترک عمیق لبها یا ریزش مو: ممکن است با دریافت زیاد یا تکراری ویتامین آ مرتبط باشد؛ نوبت بعدی را بدون ارزیابی پزشکی دریافت نکنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل، جمع شدن ویتامین آ از چند منبع است؛ بنابراین مکملهای ویتامین آ، مولتیویتامینها، روغن کبد ماهی و داروهای مشتق از ویتامین آ مانند ایزوترتینوئین و آسیترتین میتوانند خطر مسمومیت را افزایش دهند. مصرف همزمان با آنتیبیوتیکهای خانواده تتراسایکلین، مانند داکسیسایکلین و مینوسایکلین، ممکن است خطر افزایش فشار داخل جمجمه را بیشتر کند. مصرف زیاد جگر یا الکل نیز میتواند دریافت و فشار بر کبد را افزایش دهد. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای بدون نسخهتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فرآوردههای پرقدرت ویتامین آ، بهویژه در اوایل بارداری، در صورت مصرف بیشازحد میتوانند به جنین آسیب بزنند و موجب ناهنجاریهای مادرزادی شوند. در بارداری یا احتمال آن، تزریق فقط با ضرورت روشن و نظارت پزشک انجام شود. ویتامین آ وارد شیر مادر میشود؛ در شیردهی نیز از مصرف همزمان مکملهای حاوی ویتامین آ بدون هماهنگی خودداری کنید.
نگهداری
دمای نگهداری درجشده روی جعبه همان فرآورده را ملاک قرار دهید؛ آمپول را دور از نور مستقیم و گرمای زیاد نگه دارید و از یخزدگی محافظت کنید. دارو باید دور از دسترس کودکان باشد. پیش از تزریق تاریخ انقضا و سلامت آمپول را بررسی کنید و از فرآورده آسیبدیده، کدر، دارای ذرات یا دچار تغییررنگ غیرعادی استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این آمپول برای درمان شبکوری مناسب است؟
۰۲آیا آمپول ویتامین آ برای تقویت پوست و مو کاربرد دارد؟
۰۳آیا میتوانم همزمان قرص ویتامین آ یا مولتیویتامین مصرف کنم؟
۰۴آیا تزریق ویتامین آ در بارداری بیخطر است؟
۰۵اگر اشتباهی مقدار بیشتری تزریق شد چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه A11CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.