ونکومایسین
ونکومایسین یک آنتیبیوتیک گلیکوپپتیدی است که در شکل خوراکی بیشتر در روده میماند و باکتریهای حساس را از بین میبرد.
کاربرد اصلی آن درمان عفونت و التهاب روده ناشی از کلستریدیوئیدس دیفیسیل است. در برخی موارد التهاب روده ناشی از استافیلوکوکوس اورئوس نیز با تشخیص متخصص درمان میشود.
فرآوردهٔ خوراکی ونکومایسین برای عفونتهای خارج از روده مناسب نیست و نباید با شکل تزریقی اشتباه شود. مصرف خودسرانه، تغییر شکل دارو یا قطع زودهنگام میتواند درمان را مختل کند.
در بیماری کلیوی، التهاب شدید روده، کمآبی، سابقهٔ مشکل شنوایی، بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف اطلاع دهید. کاهش ادرار، وزوز یا کاهش شنوایی، بثورات تاولی یا تنگی نفس نیازمند پیگیری فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ونکومایسین یک آنتیبیوتیک از خانوادهٔ گلیکوپپتیدهاست. این دارو با مهار ساخت دیوارهٔ سلولی، باکتریهای حساس را از بین میبرد. شکل خوراکی آن معمولاً از روده جذب نمیشود و به همین دلیل بیشتر در محل عفونت رودهای اثر میکند. این شکل برای عفونتهای خارج از روده اثر درمانی قابلاعتماد ندارد؛ در التهاب شدید روده یا نارسایی کلیه، جذب و عوارض عمومی ممکن است بیشتر شود.
موارد مصرف
- اسهال مرتبط با عفونت کلستریدیوئیدس دیفیسیل
- التهاب کاذبغشایی یا التهاب روده ناشی از کلستریدیوئیدس دیفیسیل
- التهاب روده ناشی از استافیلوکوکوس اورئوس، از جمله سویههای مقاوم، طبق تشخیص پزشک
- درمان برخی موارد عود عفونت رودهای کلستریدیوئیدس دیفیسیل در برنامهٔ درمانی تعیینشده توسط متخصص
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خوراکی است و نباید برای تزریق استفاده شود. کپسول را کامل با آب ببلعید و آن را باز، خرد یا جویده نکنید؛ سوسپانسیون را دقیقاً طبق دستور روی بطری آماده کنید، پیش از هر نوبت بهخوبی یکنواخت کنید و با پیمانه یا سرنگ خوراکی اندازه بگیرید. معمولاً میتوان آن را همراه غذا یا بدون غذا مصرف کرد، اما زمانبندی و مقدار هر نوبت را نسخه تعیین میکند؛ نوبتها را منظم نگه دارید و دوره را خودسرانه کوتاه نکنید. اگر نوبتی را فراموش کردید، مقدار بعدی را دو برابر نکنید و طبق راهنمای پزشک یا داروساز عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسهال مرتبط با عفونت کلستریدیوئیدس دیفیسیل
فقط از راه خوراکی مصرف شود؛ مجموع دوز روزانه در کودکان نباید از ۲ گرم بیشتر شود.
التهاب کاذبغشایی یا التهاب روده ناشی از کلستریدیوئیدس دیفیسیل
در موارد شدید یا برقآسا، برنامهٔ درمانی متفاوت و بیمارستانی لازم است؛ مصرف این دارو برای عفونتهای خارج رودهای مؤثر نیست.
التهاب روده ناشی از استافیلوکوکوس اورئوس، از جمله سویههای مقاوم به متیسیلین
مجموع دوز روزانه در کودکان نباید از ۲ گرم بیشتر شود؛ شکل خوراکی برای عفونتهای خارج رودهای کاربرد ندارد.
عود عفونت رودهای کلستریدیوئیدس دیفیسیل
برای موارد منتخب عود بهکار میرود؛ مراحل درمان را خودسرانه جابهجا، کوتاه یا طولانی نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به ونکومایسین یا اجزای فرآورده و هرگونه واکنش شدید دارویی را اطلاع دهید.
- اگر بیماری کلیوی، کاهش ادرار، کمآبی یا التهاب شدید روده دارید، پیش از شروع درمان بگویید؛ در این شرایط جذب دارو ممکن است بیشتر شود.
- سابقهٔ وزوز گوش، کاهش شنوایی یا سرگیجه و نیز مصرف داروهای آسیبرسان به کلیه یا شنوایی را مطرح کنید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای ضداسهال، کاهندهٔ اسید معده و داروهای متصلشونده در روده را ارائه دهید.
- بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از مصرف مطرح کنید.
- برای کودک، سالمند یا فردی که مشکل بلع دارد، شکل دارویی مناسب باید با نظر پزشک انتخاب شود؛ سالمندان ممکن است به پایش کلیه در طول درمان و پس از آن نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- تهوع
- درد یا گرفتگی شکم
- استفراغ
- نفخ
- سردرد
- خستگی
- اسهال شدید، مداوم، خونی یا بازگشت اسهال پس از پایان درمان: همان روز با پزشک تماس بگیرید و خودسرانه داروی ضداسهال مصرف نکنید.
- کهیر، تورم لب یا صورت، خسخس، تنگی نفس یا احساس غش: مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثورات گسترده، تاول، زخم دهان یا چشم، پوستهریزی یا تب همراه با ضایعات پوستی: مصرف را قطع کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، ورم پاها، ضعف غیرعادی یا گیجی: برای بررسی آسیب کلیه، فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ این عارضه ممکن است در طول درمان یا پس از پایان آن رخ دهد.
- وزوز گوش، احساس پری گوش، سرگیجه یا کاهش شنوایی: مصرف بعدی را بدون راهنمایی ادامه ندهید و فوراً با پزشک تماس بگیرید.
- تب، گلودرد، کبودی یا خونریزی غیرعادی: سریعاً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلستیرامین یا کلستیپول میتواند با اتصال به ونکومایسین در روده، مقدار داروی آزاد را کم کند؛ فاصلهٔ مصرف این فرآوردهها را پزشک یا داروساز تعیین کند. داروهای آسیبرسان به کلیه یا شنوایی، مانند جنتامایسین و آمیکاسین، در صورت جذب قابلتوجه ونکومایسین اهمیت بیشتری پیدا میکنند و ممکن است به پایش کلیه یا شنوایی نیاز داشته باشند. در عفونت کلستریدیوئیدس دیفیسیل، داروهای مهارکنندهٔ حرکات روده مانند لوپرامید و داروهای کاهندهٔ اسید معده، بهویژه مهارکنندههای پمپ پروتون، باید فقط با نظر درمانگر مصرف یا ادامه یابند. محدودیت غذایی مشخصی برای ونکومایسین خوراکی شناخته نشده است؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
جذب ونکومایسین خوراکی معمولاً بسیار کم است، اما در التهاب شدید روده ممکن است افزایش یابد. دادهٔ کافی برای تعیین خطر شکل خوراکی در همهٔ مراحل بارداری وجود ندارد؛ در بارداری یا احتمال آن، مصرف باید با ارزیابی پزشک انجام شود. در شیردهی، بهدلیل جذب کم خوراکی انتظار تماس قابلتوجه نوزاد نمیرود، اما اطلاعات مستقیم محدود است؛ در صورت بروز اسهال یا برفک دهان در نوزاد، پزشک را مطلع کنید.
نگهداری
کپسول و پودر حلنشده را در دمای اتاق، در بستهٔ اصلی، دور از گرما، رطوبت، نور مستقیم و دسترس کودکان نگه دارید. شرایط نگهداری و مدت مصرف سوسپانسیون آمادهشده بین فرآوردهها متفاوت است؛ دستور روی همان بطری و راهنمای داروساز را رعایت کنید و پس از پایان مدت مجاز، آن را دور بریزید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا و هرگونه تغییر غیرعادی در رنگ، بو یا ظاهر فرآورده را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 500 mg / 6mL |
| کپسول نرم | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ونکومایسین خوراکی برای عفونت گلو، دندان، ریه یا ادرار هم مفید است؟
۰۲آیا هر اسهالی با ونکومایسین درمان میشود؟
۰۳آیا با بهترشدن اسهال میتوانم ونکومایسین را قطع کنم؟
۰۴سوسپانسیون ونکومایسین را چگونه آماده و مصرف کنم؟
۰۵چرا با وجود خوراکیبودن ونکومایسین، ممکن است به کلیه یا گوش آسیب برسد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه A07AA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.