وانکومایسین هیدروکلراید
وانکومایسین هیدروکلراید یک آنتیبیوتیک تزریقی از گروه گلیکوپپتیدهاست که با مختلکردن ساخت دیوارهٔ باکتری، باکتریهای حساس را از بین میبرد.
بیشتر برای عفونتهای جدی ناشی از باکتریهای گرممثبت، از جمله برخی باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیکهای دیگر، به کار میرود.
این دارو باید بهصورت وریدی و آهسته تزریق شود؛ تزریق سریع میتواند افت فشار، گرگرفتگی و خارش شدید ایجاد کند. عملکرد کلیه و گاهی شنوایی در طول درمان پایش میشود.
اگر بیماری کلیه، کمآبی بدن، کاهش شنوایی یا وزوز گوش دارید، یا داروهایی مصرف میکنید که به کلیه یا شنوایی آسیب میزنند، پیش از درمان اطلاع دهید. کاهش ادرار، تغییر شنوایی یا نشانههای حساسیت شدید نیازمند پیگیری فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
وانکومایسین هیدروکلراید یک آنتیبیوتیک از خانوادهٔ گلیکوپپتیدهاست که با جلوگیری از ساخت دیوارهٔ سلولی، رشد باکتریهای حساس را متوقف میکند یا از بین میبرد. شکل این فرآورده، پودر تزریقی برای تهیهٔ محلول وریدی است. دارو بیشتر بر باکتریهای گرممثبت اثر دارد و برای عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی مناسب نیست.
موارد مصرف
- عفونت خون و عفونتهای شدید منتشر ناشی از باکتریهای حساس
- اندوکاردیت عفونی
- عفونتهای شدید پوست و بافت نرم
- عفونت استخوان
- عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی، از جمله برخی موارد ذاتالریه
روش مصرف
این فرآورده پس از حلکردن و رقیقسازی توسط کادر درمان، فقط بهصورت وریدی تزریق میشود و نباید خودسرانه، خوراکی یا عضلانی مصرف شود. تزریق باید آهسته و معمولاً طی دستکم یک ساعت انجام شود؛ تزریق سریع خطر افت فشار، گرگرفتگی و خارش را بیشتر میکند. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول دوره بر اساس نوع و شدت عفونت، وزن، عملکرد کلیه و گاهی سطح خونی دارو تعیین میشود. اگر درمان برای چند نوبت تجویز شده است، نوبتها را کامل کنید و بدون هماهنگی آن را قطع یا جابهجا نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت خون و عفونتهای شدید منتشر ناشی از باکتریهای حساس
کشتهای پیگیری برای اطمینان از پاکشدن عفونت و پایش عملکرد کلیه اهمیت دارد.
اندوکاردیت عفونی
در دریچهٔ مصنوعی یا وجود عوارض، طول دوره و نیاز به درمان ترکیبی باید اختصاصی تعیین شود.
عفونتهای شدید پوست و بافت نرم
در آبسه یا بافت مرده، تخلیه و پاکسازی جراحی ممکن است برای موفقیت درمان لازم باشد.
عفونت استخوان
درمان کانون عفونت، تخلیهٔ آبسه و گاهی پاکسازی جراحی در کنار آنتیبیوتیک لازم است.
عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی، از جمله برخی موارد ذاتالریه
در ذاتالریهٔ همراه با آبسه یا تجمع چرک در فضای جنب، تخلیهٔ عفونت نیز ممکن است لازم باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به وانکومایسین یا هر داروی دیگر، بهویژه واکنش شدید به آنتیبیوتیکها را اطلاع دهید.
- بیماری کلیه، دیالیز، کمآبی بدن یا کاهش ادرار را پیش از شروع درمان مطرح کنید؛ ممکن است برنامهٔ درمانی نیاز به تنظیم داشته باشد.
- کاهش شنوایی، وزوز گوش، اختلال تعادل یا سابقهٔ آسیب دارویی به گوش را بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید؛ برخی داروهای همزمان خطر آسیب کلیه یا شنوایی را افزایش میدهند.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- در نوزادان، کودکان و سالمندان، بهویژه در صورت تغییر عملکرد کلیه، پایش درمان اهمیت بیشتری دارد.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- تهوع
- تب یا لرز
- گرگرفتگی یا خارش خفیف و گذرا هنگام تزریق
- احساس ناخوشی یا ناراحتی عضلانی خفیف
- کاهش واضح ادرار، ورم، افزایش وزن سریع یا خستگی شدید: میتواند نشانهٔ آسیب کلیه باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید تا آزمایش و درمان بررسی شود.
- وزوز گوش، کاهش شنوایی، سرگیجه یا اختلال تعادل: سریعاً به پزشک یا کادر درمان اطلاع دهید و نوبت بعدی را بدون هماهنگی دریافت نکنید.
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا زبان، گرفتگی گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حین تزریق، قرمزی و خارش شدید، درد قفسهٔ سینه یا عضلات، تپش قلب یا افت فشار: فوراً پرستار را خبر کنید تا تزریق متوقف یا آهسته شود؛ در صورت تنگی نفس یا غش، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، کندهشدن پوست، زخم دهان یا چشم، یا تب همراه با بثورات پوستی: فوراً به پزشک مراجعه کنید و برای ارزیابی فوری اقدام شود.
- اسهال شدید و آبکی یا خونی، دلپیچه و تب در طول درمان یا تا دو ماه پس از آن: میتواند نشانهٔ التهاب جدی روده باشد؛ سریعاً ارزیابی پزشکی لازم است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان وانکومایسین با داروهایی که میتوانند به کلیه یا گوش آسیب بزنند، مانند برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، آمفوتریسین ب، سیسپلاتین، پایپراسیلین/تازوباکتام، بعضی داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی و برخی ادرارآورهای قوی، ممکن است خطر عوارض را افزایش دهد. داروهای بیهوشی میتوانند احتمال گرگرفتگی و واکنش مربوط به تزریق را بیشتر کنند؛ پیش از عمل، وجود وانکومایسین را به تیم بیهوشی بگویید. این فرآورده با غذا تداخل مهمی ندارد و تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل مطرح نیست، اما کمآبی بدن میتواند خطر آسیب کلیه را بیشتر کند. محلول وانکومایسین نیز ممکن است با بعضی داروهای تزریقی ناسازگار باشد و نباید بدون بررسی کادر درمان در یک مسیر یا محلول مخلوط شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کامل دربارهٔ خطر وانکومایسین در بارداری وجود ندارد، اما دادههای موجود، بهویژه در سهماههٔ دوم و سوم، افزایش روشنی در پیامدهای نامطلوب نشان ندادهاند. پزشک فقط بر اساس ضرورت درمان و شدت عفونت دربارهٔ مصرف آن تصمیم میگیرد. دربارهٔ مقدار دارو در شیر و اثر آن بر شیرخوار نیز اطلاعات کافی نیست؛ پزشک با توجه به نیاز مادر و وضعیت نوزاد دربارهٔ ادامهٔ شیردهی تصمیم میگیرد. در صورت بروز اسهال، برفک دهان یا بثورات در شیرخوار، اطلاع دهید.
نگهداری
ویال پودر را پیش از آمادهسازی در دمای اتاق، دور از گرما، رطوبت، نور مستقیم و یخزدگی نگه دارید. محلول آمادهشده شرایط و مدت نگهداری متفاوتی دارد و باید طبق دستور کادر درمان مصرف شود؛ باقیماندهٔ محلول را خودسرانه نگه ندارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و تاریخ انقضا و سالمبودن ویال را پیش از آمادهسازی بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا وانکومایسین هیدروکلراید را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۲چرا هنگام درمان با وانکومایسین آزمایش خون و کلیه انجام میشود؟
۰۳اگر حین تزریق وانکومایسین صورتم قرمز و بدنم خارشدار شد چه کنم؟
۰۴آیا وانکومایسین برای سرماخوردگی یا عفونتهای معمولی مناسب است؟
۰۵آیا وانکومایسین تزریقی همان داروی خوراکی برای عفونت روده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۹ سازنده، در گروه J01XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.