والپروات سدیم
والپروات سدیم دارویی ضدتشنج (ضدصرع) از خانوادهٔ مشتقات اسید چرب است که با آرام کردن فعالیت الکتریکی بیشازحد مغز، از تشنج و نوسان شدید خلق جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای کنترل انواع صرع، تثبیت خلق در اختلال دوقطبی و گاهی پیشگیری از حملات میگرن تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی دربارهٔ والپروات سدیم، خطر جدی آسیب به جنین در دوران بارداری است؛ اگر امکان بارداری برایتان وجود دارد، پیش از هر تصمیمی حتماً با پزشک مشورت کنید.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، یا زردی پوست و چشم، درد شدید شکم، کبودی غیرعادی یا خوابآلودگی شدید دیدید، هرچه زودتر با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
والپروات سدیم دارویی از دستهٔ ضدتشنجها (ضدصرع) و مشتقات اسید والپروئیک است که در ایران با نامهای تجاری دپاکین و اورفیریل نیز شناخته میشود. این دارو با افزایش سطح یک ناقل عصبی آرامبخش به نام گابا (GABA) در مغز و تعدیل کانالهای سدیمی و کلسیمی سلولهای عصبی، از فعالیت الکتریکی بیشازحد و پرشهای ناگهانی مغز جلوگیری میکند. به همین دلیل هم در کنترل صرع، هم در تثبیت خلق در اختلال دوقطبی و هم در پیشگیری از میگرن کاربرد دارد. این دارو در اشکال قرص آهستهرهش، شربت و تزریقی موجود است و نوع و نحوهٔ مصرف را پزشک بر اساس شرایط هر فرد تعیین میکند.
موارد مصرف
- کنترل و پیشگیری از انواع تشنج در صرع، از جمله تشنجهای تونیک-کلونیک، غیبت و میوکلونیک
- تثبیت خلق و کنترل دورههای شیدایی (مانیا) در اختلال دوقطبی
- پیشگیری از حملات میگرن در بزرگسالان
- کنترل وضعیت صرعی حاد (تشنجهای پیوسته و طولانی) در فرم تزریقی، معمولاً در محیط بیمارستان
روش مصرف
والپروات سدیم معمولاً همراه یا کمی پس از غذا مصرف میشود تا احتمال ناراحتی معده کم شود؛ قرصهای آهستهرهش را باید کامل و بدون خرد کردن یا جویدن بلعید تا اثر تدریجی خود را حفظ کنند، و شربت را با پیمانهٔ مخصوص و طبق دستور پزشک اندازهگیری کنید. بهتر است این دارو هر روز در ساعاتی مشخص و پیوسته مصرف شود، چون قطع ناگهانی آن، بهخصوص در بیماران صرعی، میتواند خطر بازگشت یا تشدید تشنج را بههمراه داشته باشد؛ هرگونه تغییر در دوز یا قطع مصرف را فقط با نظر و برنامهریزی پزشک انجام دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، حتماً پیش از شروع دارو با پزشک مشورت کنید
- هرگونه بیماری یا اختلال عملکرد کبد، بیماریهای میتوکندریایی یا اختلالات ژنتیکی نادر (مانند اختلالات چرخهٔ اوره) را به پزشک اطلاع دهید
- سابقهٔ اختلالات خونی، کبودی یا خونریزی غیرعادی را با پزشک در میان بگذارید
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه سایر داروهای ضدتشنج، را به پزشک و داروساز بگویید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک قبلی به والپروات یا داروهای مشابه را ذکر کنید
- در صورت وجود بیماری کلیوی یا مصرف همزمان چند داروی اثرگذار بر مغز و اعصاب، پزشک را مطلع کنید
عوارض احتمالی
- تهوع، دلدرد یا سوءهاضمه، بهویژه در ابتدای مصرف
- لرزش خفیف دستها
- افزایش وزن
- خوابآلودگی یا احساس خستگی
- ریزش موی موقت
- سردرد یا سرگیجه
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شدید شکم — میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید
- درد شدید و مداوم شکم همراه با تهوع و استفراغ — میتواند نشانهٔ التهاب لوزالمعده (پانکراتیت) باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است
- کبودی غیرعادی یا خونریزی از لثه و بینی — میتواند نشانهٔ افت پلاکت خون باشد؛ حتماً به پزشک اطلاع دهید
- خوابآلودگی شدید، گیجی یا رفتار غیرعادی — میتواند نشانهٔ افزایش آمونیاک خون باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است
- افکار یا رفتار خودآزارانه یا افسردگی شدید و ناگهانی — در صورت بروز، بیدرنگ با پزشک یا خانواده در میان بگذارید
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده — نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
والپروات سدیم با لاموتریژین (یکی دیگر از داروهای ضدتشنج) تداخل مهمی دارد و میتواند سطح خونی آن را بالا ببرد و خطر واکنشهای پوستی جدی را افزایش دهد؛ در چنین مواردی پزشک معمولاً دوز را با احتیاط بیشتری تنظیم میکند. همزمانی با گروهی از آنتیبیوتیکها به نام کارباپنمها (مانند مروپنم و ایمیپنم) نیز میتواند اثر والپروات را بهشدت کاهش دهد، به همین دلیل این ترکیب معمولاً کنار گذاشته میشود. مصرف همزمان با آسپرین یا داروهای رقیقکنندهٔ خون میتواند خطر کبودی و خونریزی را بیشتر کند، و الکل هم اثر خوابآوری دارو و فشار روی کبد را تشدید میکند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و در صورت نیاز، دوز یا زمان مصرف تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
والپروات سدیم یکی از داروهایی است که مصرف آن در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول، با خطر نسبتاً بالای نقایص مادرزادی (بهویژه نقص لولهٔ عصبی) و مشکلات رشد و یادگیری کودک همراه است. به همین دلیل، در زنانی که امکان بارداری دارند، پزشک معمولاً این دارو را تنها در نبود جایگزین مناسب و با پیگیری دقیق تجویز میکند؛ در عین حال، قطع خودسرانهٔ دارو، بهخصوص در صرع، نیز خطرناک است، پس هرگز بدون هماهنگی با پزشک آن را قطع نکنید. مقدار کمی از این دارو هم وارد شیر مادر میشود، بنابراین دربارهٔ شیردهی هم حتماً نظر پزشک را جویا شوید.
نگهداری
والپروات سدیم را در دمای اتاق، دور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت نگهداری کنید، مگر برچسب روی جعبه دستور دیگری داده باشد. شربت را پس از باز شدن، معمولاً باید در بازهٔ زمانی محدودی که روی جعبه ذکر شده مصرف کنید. دارو را همیشه دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص طولانیرهش | 200 mg |
| قرص طولانیرهش | 333 mg / 145 mg |
| قرص طولانیرهش | 400 mg |
| قرص آهستهرهش | 333 mg / 145 mg |
| قرص آهستهرهش | 200 mg |
| قرص آهستهرهش | 400 mg |
| قرص آهستهرهش | 200 mg / 5mL |
| شربت | 100 mg / 1mL |
| شربت | 300 mg / 5mL |
| شربت | 200 mg / 5mL |
| شربت | 200 mg |
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
| تزریقی | 200 mg |
| تزریقی | 115 mg / 1mL |
| تزریقی | 333 mg / 145 mg |
| تزریقی برای محلول | 400 mg |
| تزریقی برای محلول | 333 mg / 145 mg |
| کپسول آهستهرهش | 300 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۱ برند از ۳۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان مصرف والپروات سدیم را ناگهان قطع کرد؟
۰۲چرا پزشک هر چند وقت یکبار از من آزمایش خون میخواهد؟
۰۳آیا مصرف والپروات سدیم در بارداری بیخطر است؟
۰۴آیا افزایش وزن با مصرف والپروات سدیم طبیعی است؟
۰۵آیا خوردن والپروات سدیم همراه غذا ضروری است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۱ برند از ۳۷ سازنده، در گروه N03AG01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.