والپروئیک اسید
والپروئیک اسید دارویی ضدتشنج از خانوادهٔ مشتقات اسیدهای چرب است که با آرام کردن فعالیت الکتریکی بیشازحد مغز، از تشنج و نوسان شدید خلق جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای کنترل انواع صرع و تثبیت خلق در اختلال دوقطبی به کار میرود و گاهی برای پیشگیری از حملات میگرن نیز تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، خطر جدی آسیب به جنین در دوران بارداری است؛ اگر امکان بارداری برایتان وجود دارد، پیش از هر تصمیمی حتماً با پزشک مشورت کنید.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، یا زردی پوست و چشم، درد شدید شکم، کبودی غیرعادی یا خوابآلودگی شدید دیدید، هرچه زودتر با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
والپروئیک اسید دارویی ضدتشنج (ضدصرع) از خانوادهٔ مشتقات اسیدهای چرب است که در گروه درمانی دستگاه عصبی جای میگیرد. این دارو با افزایش سطح یک ناقل عصبی آرامبخش به نام گابا در مغز و تعدیل کانالهای سدیمی سلولهای عصبی، از فعالیت الکتریکی بیشازحد و نامنظم مغز جلوگیری میکند. به همین دلیل، هم در کنترل تشنجهای صرعی و هم در تثبیت خلقوخوی بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی اثربخش است. شکل کندرهش (کرونو) این دارو معمولاً بهگونهای طراحی میشود که ماده مؤثره را بهتدریج در طول روز آزاد کند تا سطح خونی آن یکنواختتر بماند. نوع و برنامهٔ دقیق مصرف را پزشک بر اساس شرایط هر فرد تعیین میکند.
موارد مصرف
- کنترل و پیشگیری از انواع تشنج در صرع
- تثبیت خلق و کنترل دورههای شیدایی (مانیا) در اختلال دوقطبی
- پیشگیری از حملات میگرن در بزرگسالان، در صورت صلاحدید پزشک
- درمان کمکی در برخی اختلالات عصبی-روانی دیگر، طبق تشخیص پزشک متخصص
روش مصرف
این دارو معمولاً همراه یا کمی پس از غذا مصرف میشود تا احتمال ناراحتی معده کمتر شود. کپسول کندرهش را باید کامل و بدون خرد کردن یا جویدن بلعید تا اثر تدریجی آن حفظ شود. بهتر است این دارو هر روز در ساعتهایی نسبتاً ثابت مصرف شود، زیرا ثبات سطح خونی آن برای کنترل تشنج اهمیت زیادی دارد. قطع ناگهانی این دارو، بهویژه در بیماران مبتلا به صرع، میتواند خطر بازگشت یا تشدید تشنج را افزایش دهد؛ بنابراین هرگونه تغییر در مقدار مصرف یا قطع دارو باید تنها با نظر و برنامهٔ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل و پیشگیری از انواع تشنج در صرع
درمان معمولاً طولانیمدت است؛ قطع ناگهانی میتواند موجب تشدید شدید تشنج یا وضعیت صرعی شود. کپسول یا قرص روکشدار را کامل ببلعید و نجویید؛ در صورت ناراحتی گوارشی، مصرف همراه غذا ممکن است کمککننده باشد. در کودکان زیر ۲ سال خطر آسیب شدید کبدی بیشتر است و درمان به پایش دقیق نیاز دارد.
کنترل دورهٔ شیدایی و تثبیت خلق در اختلال دوقطبی
پایش دورهای عملکرد کبد، شمارش سلولهای خونی و پلاکت و در صورت نیاز سطح خونی والپروات لازم است. سطح خونی باید با توجه به زمان نمونهگیری و شکل دارویی تفسیر شود. کپسول یا قرص روکشدار را کامل ببلعید؛ در ناراحتی گوارشی، مصرف همراه غذا میتواند کمککننده باشد.
پیشگیری از حملات میگرن در بزرگسالان
این رژیم فقط برای پیشگیری است و حملهٔ حاد میگرن را درمان نمیکند. برای پیشگیری از میگرن، مصرف در بارداری ممنوع است؛ در زنان در سن باروری که از روش مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده نمیکنند نیز نباید به کار رود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا امکان بارداری برایتان وجود دارد، پیش از شروع این دارو حتماً با پزشک مشورت کنید.
- هرگونه بیماری یا اختلال عملکرد کبد، بیماری میتوکندریایی یا اختلال ژنتیکی نادر (مانند اختلالات چرخهٔ اوره) را به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ التهاب لوزالمعده (پانکراتیت) یا اختلالات خونی و خونریزی غیرعادی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان، بهویژه سایر داروهای ضدتشنج، را به پزشک و داروساز بگویید.
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به این دارو یا داروهای مشابه را حتماً ذکر کنید.
- اگر بیماری کلیوی دارید یا همزمان چند داروی اثرگذار بر مغز و اعصاب مصرف میکنید، پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع، دلدرد یا سوءهاضمه، بهویژه در ابتدای مصرف
- لرزش خفیف دستها
- افزایش وزن
- ریزش موی موقت که معمولاً پس از مدتی متوقف میشود
- خوابآلودگی یا احساس خستگی
- بینظمی سیکل قاعدگی در برخی زنان
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شدید شکم — میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در این حالت فوراً به پزشک مراجعه کنید، بهخصوص در ماههای نخست درمان.
- درد شدید و مداوم شکم همراه با تهوع و استفراغ — میتواند نشانهٔ التهاب لوزالمعده باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
- کبودی غیرعادی یا خونریزی از لثه و بینی — میتواند نشانهٔ افت پلاکت خون باشد؛ حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- خوابآلودگی شدید، گیجی یا رفتار غیرعادی — میتواند نشانهٔ بالارفتن آمونیاک خون باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
- افکار یا رفتار خودآزارانه یا افسردگی شدید و ناگهانی — در صورت بروز، بیدرنگ با پزشک یا خانواده در میان بگذارید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
والپروئیک اسید با لاموتریژین، یکی دیگر از داروهای ضدتشنج، تداخل مهمی دارد؛ میتواند سطح خونی آن را بالا ببرد و خطر واکنشهای پوستی جدی را افزایش دهد، به همین دلیل پزشک در این ترکیب معمولاً دوز را با احتیاط بیشتری تنظیم میکند. مصرف همزمان با گروهی از آنتیبیوتیکها به نام کارباپنمها نیز میتواند اثربخشی این دارو را بهشدت کاهش دهد و خطر بازگشت تشنج را بالا ببرد. آسپرین و داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین میتوانند خطر کبودی و خونریزی را افزایش دهند، و الکل هم اثر خوابآور دارو و فشار روی کبد را تشدید میکند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و کنترل شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
والپروئیک اسید یکی از داروهایی است که مصرف آن در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول، با خطر نسبتاً بالای نقایص مادرزادی (بهویژه نقص لولهٔ عصبی) و مشکلات رشد و یادگیری کودک همراه است. به همین دلیل، در زنانی که امکان بارداری دارند، پزشک معمولاً این دارو را تنها در نبود جایگزین مناسب و همراه با پیگیری دقیق تجویز میکند. با این حال، قطع خودسرانهٔ دارو هم میتواند خطرناک باشد، بهویژه در صرع، پس هرگز بدون هماهنگی با پزشک آن را قطع نکنید و اگر بارداری رخ داد یا در حال برنامهریزی برای آن هستید، در اسرع وقت با پزشک خود مشورت کنید. مقدار کمی از این دارو نیز وارد شیر مادر میشود، بنابراین دربارهٔ شیردهی هم حتماً نظر پزشک را جویا شوید.
نگهداری
این کپسول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید، مگر برچسب روی جعبه دستور دیگری داده باشد. آن را همیشه در بستهٔ اصلی و دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید، و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول نرم | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اگر مدتی است تشنجی نداشتهام، میتوانم مصرف این دارو را خودم قطع کنم؟
۰۲آیا ریزش مویی که این دارو ایجاد میکند دائمی است؟
۰۳چرا در دورهٔ مصرف این دارو باید هر چند وقت یکبار آزمایش خون بدهم؟
۰۴مصرف الکل در دوران درمان با این دارو چه مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵اگر خانمی در سن باروری هستم، آیا مصرف این دارو برایم بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N03AG01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.