واکسن هاری
واکسن هاری یک واکسن ویروسیِ غیرفعال است که دستگاه ایمنی را برای مقابله با ویروس هاری آماده میکند. این فرآورده برای پیشگیری ساخته شده و ویروس زنده ندارد.
بیشتر پس از گازگرفتگی، خراش یا تماس بزاق حیوان مشکوک با زخم یا مخاط، و نیز پیش از تماس در افراد دارای خطر شغلی یا مداوم استفاده میشود.
پس از تماس مشکوک، زخم را فوراً با آب و صابون بشویید و برای ارزیابی مراجعه کنید؛ هاری پس از شروع علائم بسیار خطرناک و تقریباً همیشه مرگبار است. در برخی تماسهای پرخطر، ایمونوگلوبولین هاری نیز لازم میشود.
اگر گازگرفتگی یا خراش داشتهاید، قبلاً واکسن هاری زدهاید، باردار یا شیرده هستید، یا بیماری و داروی تضعیفکننده ایمنی دارید، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن هاری از گروه واکسنهای غیرفعال ضد هاری است و حاوی آنتیژن غیرفعالشده ویروس هاری با قدرت ۲٫۵ واحد بینالمللی است. با تحریک دستگاه ایمنی، پادتنهایی میسازد تا در صورت تماس با ویروس از رسیدن آن به دستگاه عصبی جلوگیری شود. از آن برای پیشگیری پیش از تماس و پیشگیری پس از تماس استفاده میشود، نه برای درمان هاریِ علامتدار. این واکسن باعث ابتلا به هاری نمیشود.
موارد مصرف
- پیشگیری پس از گازگرفتگی یا خراش حیوان مشکوک یا مبتلا به هاری
- پیشگیری پس از تماس بزاق حیوان با زخم، چشم، دهان یا دیگر مخاطها
- پیشگیری پیش از تماس در دامپزشکان، کارکنان آزمایشگاه و افراد در معرض تماس مداوم با حیوانات
- پیشگیری پیش از تماس برای برخی مسافران مناطق پرخطر، پس از ارزیابی خطر
- تزریق یادآور یا تکمیل ایمنی در افراد پرخطر، بر اساس سابقه واکسیناسیون و نظر مرکز درمانی
روش مصرف
این واکسن فقط باید توسط کارکنان آموزشدیده تزریق شود. مسیر تزریق، تعداد نوبتها و فاصله میان آنها به علت مصرف، سابقه واکسیناسیون، سن، وضعیت ایمنی، نوع فرآورده و پروتکل مرکز درمانی بستگی دارد؛ نوبتها را خودسرانه جابهجا یا قطع نکنید. در پیشگیری پس از تماس، زخم را فوراً و کامل با آب و صابون بشویید و منتظر بروز علائم نمانید. اگر ایمونوگلوبولین هاری لازم باشد، با واکسن در یک سرنگ یا محل تزریق یکسان استفاده نمیشود. تزریق این واکسن در باسن یا داخل رگ انجام نمیشود؛ در صورت جاافتادن یک نوبت، برای تنظیم ادامه برنامه با همان مرکز درمانی تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شدید یا واکنش آنافیلاکسی پس از واکسن قبلی یا نسبت به یکی از اجزای همان فرآورده را اطلاع دهید؛ در صورت نیاز پس از تماس، پزشک خطر هاری و خطر حساسیت را همزمان مدیریت میکند.
- اگر قبلاً واکسن هاری یا ایمونوگلوبولین هاری گرفتهاید، تاریخ و تعداد نوبتها را بگویید و کارت یا مدرک واکسیناسیون را همراه داشته باشید.
- بیماریهای تضعیفکننده ایمنی، مانند نقص ایمنی، سرطان، پیوند عضو یا عفونتهای خاص، و نیز مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی یا کورتون طولانیمدت را گزارش کنید.
- بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید؛ این وضعیتها معمولاً مانع پیشگیری پس از تماس نیستند، اما برنامه باید دقیق ارزیابی شود.
- اختلالات خونریزی، کاهش پلاکت یا مصرف داروهای رقیقکننده خون را پیش از تزریق عضلانی مطرح کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر، و هرگونه تب یا بیماری حاد را به پزشک یا داروساز بگویید؛ پس از تماس مشکوک، بیماری خفیف نباید موجب تأخیر خودسرانه شود.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، تورم یا سفتی محل تزریق
- تب خفیف، خستگی یا احساس ناخوشی
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع، استفراغ، اسهال یا ناراحتی شکمی
- درد عضلانی یا مفصلی
- راش پوستی خفیف یا کاهش اشتها
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا زبان، تنگی نفس، خسخس، افت فشار یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی جدید و پیشرونده، اختلال راهرفتن، تشنج، کاهش هوشیاری یا سردرد شدید همراه با سفتی گردن؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تب بالا یا مداوم، بدحالشدن واضح یا واکنش عمومی شدید پس از تزریق؛ در همان روز ارزیابی پزشکی بگیرید.
- تورم و قرمزی وسیع، درد شدید و رو به افزایش، یا ترشح از محل تزریق؛ سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهمی با غذا یا نوشیدنیهای معمول و الکل شناخته نشده است. داروهای سرکوبگر ایمنی، برخی درمانهای سرطان، داروهای ضدرد پیوند و مصرف طولانیمدت کورتون ممکن است پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند؛ در این شرایط ممکن است پیگیری پاسخ ایمنی لازم شود. ایمونوگلوبولین هاری نباید با واکسن در یک سرنگ یا محل تزریق مخلوط شود. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیرتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
واکسن هاری غیرفعال است. اگر تماس مشکوک رخ داده باشد، بارداری مانع شروع یا ادامه پیشگیری پس از تماس نیست و نباید واکسیناسیون به دلیل بارداری به تأخیر بیفتد؛ برای پیشگیری پیش از تماس، سود و خطر بر اساس میزان مواجهه سنجیده میشود. شیردهی معمولاً نیاز به قطع ندارد، اما وضعیت مادر و برنامه واکسیناسیون باید با پزشک بررسی شود.
نگهداری
فرآورده را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، و دور از نور نگه دارید؛ آن را منجمد نکنید. اگر بهصورت پودر و حلال عرضه شده است، تا زمان مصرف جدا از هم و در بستهبندی اصلی بمانند. سوسپانسیون آمادهشده باید طبق بروشور همان برند، معمولاً بلافاصله، مصرف شود. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای سوسپانسیون | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بعد از گازگرفتگی، واکسن هاری بهتنهایی کافی است؟
۰۲اگر چند روز از تماس با حیوان گذشته باشد، هنوز واکسن فایده دارد؟
۰۳آیا واکسن هاری در بارداری یا شیردهی قابل تزریق است؟
۰۴اگر قبلاً واکسن هاری زده باشم، بعد از تماس دوباره چه میشود؟
۰۵اگر یکی از نوبتهای واکسن هاری را فراموش کنم، باید دوره را از اول شروع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۸ سازنده، در گروه J07BG. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.