واکسن زندهٔ زونا
واکسن زندهٔ زونا از نوع واکسنهای زندهٔ تضعیفشده است. با تقویت ایمنی اختصاصی در برابر ویروس آبلهمرغان و زونا، احتمال بروز زونا و برخی عوارض آن را کاهش میدهد.
کاربرد اصلی آن پیشگیری از زونا در بزرگسالان ۵۰ سال و بالاترِ واجد شرایط است. این واکسن زونای فعال، درد عصبی پس از زونا یا آبلهمرغان را درمان نمیکند.
چون واکسن زنده است، در بارداری و در نقص ایمنی یا مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی نباید تزریق شود. سابقهٔ واکنش حساسیتی شدید به ژلاتین، نئومایسین یا اجزای واکسن نیز باید پیش از تزریق بررسی شود.
اگر تب یا بیماری حاد، بیماری تضعیفکنندهٔ ایمنی، درمان سرطان، پیوند عضو، یا مصرف داروهای ضدویروسِ فعال بر ویروس آبلهمرغان و زونا دارید، قبل از تزریق اطلاع دهید. زمانبندی واکسن پنوموکوکی و واکسنهای دیگر نیز باید هماهنگ شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن زندهٔ زونا، که با نام تجاری زوستاوکس شناخته میشود، یک واکسن زندهٔ تضعیفشده علیه ویروس آبلهمرغان و زوناست و به شکل پودر و حلال برای تهیهٔ سوسپانسیون تزریقی عرضه میشود. این واکسن با تقویت ایمنی اختصاصی، احتمال فعالشدن دوبارهٔ ویروس نهفته و بروز زونا را کم میکند. اثر محافظتی آن کامل یا دائمی نیست و نیاز به نوبتهای بعدی باید بر اساس برنامهٔ پزشک تعیین شود. برای درمان زونای موجود یا پیشگیری از آبلهمرغان کاربرد ندارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از بروز زونا در بزرگسالان ۵۰ سال و بالاترِ واجد شرایط
- کاهش احتمال درد عصبی پس از زونا، عمدتاً از راه کاهش بروز زونا
- کاهش شدت و بار کلی علائم زونا در صورت بروز بیماری
روش مصرف
این واکسن باید پس از حلشدن پودر با حلال مخصوص، توسط کادر درمان و فقط بهصورت زیرجلدی در ناحیهٔ بالای بازو تزریق شود؛ تزریق داخل رگ یا داخل عضله مناسب نیست. خودتان ویال را آماده یا تزریق نکنید و واکسن آمادهشده باید بلافاصله مصرف شود؛ محلول بازسازیشده نباید دوباره منجمد شود. این تزریق به غذا وابسته نیست، اما نوبت تزریق و فاصلهٔ آن با واکسنهای دیگر را طبق برنامهٔ پزشک یا مرکز واکسیناسیون انجام دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پس از واکسن قبلی، ژلاتین، نئومایسین یا هر جزء واکسن دچار تنگی نفس، تورم، غش یا واکنش حساسیتی شدید شدهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- هر نوع نقص ایمنی شدید، سرطانهای خون یا دستگاه لنفاوی، پیوند عضو، یا مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی مانند برخی داروهای شیمیدرمانی، داروهای زیستی یا کورتون با مقدار بالا را مطرح کنید؛ این واکسن در چنین شرایطی میتواند خطرناک باشد.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد، یا قصد بارداری در ۳ ماه آینده دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر شیرده هستید، پزشک باید نیاز به واکسن و وضعیت نوزاد را در نظر بگیرد؛ اطلاعات دربارهٔ عبور ویروس واکسن به شیر محدود است.
- اگر تب یا بیماری حاد متوسط تا شدید، سل فعالِ درماننشده، یا زونای فعال دارید، پیش از تزریق بگویید؛ ممکن است تزریق به زمان دیگری موکول شود.
- این فرآورده برای کودکان و نوجوانان و برای پیشگیری از آبلهمرغان نیست. اگر در خانه فرد باردارِ فاقد ایمنی یا فرد دچار نقص ایمنی شدید دارید، دربارهٔ احتمال انتقال ویروس واکسن، بهویژه در صورت ایجاد بثورات، سؤال کنید.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت یا سوزش محل تزریق
- قرمزی یا تورم محل تزریق
- خارش یا احساس گرمی در محل تزریق
- سردرد
- احساس شبیه سرماخوردگی، خستگی یا تب خفیف
- درد عضله، مفصل یا اندام
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان، صورت یا گلو، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا، ضعف شدید، یا بثورات تاولی گسترده و متعدد شبیه آبلهمرغان یا زونا، بهویژه در فرد دچار نقص ایمنی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا قرمزی چشم، حساسیت به نور یا تغییر دید همراه با بثورات صورت: همان روز به پزشک مراجعه کنید و در صورت شدید یا ناگهانی بودن، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف پیشروندهٔ دستوپا، بیحسی گسترده، اختلال راهرفتن، افتادگی صورت، اختلال بلع یا مشکل تنفسی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای دریافتیتان را به پزشک و داروساز بگویید. داروهای ضدویروسِ مؤثر بر ویروس آبلهمرغان و زونا، مانند آسیکلوویر، والاسیکلوویر و فامسیکلوویر، ممکن است تکثیر ویروس زندهٔ واکسن و در نتیجه پاسخ ایمنی را کم کنند؛ زمان قطع یا شروع آنها را خودسرانه تغییر ندهید. تزریق همزمان با واکسن پنوموکوکی پلیساکاریدی میتواند پاسخ ایمنی به واکسن زونا را کاهش دهد و معمولاً باید با فاصلهٔ مناسب، اغلب دستکم ۴ هفته، انجام شود. واکسنهای زندهٔ دیگر نیز ممکن است به هماهنگی زمانی نیاز داشته باشند. تداخل شناختهشدهای با غذا یا الکل گزارش نشده است.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
واکسن زندهٔ زونا در بارداری ممنوع است و پس از تزریق نیز باید تا ۳ ماه از بارداری پرهیز شود. اگر بهطور اتفاقی در دوران بارداری تزریق شد یا بلافاصله پس از آن باردار شدید، موضوع را با پزشک در میان بگذارید؛ این اتفاق بهتنهایی معمولاً دلیل ختم بارداری نیست، اما نیاز به ارزیابی دارد. دربارهٔ شیردهی، معلوم نیست ویروس واکسن وارد شیر شود؛ شیردهی بهتنهایی معمولاً منع مطلق نیست، ولی تصمیم نهایی با توجه به وضعیت مادر و نوزاد گرفته میشود.
نگهداری
این واکسن باید در زنجیرهٔ سرد نگهداری شود و دمای دقیق به نوع فرمولاسیون درجشده روی بسته بستگی دارد: فرم منجمد در حدود منفی ۵۰ تا منفی ۱۵ درجهٔ سانتیگراد و فرم پایدار در یخچال در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد نگهداری میشود. پیش از آمادهسازی از نور محافظت شود؛ محلول آمادهشده را منجمد نکنید و آن را بلافاصله مصرف کنید. واکسن را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا یا قطع زنجیرهٔ سرد استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای سوسپانسیون | 0.65mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا زوستاوکس زونای فعلی را درمان میکند؟
۰۲اگر قبلاً آبلهمرغان یا زونا گرفته باشم، باز هم واکسن لازم است؟
۰۳آیا هنگام مصرف آسیکلوویر یا والاسیکلوویر میتوانم واکسن بزنم؟
۰۴آیا میتوان زوستاوکس را همزمان با واکسن پنوموکوکی تزریق کرد؟
۰۵اگر بعد از تزریق دانه یا تاول ایجاد شد، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J07BK02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.