توکاتینیب
توکاتینیب یک داروی ضدسرطان هدفمند و مهارکنندهٔ تیروزینکیناز است. با مهار گیرندهٔ اچایآر۲، پیامهای رشد برخی سلولهای سرطانی را کم میکند.
بیشتر همراه تراستوزوماب و کاپسیتابین برای سرطان پستان اچایآر۲ مثبتِ پیشرفته یا گسترشیافته، از جمله درگیری مغز، بهکار میرود. در برخی بزرگسالان مبتلا به سرطان رودهٔ بزرگ و راسترودهٔ اچایآر۲ مثبت و بدون جهش راس نیز همراه تراستوزوماب استفاده میشود.
دو خطر مهم توکاتینیب اسهال شدید و آسیب کبدی است؛ اسهال آبکی یا مداوم و نشانههای زردی یا ادرار تیره را سریع گزارش کنید. آزمایشهای کبد در طول درمان لازم است.
پیش از شروع، دربارهٔ بیماری کبد یا کلیه، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروها و مکملها اطلاع دهید. در کمآبی، زردی، تنگی نفس، واکنش حساسیتی یا عارضهٔ شدید، مراجعهٔ فوری لازم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
توکاتینیب یک مهارکنندهٔ خوراکیِ تیروزینکیناز و از داروهای ضدسرطان است که فعالیت گیرندهٔ اچایآر۲ را بهطور انتخابی مهار میکند. این گیرنده در بعضی تومورها پیام رشد و تقسیم سلول را تقویت میکند؛ مهار آن میتواند رشد سرطان را آهسته کند. توکاتینیب معمولاً بخشی از درمان ترکیبی است و در سرطان پستان همراه تراستوزوماب و کاپسیتابین، و در بعضی سرطانهای رودهٔ بزرگ و راستروده همراه تراستوزوماب بهکار میرود. این ماده به شکل قرص و در فرآوردههایی مانند توکاکسن، توکیسا و توکاتب عرضه میشود.
موارد مصرف
- سرطان پستان اچایآر۲ مثبتِ پیشرفته، غیرقابل جراحی یا گسترشیافته، پس از درمانهای قبلی ضد اچایآر۲، همراه تراستوزوماب و کاپسیتابین
- سرطان پستان اچایآر۲ مثبت با گسترش به مغز، در چارچوب همان درمان ترکیبی
- سرطان رودهٔ بزرگ و راسترودهٔ اچایآر۲ مثبت و بدون جهش راس، غیرقابل جراحی یا گسترشیافته، پس از شیمیدرمانیهای قبلی بر پایهٔ فلوئوروپیریمیدین، اکسالیپلاتین و ایرینوتکان، همراه تراستوزوماب
روش مصرف
توکاتینیب را در برنامهٔ ترکیبی و دقیقاً طبق نسخهٔ متخصص سرطان مصرف کنید. قرص را با آب، کامل ببلعید و نجوید، خرد نکنید یا نصف نکنید؛ مصرف آن با غذا یا بدون غذا ممکن است، اما زمانهای مصرف را منظم و با فاصلههای مشابه نگه دارید. اگر یک نوبت فراموش شد یا پس از مصرف استفراغ کردید، مقدار اضافی نخورید و نوبت بعد را طبق برنامهٔ معمول ادامه دهید. خودسرانه مقدار مصرف را کموزیاد یا درمان را قطع نکنید و آزمایشهای کبد و سایر پایشهای برنامهریزیشده را انجام دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به توکاتینیب یا مواد تشکیلدهندهٔ قرص حساسیت داشتهاید.
- اگر بیماری کبدی، هپاتیت، زردی یا آزمایشهای کبدی غیرطبیعی دارید؛ این دارو میتواند آسیب کبدی ایجاد کند.
- اگر بیماری کلیه، کمآبی یا سابقهٔ اسهال و استفراغ شدید دارید؛ نارسایی شدید کلیه در درمان همراه کاپسیتابین اهمیت ویژه دارد.
- اگر سرطان به مغز گسترش یافته، علائم عصبی دارید یا برای ضایعهٔ مغزی به درمان موضعی نیاز دارید؛ بعضی بیماران باید پیش از شروع، ارزیابی یا درمان دیگری دریافت کنند.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید، امکان بارداری دارید، شیرده هستید یا دربارهٔ باروری نگرانی دارید.
- برای کودکان و نوجوانان اطلاعات کافی دربارهٔ مصرف وجود ندارد؛ سالمندان، بهویژه در صورت بیماریهای زمینهای، ممکن است به پایش نزدیکتر از نظر اسهال، استفراغ و کمآبی نیاز داشته باشند. فهرست کامل داروها، ویتامینها و مکملهایتان را نیز ارائه دهید.
عوارض احتمالی
- اسهال، گاهی همراه با دلپیچه یا درد شکم
- تهوع و استفراغ
- خستگی و ضعف
- کاهش اشتها یا کاهش وزن
- بثورات پوستی؛ در درمان همراه کاپسیتابین، گزگز، قرمزی، سوزش یا حساسیت کف دست و پا
- زخم و التهاب دهان، کمخونی یا افزایش آنزیمهای کبدی در آزمایش
- اسهال آبکی یا مکرر همراه با تشنگی شدید، خشکی دهان، سرگیجه، کاهش ادرار، ضعف یا ناتوانی در نوشیدن: همان روز با تیم درمان تماس بگیرید؛ در غش، گیجی یا کمآبی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای آسیب کبدی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خارش منتشر، درد قسمت بالای راست شکم، تهوع شدید یا گیجی: همان روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید و دربارهٔ نوبت بعدی از مرکز درمانی دستور بگیرید.
- تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، تنگی نفس، یا بثورات تاولدار و گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز همراه با ضعف شدید، گیجی، تنفس سریع یا تپش شدید میتواند نشانهٔ عفونت جدی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس جدید، ورم مچ پا، سرفهٔ تازه، تپش قلب نامنظم یا افزایش سریع وزن را سریع به تیم درمان اطلاع دهید؛ در تنگی نفس شدید یا درد قفسهٔ سینه فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، غش، گیجی شدید، ضعف ناگهانی یکطرفه یا سردرد شدید و تازه نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریفامپین و فنیتوئین میتوانند سطح توکاتینیب را پایین بیاورند و اثر درمانی آن را کم کنند؛ جمفیبروزیل و برخی داروها مانند کلوپیدوگرل میتوانند سطح آن را بالا ببرند و خطر مسمومیت را بیشتر کنند. توکاتینیب ممکن است سطح دیگوکسین، دابیگاتران، میدازولام و تریازولام را افزایش دهد؛ دربارهٔ فکسوفنادین و متفورمین نیز باید پزشک را مطلع کنید. با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است و غذای مشخصی بهطور ثابت ممنوع نشده است؛ بهدلیل احتمال آسیب کبدی، از الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، ویتامینها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچکدام را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
توکاتینیب میتواند به جنین آسیب بزند و اطلاعات کافی دربارهٔ مصرف آن در بارداری انسان وجود ندارد؛ در بارداری نباید مصرف شود مگر با تصمیم صریح متخصص در شرایط ضروری. زنان دارای امکان بارداری باید پیش از شروع ارزیابی شوند و در طول درمان و دستکم یک هفته پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مردانی که شریکشان امکان بارداری دارد نیز باید در همین بازه از روش مانع استفاده کنند. شیردهی در طول درمان و دستکم یک هفته پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود؛ داروهای همراه ممکن است محدودیت طولانیتری داشته باشند. احتمال اثر بر باروری نیز مطرح است.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق و معمولاً زیر ۳۰ درجه، دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم و دور از دسترس کودکان نگه دارید. درِ ظرف را پس از هر بار مصرف محکم ببندید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و قرص تاریخگذشته، شکسته یا آسیبدیده را مصرف نکنید؛ دستور نگهداری درجشده روی بستهٔ فرآوردهٔ خودتان اولویت دارد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱توکاتینیب برای چه نوع سرطانهایی بهکار میرود؟
۰۲آیا میتوانم توکاتینیب را بدون داروهای همراه مصرف کنم؟
۰۳آیا میتوانم قرص را همراه غذا بخورم یا نصف کنم؟
۰۴اگر یک نوبت را فراموش کردم یا بعد از مصرف استفراغ کردم چه کنم؟
۰۵اگر با توکاتینیب اسهال گرفتم چه زمانی نگران شوم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه L01EH03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.