میدازولام
میدازولام یک بنزودیازپین کوتاهاثر از داروهای دستگاه عصبی است که فعالیت مغز را آرام میکند. در نتیجه خوابآلودگی، کاهش اضطراب، اختلال موقت حافظه و اثر ضدتشنجی ایجاد میکند.
بیشتر برای آرامبخشی پیش از عمل یا هنگام اقدامات تشخیصی و درمانی، کمک به القای بیهوشی و آرامبخشی بیماران متصل به دستگاه تنفس مصنوعی به کار میرود. برخی فرآوردهها نیز برای کنترل تشنج طولانی یا پشتسرهم استفاده میشوند.
مهمترین خطر میدازولام خوابآلودگی عمیق و کندشدن یا توقف تنفس است، بهویژه همراه الکل، مسکنهای مخدر یا داروهای خوابآور. شکل تزریقی باید در محیط مجهز به پایش تنفس و قلب و توسط کادر درمان استفاده شود.
اگر بیماری تنفسی یا آپنهٔ خواب، بیماری کبد یا کلیه، ضعف عضلانی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید. سالمندان، کودکان و افرادی که داروهای آرامبخش یا مخدر میگیرند به ارزیابی و پایش دقیقتری نیاز دارند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
میدازولام از بنزودیازپینهای کوتاهاثر در گروه داروهای دستگاه عصبی است. با تقویت اثر پیامرسان مهاری طبیعی مغز، فعالیت عصبی را کاهش میدهد و آرامبخشی، خوابآلودگی، کاهش اضطراب، فراموشی موقت و اثر ضدتشنجی ایجاد میکند. شروع اثر آن سریع است و به همین دلیل بیشتر در اقدامات پزشکی، بیهوشی و موقعیتهای حاد به کار میرود. شکل تزریقی باید فقط طبق مسیر تجویزشده و در محیطی با امکان پایش و احیای بیمار استفاده شود.
موارد مصرف
- آرامبخشی و کاهش اضطراب پیش از عمل جراحی
- ایجاد آرامبخشی و فراموشی نسبی هنگام برخی اقدامات تشخیصی یا درمانی
- کمک به القای بیهوشی و آرامبخشی در بخش مراقبتهای ویژه برای بیماران متصل به دستگاه تنفس مصنوعی
- کنترل تشنج طولانی یا پشتسرهم با برخی فرآوردهها و در شرایط اورژانسی
روش مصرف
مقدار، سرعت تزریق، فاصلهٔ تکرار و مدت استفاده را پزشک بر اساس سن، وضعیت تنفس و بیماریهای زمینهای تعیین میکند. شکل تزریقی را خودسرانه در خانه تزریق نکنید؛ تزریق وریدی یا عضلانی باید توسط فرد آموزشدیده، بهصورت آهسته و در محیطی با پایش تنفس و قلب و تجهیزات احیا انجام شود. محلول غیرتزریقی را فقط از راهی که روی همان فرآورده و نسخه مشخص شده مصرف کنید؛ اگر برای تشنج طولانی بهعنوان داروی نجات تجویز شده، مراقب باید قبلاً آموزش دیده باشد و بدون دستور، مقدار یا نوبت دیگری تکرار نکند. پیش از اقدام پزشکی، دستور مرکز درمانی دربارهٔ ناشتا بودن را رعایت کنید؛ پس از دریافت دارو تا رفع کامل خوابآلودگی و اختلال تمرکز رانندگی و کار با دستگاه انجام ندهید. اگر مصرف بهطور مکرر یا طولانی انجام شده باشد، قطع ناگهانی میتواند علائم ترک و حتی تشنج ایجاد کند و باید با برنامهٔ تدریجی پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آرامبخشی و کاهش اضطراب پیش از عمل جراحی
فقط در محیط مجهز به اکسیژن، تجهیزات احیای راه هوایی و پایش مداوم تنفس؛ مصرف همزمان با داروهای مخدر خطر سرکوب تنفسی را بیشتر میکند.
آرامبخشی و ایجاد فراموشی نسبی پیش یا هنگام اقدامات تشخیصی و درمانی
آرامبخشی ممکن است به بیهوشی عمیق و از دسترفتن بازتابهای محافظ راه هوایی برسد؛ پایش مداوم علائم حیاتی و آمادگی تهویهٔ کمکی ضروری است.
کمک به القای بیهوشی عمومی
مصرف در محیط بیهوشی و فقط توسط متخصص انجام شود؛ تزریق سریع یا همراهی با داروهای تضعیفکنندهٔ دستگاه عصبی مرکزی میتواند باعث افت فشار و سرکوب شدید تنفسی شود.
آرامبخشی در بخش مراقبتهای ویژه برای بیمار لولهگذاریشده و متصل به دستگاه تنفس مصنوعی
در انفوزیون طولانی، تجمع دارو و وابستگی ممکن است رخ دهد؛ قطع پس از مصرف طولانی باید تدریجی باشد و افت فشار و بیشخوابآلودگی پایش شود.
کنترل تشنج طولانی یا پشتسرهم و وضعیت صرعی در شرایط اورژانسی
وضعیت صرعی اورژانس است؛ بهعلت خطر وقفهٔ تنفسی پس از تجویز، پایش تنفس و آمادگی احیای راه هوایی الزامی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به میدازولام یا هر بنزودیازپین دیگری حساسیت داشتهاید یا پس از مصرف آن واکنش شدید نشان دادهاید.
- اگر بیماری تنفسی، تنگی نفس، بیماری انسدادی ریه، آپنهٔ خواب یا سابقهٔ کاهش تنفس دارید؛ میدازولام میتواند تنفس را بیشتر سرکوب کند.
- اگر بیماری کبد، کلیه یا قلب، فشار خون پایین یا سابقهٔ افت سطح هوشیاری دارید؛ در سالمندان، افراد ناتوان و کودکان، بهویژه نوزادان نارس، انتخاب فرآورده و پایش باید دقیقتر باشد.
- اگر میاستنی گراویس یا آبسیاه، بهویژه نوع زاویه بسته، دارید.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها، الکل و مواد مصرفی را بگویید، بهویژه مسکنهای مخدر، خوابآورها و آرامبخشها؛ سابقهٔ سوءمصرف یا وابستگی را نیز پنهان نکنید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی، منگی یا کاهش هوشیاری
- سرگیجه و عدم تعادل
- فراموشی یا اختلال موقت یادآوری
- تهوع و گاهی استفراغ
- سکسکه یا سردرد
- درد، سوزش، حساسیت یا قرمزی محل تزریق
- تنفس آهسته یا سطحی، مکث تنفسی، کبودی لبها، خرخر غیرعادی، بیدار نشدن یا کاهش شدید هوشیاری: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- غش، افت فشار شدید، ضعف ناگهانی یا ضربان بسیار کند یا نامنظم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراری شدید، پرخاشگری، توهم، حرکات غیرعادی یا تشدید تشنج پس از مصرف: مصرف بعدی را خودسرانه تکرار نکنید و فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ در صورت تداوم تشنج یا اختلال تنفس، به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از مصرف مکرر، بروز لرزش، اضطراب شدید، بیخوابی، گیجی یا تشنج هنگام کاهش یا قطع دارو میتواند نشانهٔ ترک باشد؛ برای ارزیابی فوری اقدام کنید و در صورت تشنج یا کاهش هوشیاری به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
میدازولام همراه با الکل، مسکنهای مخدر، داروهای خوابآور و آرامبخش، برخی داروهای ضدحساسیت خوابآور، داروهای بیهوشی یا دیگر داروهای کاهندهٔ فعالیت مغز میتواند خوابآلودگی عمیق، افت فشار و توقف تنفس ایجاد کند. برخی آنتیبیوتیکها، داروهای ضدقارچ و داروهای قلبی مانند وراپامیل و دیلتیازم تجزیهٔ میدازولام را کند و اثر آن را طولانی میکنند؛ بعضی داروهای ضدتشنج و ریفامپین نیز ممکن است اثر دارو را تغییر دهند. گریپفروت و آب آن میتواند در فرآوردههای خوراکی اثر میدازولام را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، حتی داروهای بدون نسخه و فرآوردههای گیاهی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
میدازولام از جفت عبور میکند و مصرف آن در اواخر بارداری یا هنگام زایمان میتواند نوزاد را خوابآلود، کمتنفس یا شل کند و در مصرف مکرر علائم ترک ایجاد کند؛ بنابراین مصرف در بارداری باید فقط با ارزیابی پزشک انجام شود. دارو وارد شیر میشود و ممکن است در شیرخوار خوابآلودگی، مکیدن ضعیف یا وزنگیری ناکافی ایجاد کند؛ پیش از مصرف در شیردهی اطلاع دهید و دربارهٔ زمان مناسب شیردهی و پایش نوزاد از تیم درمان راهنمایی بگیرید.
نگهداری
فرآورده را در دمای اتاق و طبق دستور روی جعبه، دور از گرما، نور مستقیم و یخزدگی، در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. محلول تغییررنگداده، کدر یا دارای ذرات را مصرف نکنید و تاریخ انقضا را پیش از مصرف بررسی کنید؛ باقیماندهٔ فرآوردههای تکبارمصرف را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
| محلول | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میدازولام فقط یک داروی خوابآور است؟
۰۲چرا بعد از دریافت میدازولام چیزی یادم نمیآید؟
۰۳آیا میتوان میدازولام تزریقی را در خانه تزریق کرد؟
۰۴میدازولام برای تشنج طولانی چگونه استفاده میشود؟
۰۵آیا پس از میدازولام میتوان رانندگی کرد یا الکل نوشید؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۹ سازنده، در گروه N05CD08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.