تالیوم-۲۰۱
تالیوم-۲۰۱ یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی است که برای نشاندادن خونرسانی، بهویژه در عضلهٔ قلب، در تصویربرداری پزشکی به کار میرود. این ماده پرتوزاست و برای درمان بیماریها استفاده نمیشود.
کاربرد اصلی آن تصویربرداری خونرسانی قلب برای بررسی بیماری عروق کرونر، کمخونی عضلهٔ قلب و آسیب ناشی از سکتهٔ قلبی است. در برخی بررسیهای تخصصی برای مکانیابی پرکاری پاراتیروئید نیز استفاده میشود.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای و بهوسیلهٔ کارکنان آموزشدیده تزریق میشود و برای مصرف خانگی نیست. بارداری یا احتمال آن را پیش از تصویربرداری اعلام کنید.
اگر بیماری قلبی، اختلال ریتم، آسم، بیماری کلیه، محدودیت مصرف مایعات یا حساسیت دارویی دارید، پیش از آزمایش اطلاع دهید. در صورت تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، غش یا واکنش حساسیتی شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تالیوم-۲۰۱، معمولاً به شکل کلرید تالیوم-۲۰۱، یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی از گروه داروهای مورد استفاده در پزشکی هستهای است. پس از تزریق، مانند پتاسیم در سلولهای زندهٔ عضلهٔ قلب تجمع میکند و میزان تجمع آن با خونرسانی موضعی ارتباط دارد. دوربین پزشکی هستهای این الگو را ثبت میکند و نواحی کمخونرسان، آسیبدیده یا زندهٔ قلب را بهتر نشان میدهد. بهدلیل پرتوزایی، ضرورت انجام بررسی و تکرار آن باید با توجه به وضعیت بیمار تعیین شود. در برخی بررسیهای تخصصی نیز برای مکانیابی نواحی پرکاری پاراتیروئید به کار میرود.
موارد مصرف
- تصویربرداری خونرسانی عضلهٔ قلب در حالت استراحت
- تصویربرداری خونرسانی قلب همراه آزمون ورزشی یا دارویی برای بررسی بیماری عروق کرونر
- کمک به شناسایی نواحی با کاهش پایدار خونرسانی پس از سکتهٔ قلبی
- کمک به ارزیابی زندهبودن عضلهٔ قلب در نواحی مشکوک به آسیب
- مکانیابی کانونهای پرکاری پاراتیروئید پیش یا پس از جراحی در بزرگسالان منتخب، بهویژه با افزایش کلسیم و هورمون پاراتیروئید
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی و در مرکز پزشکی هستهای انجام میشود و بیمار نباید آن را تهیه یا در منزل مصرف کند. ممکن است مرکز دربارهٔ ناشتا بودن، نوشیدنیهای کافئیندار، فعالیت بدنی یا مصرف بعضی داروها پیش از آزمایش دستور بدهد؛ این موارد به نوع تصویربرداری و آزمون استرس بستگی دارد. طبق دستور مرکز، پیش و پس از تزریق آب کافی بنوشید و ادرار را مرتب دفع کنید، مگر اینکه محدودیت مصرف مایعات یا بیماری کلیه داشته باشید. زمان تصویربرداری ممکن است بلافاصله یا با فاصله انجام شود؛ برنامهٔ مرکز را دقیق رعایت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تصویربرداری خونرسانی عضلهٔ قلب در حالت استراحت
تصویربرداری معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه پس از تزریق آغاز میشود. بیمار باید پیش و پس از تزریق مایعات کافی بنوشد و پیش از تصویربرداری و پس از آن بهطور مکرر ادرار کند. تزریق در وضعیت قائم و ترجیحاً ناشتا، طبق دستور مرکز، انجام میشود.
بررسی بیماری عروق کرونر با تصویربرداری همراه آزمون ورزشی یا دارویی
در آزمون ورزشی، تزریق در آغاز اوج استرس انجام میشود و اوج فعالیت تقریباً ۳۰ ثانیه پس از تزریق حفظ میگردد؛ تصویربرداری باید ظرف ۱۰ دقیقه پس از تزریق آغاز شود. زمان تزریق در آزمون دارویی طبق پروتکل عامل استرس تعیین میشود. آزمون استرس باید در محیط مجهز به احیای قلبی و با حضور تیم آموزشدیده انجام شود.
شناسایی نواحی با نقص پایدار یا غیرقابلبرگشت خونرسانی پس از سکتهٔ قلبی
تصاویر استراحت و در صورت نیاز تصاویر تأخیری یا بازپخش طبق پروتکل انجام میشوند؛ هرگونه تکرار تصویربرداری یا تزریق مجدد فقط با نظر متخصص پزشکی هستهای است.
ارزیابی حیاتپذیری عضلهٔ قلب در نواحی مشکوک به آسیب
این بررسی ممکن است به تصویربرداری در چند زمان و گاهی تزریق مجدد نیاز داشته باشد؛ برنامهٔ دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
مکانیابی کانونهای پرکاری پاراتیروئید پیش یا پس از جراحی در بزرگسالان منتخب
برای بزرگسالان منتخب با افزایش کلسیم و هورمون پاراتیروئید انجام میشود. برای تصویربرداری تفریقی، ممکن است قبل، همزمان یا پس از تزریق تالیوم، مقدار کمی مادهٔ تصویربرداری تیروئید تجویز شود.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید تا ضرورت و زمان مناسب تصویربرداری بررسی شود.
- سابقهٔ حساسیت به تالیوم، رادیوداروها، فرآوردههای تزریقی یا هر واکنش حساسیتی شدید را اطلاع دهید.
- بیماری عروق کرونر، درد قفسهٔ سینه، نارسایی قلبی، اختلال ریتم، فشارخون کنترلنشده یا سابقهٔ غش را به تیم تصویربرداری بگویید.
- آسم، بیماری انسدادی ریه یا هر مشکل تنفسی را اعلام کنید، بهویژه اگر قرار است آزمون استرس دارویی انجام شود.
- اگر بیماری کلیه، کاهش ادرار یا محدودیت مصرف مایعات دارید، اطلاع دهید؛ در کودکان نیز ایمنی و اثربخشی این فرآورده بهطور کافی مشخص نشده است.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای بدون نسخه را همراه داشته باشید. اگر دیابت دارید یا قرار است ناشتا باشید، دربارهٔ برنامهٔ غذا و داروهای روز آزمایش از مرکز دستور بگیرید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی، گرمی یا تورم خفیف در محل تزریق
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- لرز، تب یا تعریق گذرا
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لبها یا صورت، تنگی نفس، خسخس، افت فشار یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا فشار قفسهٔ سینه، تپش شدید یا نامنظم قلب، تنگی نفس، غش، ضعف ناگهانی یا اختلال تکلم و حرکت: آزمون را متوقف کرده و فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم ممکن است به آزمون استرس مربوط باشند.
- سوزش یا درد شدید، تورم پیشرونده، قرمزی، گرمی یا تاول در محل تزریق: همان لحظه به کارکنان مرکز اطلاع دهید، زیرا ممکن است ماده از رگ خارج شده باشد و به بافت آسیب بزند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تالیوم-۲۰۱ معمولاً تداخل مستقیم قابلتوجهی با غذا یا الکل ندارد، اما داروهایی که جریان خون قلب یا جذب پتاسیم را تغییر میدهند، مانند دیگوکسین، ممکن است توزیع تالیوم و نتیجهٔ تصویر را تغییر دهند. اگر آزمون استرس دارویی انجام شود، کافئین و برخی داروهای قلب، فشارخون یا آسم میتوانند پاسخ آزمون یا ایمنی آن را تحتتأثیر قرار دهند. ممکن است مرکز مصرف موقت بعضی داروها یا کافئین را محدود کند، اما هیچ دارویی را بدون هماهنگی قطع نکنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تالیوم-۲۰۱ از جفت عبور میکند و پرتوزایی آن میتواند با توجه به مرحلهٔ بارداری به جنین آسیب برساند؛ بارداری یا احتمال آن را پیش از تصویربرداری اعلام کنید. این ماده در شیر انسان شناسایی شده است و معمولاً لازم است شیردهی موقتاً قطع و شیر دوشیدهشده دور ریخته شود. در دستورهای رایج، این وقفه دستکم ۹۶ ساعت است، اما مدت نهایی و محدودیت تماس نزدیک با نوزاد را متخصص پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
این فرآورده باید در مرکز درمانی، در ظرف اصلی، با حفاظ پرتویی و در دمای اتاق کنترلشده، معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، نگهداری شود و در منزل جای ندارد. زمان کالیبراسیون، تاریخ مصرف و سلامت ویال باید پیش از استفاده بررسی شود؛ فرآوردهٔ تاریخگذشته، کدر یا تغییررنگداده نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تالیوم-۲۰۱ بیماری قلبی را درمان میکند؟
۰۲چرا همراه تالیوم-۲۰۱ آزمون ورزش یا آزمون دارویی انجام میشود؟
۰۳پیش از تصویربرداری میتوانم قهوه بخورم یا داروهای قلبم را مصرف کنم؟
۰۴آیا بعد از تزریق تالیوم-۲۰۱ برای خانواده خطرناک است؟
۰۵اگر شیرده باشم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09GX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.