تیکوپلانین
تیکوپلانین یک آنتیبیوتیک تزریقی از خانوادهٔ گلیکوپپتیدهاست که با مختلکردن ساخت دیوارهٔ سلولی، باکتریهای حساس را از بین میبرد.
بیشتر برای عفونتهای جدیِ ناشی از باکتریهای گرممثبت، مانند عفونت پوست و بافت نرم، استخوان و مفصل، ریه، دستگاه ادراری، خون و قلب استفاده میشود.
این دارو معمولاً توسط کادر درمان تزریق میشود و ممکن است به پایش عملکرد کلیه، شنوایی و سلولهای خونی نیاز داشته باشد. تنگی نفس یا تورم صورت و گلو پس از تزریق نیازمند مراجعهٔ فوری است.
پیش از تزریق، حساسیت به تیکوپلانین یا وانکومایسین، بیماری کلیه یا کبد، کاهش پلاکت، مشکلات شنوایی، بارداری و همهٔ داروها و مکملهای خود را اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیکوپلانین یک آنتیبیوتیک گلیکوپپتیدیِ طولانیاثر و تزریقی است. این دارو با مهار ساخت دیوارهٔ سلولی، رشد و بقای بسیاری از باکتریهای گرممثبت را متوقف میکند؛ بر باکتریهای گرممنفی اثر قابلاعتمادی ندارد. از آن برای عفونتهای جدی یا عفونتهایی استفاده میشود که احتمال وجود باکتریهای مقاوم مطرح است. مقدار و فاصلهٔ تزریق بر اساس نوع عفونت، وزن، سن، عملکرد کلیه و پاسخ درمانی تعیین میشود.
موارد مصرف
- عفونتهای پیچیدهٔ پوست و بافت نرم
- عفونت استخوان و مفصل
- ذاتالریهٔ بیمارستانی یا اکتسابی از جامعه
- عفونتهای پیچیدهٔ دستگاه ادراری
- اندوکاردیت عفونی، یعنی عفونت لایهٔ داخلی قلب یا دریچهها
- عفونت خون همراه با عفونتهای حساس و التهاب عفونی پردهٔ شکم مرتبط با دیالیز صفاقی
روش مصرف
تیکوپلانین از ویال پودر تهیه و بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی توسط کادر درمانی تجویز میشود؛ خودتان محلول را آماده یا تزریق نکنید. در آغاز درمان ممکن است چند نوبت نزدیکتر برای رسیدن به سطح مؤثر دارو لازم باشد و سپس فاصلهٔ تزریقها تغییر کند؛ مقدار، فاصله و طول دوره را پزشک تعیین میکند. نوبتها را منظم دریافت کنید و درمان را پیش از پایان دورهٔ تعیینشده قطع نکنید. اگر نوبتی از دست رفت، نوبت بعدی را خودسرانه دو برابر نکنید و با تیم درمان هماهنگ شوید. در درمان طولانی یا افراد پرخطر، آزمایش خون، کلیه، کبد، شنوایی و گاهی سطح دارو در خون بررسی میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای پیچیدهٔ پوست و بافت نرم
مدت درمان بر اساس شدت عفونت و پاسخ بالینی تعیین میشود؛ در عفونت مختلط ممکن است داروی ضدباکتری مناسب دیگری لازم باشد.
عفونت استخوان و مفصل
درمان معمولاً طولانی است و در دوزهای بالا، پایش غلظت خونی و عملکرد کلیه اهمیت دارد.
ذاتالریهٔ بیمارستانی یا اکتسابی از جامعه
بهدلیل پوشش محدود باکتریایی، در صورت احتمال عفونت مختلط ممکن است همراه داروی ضدباکتری دیگری تجویز شود.
عفونتهای پیچیدهٔ دستگاه ادراری
فقط در صورت حساسبودن عامل عفونت به تیکوپلانین استفاده میشود؛ مدت درمان به محل عفونت و پاسخ بیمار بستگی دارد.
اندوکاردیت عفونی، یعنی عفونت لایهٔ داخلی قلب یا دریچهها
حداقل مدت درمان معمولاً ۲۱ روز است و نباید بیش از ۴ ماه ادامه یابد؛ پایش غلظت خونی و عملکرد کلیه ضروری است.
عفونت خون همراه با عفونتهای حساس
درمان باید همزمان کانون اولیهٔ عفونت و حساسیت میکروب را پوشش دهد؛ مدت درمان بر اساس کانون عفونت تعیین میشود.
التهاب عفونی صفاق مرتبط با دیالیز صفاقی سرپایی مداوم
این رژیم مخصوص دیالیز صفاقی سرپایی مداوم است و افزودن دارو به کیسههای دیالیز باید زیر نظر تیم درمان دیالیز انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به تیکوپلانین، وانکومایسین یا داروهای مشابه حساسیت داشتهاید، یا هنگام تزریق وانکومایسین دچار سرخشدن شدید و افت فشار شدهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، دیالیز یا بیماری کبد را مطرح کنید؛ در کاهش عملکرد کلیه معمولاً تنظیم درمان و پایش دقیقتر لازم است.
- اگر کاهش پلاکت یا دیگر سلولهای خونی، کبودی و خونریزی آسان، یا سابقهٔ اختلالات خونی دارید، آن را به پزشک بگویید.
- وزوز گوش، کاهش شنوایی، سرگیجهٔ گوشداخلی یا بیماری قبلی گوش را اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، بهویژه داروهای آسیبرسان به کلیه یا شنوایی، و نیز مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید.
- در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، و نیز برای کودکان، نوزادان و سالمندان، تصمیمگیری و پایش درمان باید با دقت بیشتری انجام شود.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- بثورات پوستی، قرمزی یا خارش
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- سردرد یا سرگیجه
- تب یا احساس ناخوشی گذرا
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب، صورت یا گلو، افت فشار، سرگیجهٔ شدید یا بثورات منتشر؛ دارو ممکن است واکنش حساسیتی شدید ایجاد کرده باشد—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول یا کندهشدن پوست، زخم دهان یا چشم، یا بثورات پیشرونده همراه با تب؛ دارو را ادامه ندهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، تورم پاها، افزایش وزن ناگهانی یا خستگی شدید؛ احتمال آسیب کلیه وجود دارد و ارزیابی سریع لازم است.
- وزوز جدید گوش، کاهش شنوایی، احساس چرخش یا اختلال تعادل؛ سریع با پزشک تماس بگیرید تا ادامهٔ درمان و نیاز به بررسی شنوایی مشخص شود.
- کبودی یا خونریزی بیدلیل، لکههای ریز قرمز روی پوست، رنگپریدگی، تب یا گلودرد شدید؛ ممکن است نشانهٔ اختلال سلولهای خونی باشد و بررسی سریع لازم است.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی، بهویژه هنگام درمان یا پس از آن؛ برای بررسی عارضهٔ جدی مرتبط با آنتیبیوتیک سریع مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تیکوپلانین با غذا تداخل مهمی ندارد، زیرا فرآوردهٔ دادهشده تزریقی است؛ الکل نیز تداخل مستقیم شناختهشدهای با آن ندارد، اما در صورت سرگیجه یا تهوع میتواند حال عمومی را بدتر کند. مهمترین نگرانی، مصرف همزمان یا پشتسرهم با داروهای آسیبرسان به کلیه یا شنوایی است؛ مانند جنتامایسین، آمیکاسین، کولیستین، آمفوتریسین ب، سیسپلاتین و داروهای ادرارآور قوی مانند فوروزماید. محلول تیکوپلانین و داروهای گروه آمینوگلیکوزید نباید در یک تزریق با هم مخلوط شوند. فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف تیکوپلانین در بارداری محدود است و احتمال آسیب به کلیه یا گوش داخلی جنین را نمیتوان کاملاً رد کرد؛ بنابراین در بارداری فقط در صورت ضرورت و با تصمیم پزشک استفاده میشود. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود، پس در شیردهی باید دربارهٔ ادامهٔ شیردهی و درمان تصمیم فردی گرفته شود.
نگهداری
ویال پودر را طبق شرایط درجشده روی جعبه، معمولاً در دمای اتاق و دور از گرما، نور مستقیم و دسترس کودکان نگهداری کنید. تاریخ انقضا را بررسی کنید و از مصرف ویال آسیبدیده یا تاریخگذشته خودداری کنید. محلول آمادهشده شرایط و زمان مصرف محدودی دارد و باید توسط کادر درمان تهیه و طبق دستور همان فرآورده مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 200 mg |
| تزریقی برای محلول | 400 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تیکوپلانین برای سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مناسب است؟
۰۲چرا هنگام درمان با تیکوپلانین آزمایش خون و کلیه انجام میشود؟
۰۳آیا در بیماری کلیه میتوان تیکوپلانین دریافت کرد؟
۰۴آیا تیکوپلانین میتواند باعث کاهش شنوایی شود؟
۰۵آیا میتوان تیکوپلانین تزریقی را در خانه تزریق کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۲ سازنده، در گروه J01XA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.