تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات
تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات یک رادیوداروی تشخیصی از گروه متفرقه است که با تولید پرتو گاما به تصویربرداری پزشکی هستهای کمک میکند. این فرآورده برای تشخیص و ارزیابی به کار میرود، نه درمان بیماری.
بیشتر برای تصویربرداری و ارزیابی تیروئید استفاده میشود و در برخی بررسیها برای غدد بزاقی، مسیر اشکی، مخاط معدهٔ نابجا و برگشت ادرار از مثانه به حالب به کار میرود. همچنین محلول بهدستآمده از مولد برای نشاندارسازی برخی کیتهای رادیودارویی در مرکز پزشکی هستهای استفاده میشود.
این فرآورده رادیواکتیو است و فقط باید در مرکز پزشکی هستهایِ مجاز آماده و استفاده شود؛ خودتزریقی یا نگهداری آن در خانه خطرناک است. عدد ۸۰۰ میلیکوریِ روی فرآورده، دوز شخصی بیمار نیست و نباید مبنای محاسبهٔ مقدار تزریق قرار گیرد.
احتمال بارداری یا شیردهی، حساسیت قبلی به رادیوداروها، بیماری کلیه، یا مصرف داروهای تیروئید، آمیودارون، لیتیوم و فرآوردههای حاوی ید را پیش از بررسی با پزشک یا مرکز پزشکی هستهای در میان بگذارید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش شدید پس از دریافت، رسیدگی فوری میخواهد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی در گروه «متفرقه» است و برای درمان بیماری به کار نمیرود. یون پرتکنات مانند یدید، برای مدت کوتاه در تیروئید، غدد بزاقی و مخاط معده تجمع مییابد و پرتو گامای آن امکان تصویربرداری را فراهم میکند؛ بخش زیادی نیز از راه کلیه دفع میشود. این ماده معمولاً از مولد مولیبدینیوم-۹۹/تکنسیوم-۹۹ام تهیه میشود و نیمهعمر فیزیکی تکنسیوم-۹۹ام حدود ۶ ساعت است. روی بعضی بستهها ممکن است نام «مولیبدینیوم» برای شناسایی مولد دیده شود؛ فعالیت ۸۰۰ میلیکوریِ درجشده با دوزی که به هر بیمار میرسد یکسان نیست.
موارد مصرف
- اسکن تیروئید برای ارزیابی اندازه، محل، گرهها و عملکرد غده.
- تصویربرداری عملکردی غدد بزاقی.
- بررسی مسیر تخلیهٔ اشک و انسداد مجرای اشکی.
- شناسایی مخاط معدهٔ نابجا، از جمله دیورتیکول مکل.
- بررسی برگشت ادرار از مثانه به حالب با تصویربرداری هستهای مستقیم.
- تهیه یا نشاندارسازی برخی کیتهای رادیودارویی در مرکز پزشکی هستهای.
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست و در مرکز پزشکی هستهایِ مجاز، توسط تیم آموزشدیده آماده و استفاده میشود. بسته به نوع بررسی، معمولاً از راه ورید داده میشود؛ برای بررسی مجرای اشکی ممکن است به شکل قطرهٔ چشمی و برای بررسی برگشت ادرار از راه کاتتر مثانه استفاده شود. فعالیتی که برای هر بیمار آماده میشود بر اساس نوع اسکن و شرایط فرد تعیین و درست پیش از استفاده اندازهگیری میشود؛ عدد ۸۰۰ میلیکوری، مقدار شخصی بیمار نیست. آمادگیهایی مانند ناشتا بودن، زمان مصرف داروهای تیروئید، نوشیدن مایعات و محدودیت موقت تماس نزدیک با نوزادان یا زنان باردار را طبق دستور مرکز انجام دهید؛ داروهای روزانه را خودسرانه قطع نکنید و دفع ادرار را به تأخیر نیندازید.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری یا احتمال آن را پیش از دریافت اعلام کنید؛ در بررسیهای انتخابی ممکن است روش تصویربرداری بدون پرتو ترجیح داده شود.
- شیردهی را اطلاع دهید تا دربارهٔ زمان مناسب آزمون و وقفهٔ موقت شیردهی تصمیمگیری شود.
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش شدید به این رادیودارو، رادیوداروهای دیگر یا اجزای فرآورده را بگویید.
- همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای تیروئید، آمیودارون، لیتیوم، کورتونها و فرآوردههای حاوی ید را اعلام کنید؛ خودسرانه هیچکدام را قطع نکنید.
- اگر اخیراً مادهٔ حاجب یددار، باریم یا بررسی دستگاه گوارش داشتهاید، یا برای بررسی مخاط معدهٔ نابجا ملین مصرف میکنید، به مرکز اطلاع دهید.
- اگر اخیراً رادیودارو یا تصویربرداری هستهای دیگری داشتهاید، یا بیماری کلیه، محدودیت مصرف مایعات یا نمک دارید، اطلاع دهید؛ در کودکان و نارسایی کلیه، ضرورت و فعالیت پرتویی با دقت بیشتری تعیین میشود.
عوارض احتمالی
- برای این رادیودارو عارضهٔ شایعِ قابلتعیین گزارش نشده است؛ واکنشهای خفیف زیر گزارش شدهاند و فراوانی دقیقشان مشخص نیست.
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی گوارشی خفیف.
- سردرد، سرگیجه، سبکی سر یا احساس ضعف.
- گرگرفتگی یا نزدیکشدن به غش، بهویژه هنگام تزریق یا در اثر اضطراب.
- درد، قرمزی یا تورم خفیف محل تزریق.
- تنگی نفس، خسخس، احساس خفگی، کهیر گسترده یا تورم لب، زبان و صورت میتواند نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش طولانی، سرگیجهٔ شدید، ضعف شدید یا ضربان قلب غیرعادی را همانجا به کارکنان مرکز اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص ادامه یافت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، سوزش، قرمزی یا تورم قابلتوجه و رو به افزایش در محل تزریق میتواند از نشت ماده به بیرون رگ ناشی شود؛ بیدرنگ به کارکنان مرکز اطلاع دهید و محل را ماساژ ندهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این رادیودارو تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل ندارد، اما برخی داروها و آزمونهای قبلی میتوانند محل تجمع آن و نتیجهٔ تصویربرداری را تغییر دهند. برای اسکن تیروئید، داروهای ضدتیروئید، لووتیروکسین و دیگر هورمونهای تیروئیدی، آمیودارون، لیتیوم، کورتونها، فرآوردههای حاوی ید و مادهٔ حاجب یددار مهماند؛ برای بررسی مخاط معدهٔ نابجا نیز باریم، بعضی ملینها و داروهای کندکنندهٔ تخلیهٔ معده ممکن است اثر بگذارند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو و هیچ دارویی را فقط برای انجام اسکن خودسرانه قطع یا شروع نکن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تکنسیوم-۹۹ام بهصورت پرتکنات میتواند از جفت عبور کند و پرتو آن برای جنین خطر بالقوه دارد؛ بنابراین بارداری یا احتمال آن باید پیش از بررسی اعلام شود و انجام آزمون فقط در صورت ضرورت پزشکی و سنجش فایده و خطر انجام میشود. در شیردهی، بخشی از مادهٔ پرتوزا وارد شیر میشود؛ اگر انجام بررسی ضروری باشد، مرکز پزشکی هستهای دربارهٔ وقفهٔ موقت شیردهی، دور ریختن شیر دوشیدهشده و محدودکردن تماس نزدیک با شیرخوار برای مدت لازم راهنمایی میکند.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل نیست. مولد باید در بستهبندی اصلی، داخل حفاظ سربی مناسب و در محل مجاز و کنترلشده، معمولاً در دمای کمتر از ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، نگهداری شود؛ محلول استخراجشده نیز فقط تا زمان اعتبار تعیینشده توسط مرکز قابل استفاده است. تاریخ انقضای مولد، زمان استخراج محلول و دفع ایمن باقیمانده باید توسط کارکنان مجاز بررسی شود و هرگز در دسترس کودکان یا زبالهٔ معمولی قرار نگیرد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ۸۰۰ میلیکوری همان مقدار تزریقشده به بیمار است؟
۰۲آیا تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات برای درمان تیروئید است؟
۰۳آیا باید لووتیروکسین یا داروهای تیروئیدم را قبل از اسکن قطع کنم؟
۰۴بعد از دریافت این رادیودارو میتوانم کنار کودک یا زن باردار باشم؟
۰۵اگر برای اسکن دیورتیکول مکل یا مجرای اشکی آماده میشوم، آیا آمادگی متفاوت است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.