پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی کوتاهعمر در پزشکی هستهای است. پرتو آن به دوربین مخصوص کمک میکند برخی بافتها و عملکرد آنها دیده شود؛ داروی درمانی نیست.
بیشتر برای تصویربرداری تیروئید، غدد بزاقی، مسیر اشک و در برخی پروتکلها مغز، مخزن خون، مثانه و بافت معدهٔ نابجا استفاده میشود.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای و بهوسیلهٔ فرد آموزشدیده آماده و تجویز میشود؛ فعالیت ۶۰۰ میلیکوریِ درجشده معمولاً فعالیت اسمی مولد است، نه مقدار تزریق به بیمار. بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از بررسی اعلام کنید.
اگر داروی تیروئید، آمیودارون یا فرآوردههای یددار مصرف میکنید، یا بیماری کلیه و کبد دارید، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی کوتاهعمر در پزشکی هستهای است، نه دارویی برای درمان بیماری. یون پرتکنات از نظر جابهجایی شبیه ید است و بهطور موقت در تیروئید، غدد بزاقی، مخاط معده و برخی بافتهای عروقی تجمع میکند. پرتو گامای حاصل از آن به دوربین گاما اجازه میدهد شکل یا عملکرد این نواحی دیده شود. این ماده معمولاً از مولد مولیبدن-۹۹/تکنسیوم-۹۹ام به دست میآید و میتواند برای تهیهٔ برخی رادیوداروهای دیگر نیز به کار رود؛ نام تجاری این فرآورده در اطلاعات ارائهشده «مولیبدینیوم» است.
موارد مصرف
- تصویربرداری و ارزیابی عملکرد تیروئید
- تصویربرداری غدد بزاقی
- تصویربرداری مغز، جریان خون مغزی و مخزن خون
- بررسی برگشت ادرار از مثانه به حالبها با سیستوگرافی ایزوتوپی
- بررسی مسیر تخلیهٔ اشک
- یافتن بافت معدهٔ نابجا، مانند دیورتیکول مکل
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف در منزل نیست؛ محلول یا فعالیت موردنیاز بیمار در بخش پزشکی هستهای آماده و پس از سنجش، با تجهیزات محافظ پرتویی بهوسیلهٔ فرد مجاز تجویز میشود. مسیر مصرف بسته به نوع بررسی معمولاً وریدی است و در برخی پروتکلها میتواند خوراکی، بهصورت قطرهٔ چشمی یا از راه سوند مثانه باشد. مقدار و زمان تصویربرداری بر اساس نوع آزمایش، سن و شرایط بیمار تعیین میشود و نباید خودسرانه تکرار یا تغییر کند. دستور ناشتایی یا توقف موقت برخی داروها را فقط از مرکز بگیرید؛ اگر محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن آب و دفع مکرر ادرار پس از بررسی به خروج سریعتر رادیودارو کمک میکند.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، تأخیر قاعدگی یا برنامهٔ بارداری را پیش از تزریق اعلام کنید.
- شیردهی را حتماً اطلاع دهید؛ مدت قطع موقت آن به فعالیت تجویزشده و نوع تصویربرداری بستگی دارد.
- سابقهٔ حساسیت شدید به داروها، رادیوداروها، مواد حاجب، آسم یا حساسیتهای متعدد را مطرح کنید.
- بیماری کلیه یا کبد، محدودیت مصرف مایعات و هر تصویربرداری هستهای اخیر را اطلاع دهید؛ در کودکان خطر پرتوگیری بیشتر است.
- فهرست همهٔ داروها، ویتامینها و مکملها را همراه داشته باشید، بهویژه داروهای تیروئید، آمیودارون، فرآوردههای یددار و داروهای مؤثر بر حرکات معده.
عوارض احتمالی
- این رادیودارو معمولاً عارضهٔ شایع قابلتوجهی ایجاد نمیکند و بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند.
- درد، سوزش، قرمزی یا تورم خفیف و کوتاهمدت در محل تزریق
- تهوع یا احساس ناخوشی گذرا
- سردرد، سرگیجه یا گرگرفتگی کوتاهمدت
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر خفیف
- تورم ناگهانی لب، زبان، صورت یا گلو، کهیر منتشر، خسخس یا تنگی نفس: نشانهٔ حساسیت شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش شدید، ضربان خیلی کند یا نامنظم، افت فشار شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، تورم، قرمزی رو به گسترش، تاول یا تغییر رنگ قابلتوجه در محل تزریق: همان روز به مرکز پزشکی هستهای یا پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است نشت ماده از رگ نیازمند بررسی باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای این فرآورده بیشتر نتیجهٔ تصویربرداری را تغییر میدهند، نه اینکه معمولاً سمیت دارویی مهمی ایجاد کنند. داروهای تیروئید، آمیودارون، فرآوردههای یددار، مواد حاجب حاوی ید و برخی مواد مهارکنندهٔ برداشت تیروئید میتوانند جذب پرتکنات در تیروئید را تغییر دهند؛ آتروپین، بعضی داروهای ضداسپاسم و برخی مسکنها نیز ممکن است با تغییر حرکات معده، توزیع آن را در بررسیهای گوارشی عوض کنند. برخی اسکنهای هستهای اخیر هم میتوانند کیفیت یا تفسیر تصویر را تحت تأثیر بگذارند. الکل تداخل مستقیم مهمی با این رادیودارو ندارد و غذای معمول نیز معمولاً مشکلساز نیست، مگر اینکه مرکز برای روش خاص ناشتایی یا محدودیت غذایی بخواهد؛ هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک، داروساز و مرکز پزشکی هستهای بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید. این ماده میتواند از جفت عبور کند و به دلیل پرتوگیری جنین، فقط زمانی استفاده میشود که ضرورت پزشکی و منفعت آن بر خطر احتمالی غلبه داشته باشد. در شیردهی، بخشی از رادیواکتیویته وارد شیر میشود؛ شیردهی باید برای مدت تعیینشده توسط مرکز پزشکی هستهای متوقف و شیر دوشیدهشده در این بازه دور ریخته شود؛ زمان ازسرگیری برای همه یکسان نیست.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری یا مصرف در منزل نیست. مولد و محلول استخراجشده باید در مرکز مجاز، داخل حفاظ مناسب پرتویی و در دمای اتاق کنترلشده، معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، طبق برچسب نگهداری شوند. محلول استخراجشده معمولاً حداکثر تا ۱۲ ساعت پس از استخراج قابل استفاده است؛ تاریخ انقضا و زمان استخراج ملاکاند و پسماند آن باید طبق ضوابط مواد پرتوزا دفع شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو برای درمان بیماری است یا فقط برای تصویربرداری؟
۰۲عدد ۶۰۰ میلیکوری روی بسته یعنی چه؟
۰۳آیا باید داروهای تیروئیدم را قبل از اسکن قطع کنم؟
۰۴بعد از تزریق باید آب بیشتری بنوشم یا از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۵بعد از این بررسی چه زمانی میتوانم شیردهی را از سر بگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.