پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام
یک رادیوداروی تشخیصی کوتاهعمر از گروه فرآوردههای رادیودارویی متفرقه است که با تولید پرتو گاما به تصویربرداری پزشکی هستهای کمک میکند.
بیشتر برای بررسی تیروئید و غدد بزاقی به کار میرود و در برخی بررسیها برای یافتن بافت معدهٔ نابجا، مسیر اشک یا برگشت ادرار استفاده میشود.
این فرآورده پرتوزاست و فقط در مرکز پزشکی هستهای و توسط تیم آموزشدیده استفاده میشود. بارداری، شیردهی و تماس نزدیک با نوزادان یا زنان باردار باید از پیش اعلام شود.
پیش از انجام، دربارهٔ احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا قلب، حساسیت قبلی به رادیوداروها و همهٔ داروها و مواد حاجب اخیر اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش پس از تزریق به اقدام فوری نیاز دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی است، نه داروی درمانی. این فرآورده در گروه رادیوداروهای تشخیصیِ متفرقه قرار دارد و یون پرتکنات بهطور موقت مانند یدید در تیروئید و نیز در غدد بزاقی و مخاط معده تجمع مییابد. تکنسیوم-۹۹ام هنگام واپاشی پرتو گاما آزاد میکند و دوربین پزشکی هستهای این پرتو را به تصویر تبدیل میکند. میزان پرتوزایی و زمان تصویربرداری بر اساس نوع بررسی و وضعیت بیمار در مرکز پزشکی هستهای تعیین میشود.
موارد مصرف
- تصویربرداری و ارزیابی جذب و عملکرد تیروئید
- ارزیابی عملکرد و مجاری غدد بزاقی، از جمله در بعضی التهابها یا اختلالات مزمن
- یافتن بافت معدهٔ نابجا، مانند دیورتیکول مکل
- بررسی مسیر تخلیهٔ اشک و انسداد مجرای اشکی
- بررسی برگشت ادرار از مثانه به حالب با تصویربرداری ایزوتوپی مستقیم
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خودسرانه یا نگهداری در منزل نیست. معمولاً در مرکز پزشکی هستهای بهصورت تزریق وریدی و با ابزار حفاظتی انجام میشود؛ بسته به نوع بررسی، ممکن است از روش تخصصی دیگری مانند ورود استریل به مثانه از راه سوند یا چکاندن مقدار بسیار کم در چشم استفاده شود. میزان پرتوزایی، زمان تزریق و زمان تصویربرداری را تیم پزشکی تعیین و فعالیت بیمار را پیش از تزریق اندازهگیری میکند. آمادگیهایی مانند ناشتایی یا توقف موقت برخی داروها به نوع اسکن بستگی دارد و نباید خودسرانه انجام شود. اگر محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن مایعات کافی و ادرار کردن مکرر در ساعتهای نخست به دفع ماده و کاهش پرتودهی مثانه کمک میکند؛ پس از کار نیز دستور مرکز دربارهٔ تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار را رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد، قاعدگیتان عقب افتاده است یا شیردهی میکنید، پیش از انجام اطلاع دهید.
- سابقهٔ حساسیت شدید یا واکنش قبلی به رادیوداروها، فرآوردههای تکنسیوم یا تزریقهای مشابه را بیان کنید.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، کمآبی، نارسایی قلبی یا هرگونه محدودیت مصرف مایعات را به تیم پزشکی بگویید؛ دفع ماده و میزان پرتودهی ممکن است تغییر کند.
- بیماری تیروئید و مصرف هورمونهای تیروئیدی، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، مکملها یا فرآوردههای حاوی ید را اعلام کنید.
- اگر اخیراً مادهٔ حاجب یددار، باریم یا بررسی گوارشی داشتهاید، یا ملین و داروهای مؤثر بر حرکات معده مصرف کردهاید، بهویژه برای اسکن شکمی اطلاع دهید.
- در کودکان، بهدلیل حساسیت بیشتر به پرتو، ضرورت انجام بررسی و میزان پرتوزایی باید با دقت بیشتری ارزیابی شود.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا تورم خفیف محل تزریق
- تهوع یا استفراغ کوتاهمدت
- سردرد
- سرگیجه یا احساس نزدیک به غش
- احساس ضعف یا گرگرفتگی کوتاهمدت
- تنگی نفس، خسخس، کهیر گسترده، تورم لب، زبان، صورت یا گلو، افت فشار یا غش: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم یا قرمزی رو به افزایش، تاول یا تغییر رنگ محل تزریق: همانجا به کارکنان پزشکی هستهای اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص بدتر شد، فوراً مراجعه کنید.
- غش طولانی یا تکرارشونده، تپش قلب شدید، سرگیجهٔ ناتوانکننده یا استفراغ مداوم: فوراً ارزیابی پزشکی لازم است و در صورت شدت، به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای این ماده بیشتر نتیجهٔ تصویربرداری را تغییر میدهند، نه اینکه معمولاً مانند داروهای روزمره مسمومیت ایجاد کنند. هورمونهای تیروئیدی و داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، فرآوردهها یا مکملهای یددار، مادهٔ حاجب یددار و داروهای مسدودکنندهٔ جذب تیروئید ممکن است برداشت تیروئید را کم یا الگوی اسکن را عوض کنند. برای بررسی شکمی یا دیورتیکول مکل، باریم، ملینها، داروهای ضداسید حاوی آلومینیوم، آتروپین و بعضی مسکنها نیز میتوانند نتیجه را مخدوش کنند. غذا یا الکل معمولاً تداخل مستقیم مهمی ندارند، اما ممکن است برای نوع خاص اسکن ناشتایی یا محدودیت دیگری لازم باشد. خودسرانه هیچ دارویی را قطع نکنید و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید؛ تکنسیوم-۹۹ام میتواند از جفت عبور کند و انجام بررسی باید برتری فایدهٔ تشخیصی بر خطر پرتو را نشان دهد. این ماده وارد شیر مادر میشود؛ اگر انجام آن ضروری باشد، معمولاً شیردهی برای مدت تعیینشده، اغلب حدود ۱۲ ساعت، متوقف و شیر دوشیدهشده در این بازه دور ریخته میشود. تماس نزدیک با نوزاد نیز ممکن است موقتاً محدود شود و زمان دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست و باید در بخش پزشکی هستهای، معمولاً در دمای اتاق کنترلشدهٔ ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، در محفظهٔ حفاظدار و مطابق مقررات مواد پرتوزا نگهداری شود. تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون باید بررسی شود؛ محلول تهیهشده از مولد عمر کوتاهی دارد و معمولاً پس از حدود ۱۲ ساعت از زمان استخراج قابل استفاده نیست. فرآورده باید دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام داروی درمانی است یا فقط برای تشخیص استفاده میشود؟
۰۲آیا عدد ۴۰۰ میلیکوری روی فرآورده یعنی همین مقدار به من تزریق میشود؟
۰۳برای اسکن تیروئید، داروهای تیروئیدیام را قطع کنم؟
۰۴آیا پیش از تزریق باید ناشتا باشم؟
۰۵اگر شیرده باشم، بعد از انجام تصویربرداری چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.