تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات
تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات یک رادیوداروی تشخیصی است که تابش گامای آن به دوربین پزشکی هستهای کمک میکند بافتها و جریان خون دیده شوند. این ماده در مقدارهای تشخیصی اثر درمانی ندارد.
بیشتر برای تصویربرداری تیروئید و غدد بزاقی به کار میرود و در برخی روشها برای بررسی مغز، مخزن خون، مسیر اشکی و برگشت ادرار نیز استفاده میشود.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای و توسط فرد آموزشدیده آماده و تجویز میشود و برای مصرف خانگی نیست. بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از تصویربرداری اعلام کنید.
اگر حساسیت دارویی، بیماری کلیه، تصویربرداری هستهای اخیر، یا مصرف داروها و مواد یددار دارید، پیش از آزمون اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت، کهیر گسترده یا غش پس از تزریق نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات یک رادیوداروی تشخیصی از گروه رادیوداروهای متفرقه است که در ایران ممکن است با نام تجاری «مولیبدینیوم» شناخته شود. این محلول معمولاً از مولد مولیبدن-۹۹ و تکنسیوم-۹۹ام تهیه میشود و تابش گامای آن برای ایجاد تصویر در دوربین پزشکی هستهای به کار میرود. یون پرتکنات موقتاً در تیروئید، غدد بزاقی، مخاط معده و برخی نواحی با جریان خون بالا تجمع میکند؛ در تیروئید وارد ساخت هورمون نمیشود و بدون تغییر آزاد میگردد. در مصرف مستقیم، بخش عمدهٔ آن از راه کلیه و ادرار دفع میشود و این فرآورده برای تشخیص است، نه درمان.
موارد مصرف
- تصویربرداری و بررسی اندازه، محل، شکل و فعالیت تیروئید
- تصویربرداری و ارزیابی عملکرد غدد بزاقی
- تصویربرداری مغز و جریان خون مغزی در برخی پروتکلهای پزشکی هستهای
- تصویربرداری مخزن خون و برخی بررسیهای عروقی
- تصویربرداری مسیر اشکی و مجرای اشکی ـ بینی
- بررسی برگشت ادرار از مثانه به حالبها با سیستوگرافی مستقیم و نشاندار کردن بعضی کیتهای رادیودارو
روش مصرف
این فرآورده برای خوددرمانی یا تزریق در منزل نیست و توسط تیم پزشکی هستهای آماده و تجویز میشود. مقدار فعالیت پرتوزا و مسیر مصرف بر اساس نوع تصویربرداری، سن، وزن و شرایط بیمار تعیین میشود؛ معمولاً از راه ورید تزریق میشود، اما در بعضی آزمونها ممکن است خوراکی، داخل مثانه یا برای بررسی مسیر اشکی استفاده شود و گاهی برای نشاندار کردن کیتهای دیگر به کار رود. دستور مرکز دربارهٔ ناشتا بودن یا آمادهسازی را دقیق اجرا کنید؛ برای برخی روشهای خوراکی ناشتا بودن لازم است، اما برای همهٔ بررسیها چنین نیست. اگر محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن آب و دفع منظم ادرار پس از تزریق، طبق توصیهٔ مرکز، به دفع رادیودارو کمک میکند. دربارهٔ فاصله گرفتن موقت از کودکان خردسال و زنان باردار نیز دستور مرکز را رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از انجام آزمون اطلاع دهید تا ضرورت تصویربرداری و خطر پرتویی برای جنین سنجیده شود.
- اگر شیردهید، پیش از تزریق اعلام کنید؛ ممکن است قطع موقت شیردهی و دور ریختن شیر دوشیدهشده لازم باشد.
- سابقهٔ حساسیت به رادیوداروها، داروها یا مواد دیگر، آسم یا حساسیتهای متعدد را بگویید.
- اگر بیمار کودک یا سالمند است، یا بیماری کلیه، مشکل دفع ادرار یا انسداد گوارشی دارد، وضعیت او را اعلام کنید؛ کودکان نسبت به پرتو حساسترند.
- اگر در شش هفتهٔ اخیر تصویربرداری هستهای داشتهاید، بهویژه آزمونی که در آن ترکیبات قلع به کار رفته، اطلاع دهید؛ برخی تصاویر مغزی ممکن است تحتتأثیر قرار گیرند.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای تیروئید، داروهای ضدتیروئید، فرآوردههای یددار و آمیودارون را ارائه کنید و هیچکدام را خودسرانه قطع نکنید.
عوارض احتمالی
- در بیشتر افراد عارضهای ایجاد نمیشود و واکنشهای گزارششده معمولاً نادر و گذرا هستند.
- تهوع یا استفراغ کوتاهمدت.
- سردرد، سرگیجه یا گرگرفتگی؛ گاهی این علائم به اضطراب یا واکنش وازوواگال هنگام آزمون مربوطاند.
- درد، سوزش، قرمزی یا تورم موقت محل تزریق.
- خارش یا دانهٔ پوستی خفیف.
- تنگی نفس، خسخس، گرفتگی گلو، تورم لب، زبان یا صورت، کهیر گسترده یا افت هوشیاری: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد.
- غش، تپش قلب شدید، ضربان بسیار کند یا تند، یا ضعف ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، درد، قرمزی شدید یا تاول رو به افزایش در محل تزریق: همان روز به مرکز پزشکی هستهای یا پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است نشت رادیودارو از رگ رخ داده باشد.
- استفراغ مکرر، اسهال شدید یا بدحال شدن واضح پس از تزریق: سریع برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای خودِ پرتکنات، تداخل مستقیم و ثابتشدهای با غذا یا الکل و نیز تداخل دارویی گسترده گزارش نشده است؛ بااینحال بعضی داروها و مواد میتوانند جذب طبیعی رادیودارو یا کیفیت تصویر را تغییر دهند. در بررسی تیروئید، مادهٔ حاجب یددار، آمیودارون، هورمونهای تیروئید، داروهای ضدتیروئید و مکملهای یددار اهمیت دارند. در تصویربرداری مغز، اسکن هستهای اخیر با ترکیبات قلع و در برخی بررسیهای شکمی، داروهای کندکنندهٔ تخلیهٔ معده ممکن است نتیجه را تغییر دهند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، این رادیودارو فقط زمانی انجام میشود که اطلاعات تشخیصی آن واقعاً لازم باشد و سود آن از خطر پرتویی برای جنین بیشتر باشد؛ اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از نوبت اطلاع دهید. تکنسیوم-۹۹ام وارد شیر مادر میشود؛ در صورت ضرورت انجام تصویربرداری، ممکن است قطع موقت شیردهی و دور ریختن شیر دوشیدهشده لازم باشد. زمان شروع دوبارهٔ شیردهی را از متخصص پزشکی هستهای دریافت کنید.
نگهداری
این فرآورده رادیواکتیو معمولاً فقط در مرکز پزشکی هستهای نگهداری میشود و نباید در خانه نگهداری یا دور ریخته شود. مولد و محلول آمادهشده باید طبق برچسب، معمولاً در دمای اتاق کنترلشده حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد و در حفاظ پرتویی مناسب نگهداری شوند؛ محلول جداشده از مولد عمر مصرف کوتاهی دارد. تاریخ انقضا و زمان اعتبار محلول را بررسی کنید، آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پسماندش را در زبالهٔ معمولی نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات برای درمان بیماری تیروئید است؟
۰۲چرا روی بسته نام «مولیبدینیوم» دیده میشود؟
۰۳آیا قبل از تصویربرداری باید ناشتا باشم؟
۰۴آیا میتوانم داروهای تیروئیدم را قبل از تصویربرداری ادامه دهم؟
۰۵بعد از تزریق باید از خانوادهام فاصله بگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.