پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی کوتاهعمر است که پرتو آن با دوربین پزشکی هستهای ثبت میشود. این ماده برای تصویربرداری و بررسی عملکرد بعضی بافتهاست، نه درمان بیماری.
بیشتر برای اسکن تیروئید و غدد بزاقی به کار میرود و در بررسی مجاری اشکی، برگشت ادرار از مثانه به حالب و یافتن مخاط معدهٔ نابجا نیز کاربرد دارد. همچنین برای نشاندار کردن برخی رادیوداروهای دیگر استفاده میشود.
این فرآورده پرتوزاست و مواجههٔ پرتویی آن باید فقط برای بررسی ضروری و در مرکز مجهز انجام شود. عدد فعالیت درجشده روی ویال یا مولد، دوز شخصی بیمار نیست؛ بارداری، شیردهی و داروهای مؤثر بر تیروئید را پیش از تزریق اعلام کنید.
اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا تیروئید، کمادراری، حساسیت قبلی به رادیوداروها یا دریافت اخیر مادهٔ حاجب یا تصویربرداری هستهای دارید، پیش از کار اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، غش یا ضربان نامنظم قلب پس از تزریق، مراجعهٔ فوری به اورژانس را لازم میکند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام در ردهٔ رادیوداروهای تشخیصی و گروه متفرقهٔ طبقهبندی دارویی قرار میگیرد. یون پرتکنات رفتاری شبیه یدید دارد و بهطور موقت در تیروئید، غدد بزاقی و مخاط معده تجمع مییابد، اما وارد ساخت هورمون تیروئید نمیشود؛ پرتو آن توسط دوربین گاما ثبت میشود. این فرآورده گاهی مستقیماً برای تصویربرداری و گاهی برای نشاندار کردن مجموعههای رادیودارویی دیگر به کار میرود. در فرآوردههای مولدی، تکنسیوم-۹۹ام از مولیبدینیوم-۹۹ تهیه میشود؛ به همین دلیل ممکن است با نام «مولیبدینیوم» دیده شود.
موارد مصرف
- تصویربرداری و ارزیابی جذب و عملکرد غدهٔ تیروئید
- تصویربرداری و ارزیابی عملکرد غدد بزاقی
- بررسی مجاری اشکی و اختلالات تخلیهٔ اشک
- بررسی برگشت ادرار از مثانه به حالب با روش تصویربرداری هستهای
- یافتن مخاط معدهٔ نابجا، از جمله در دیورتیکول مکل
- نشاندار کردن برخی فرآوردههای رادیودارویی برای تصویربرداری از اندامهای مختلف
روش مصرف
این فرآورده برای خوددرمانی یا تزریق در منزل نیست و در مرکز پزشکی هستهای، با رعایت اصول استریل و حفاظت پرتویی، توسط کارکنان آموزشدیده آماده و تجویز میشود. در شکل تزریقی، معمولاً از راه ورید استفاده میشود؛ در برخی بررسیهای تخصصی ممکن است محلول تهیهشده با روش دیگری به کار رود و این کار فقط در همان مرکز انجام میشود. مقدار فعالیت، زمان تزریق، فاصلهٔ تا تصویربرداری و هر آمادگی مانند ناشتا بودن بر اساس نوع اسکن تعیین میشود؛ عدد روی ویال یا مولد را بهعنوان مقدار تزریق خود در نظر نگیرید. پس از تزریق، اگر محدودیت مایعات ندارید و مرکز توصیه کرده است، مایعات کافی بنوشید و مثانه را مرتب تخلیه کنید و دستور مرکز دربارهٔ تماس نزدیک با کودکان خردسال و زنان باردار را رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تعیین وقت یا تزریق اعلام کنید.
- سابقهٔ واکنش حساسیتی به پرتکنات، تکنسیوم یا هر رادیوداروی دیگر را بگویید.
- اگر بیماری یا جراحی تیروئید دارید یا لووتیروکسین، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، ید یا فرآوردههای حاوی ید مصرف میکنید، نام و زمان آخرین مصرف را ارائه دهید؛ داروها را خودسرانه قطع نکنید.
- اگر اخیراً تصویربرداری هستهای، مادهٔ حاجب یددار، باریم یا فرآوردههای حاوی قلع دریافت کردهاید، اطلاع دهید؛ این موارد ممکن است کیفیت یا تفسیر تصویر را تغییر دهند.
- بیماری کلیه، کمادراری، انسداد ادراری، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات را به مرکز بگویید تا توصیههای مربوط به دفع ماده درست تنظیم شود.
- در کودکان و سالمندان، سن، وزن، بیماریهای همراه و داروهای همزمان باید پیش از تعیین فعالیت بررسی شود؛ در اسکنهای شکمی نیز دستور آمادگی مانند ناشتا بودن یا پرهیز از برخی داروها را از مرکز بگیرید.
عوارض احتمالی
- عارضهٔ شایعِ مشخصی برای خودِ پرتکنات شناخته نشده است و بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند.
- تهوع یا استفراغ خفیف و کوتاهمدت، که گاهی به شرایط تصویربرداری مربوط است.
- سردرد، سرگیجه یا احساس ضعف گذرا.
- سوزش، درد یا ناراحتی موقت در محل تزریق.
- کهیر گسترده، خارش شدید، قرمزی منتشر، تورم لب، زبان، صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، مشکل بلع یا احساس خفگی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، ضعف شدید، افت فشار، تپش نامنظم قلب یا درد قفسهٔ سینه؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، درد شدید، سفتی یا تغییر رنگ رو به افزایش در محل تزریق؛ همان روز با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید و ارزیابی شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای این دارو بیشتر بر جذب و پخش پرتکنات و در نتیجه بر کیفیت تصویر اثر میگذارند. داروهای تیروئیدی و ضدتیروئیدی، آمیودارون، ید و مواد حاجب یددار، پرکلرات و برخی فرآوردههای حاوی قلع میتوانند نتیجهٔ اسکن تیروئید یا مغز را تغییر دهند؛ در بررسیهای شکمی نیز ضداسیدهای حاوی آلومینیوم، آتروپین، بعضی مسکنهای قوی، ملینها و باریم ممکن است مهم باشند. در برخی اسکنهای مغزی، متوترکسات یا مواد مورد استفاده برای نشاندار کردن گلبولهای قرمز نیز باید اعلام شوند. تداخل غذایی ثابت یا تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل ندارد، اما ممکن است برای برخی بررسیها ناشتا بودن یا محدودیت غذایی لازم باشد؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ تکنسیوم-۹۹ام میتواند از جفت عبور کند و انجام بررسی فقط پس از سنجش ضرورت و فایده در برابر خطر پرتویی انجام میشود. در شیردهی نیز ماده وارد شیر میشود؛ اگر انجام اسکن لازم باشد، شیردهی باید موقتاً قطع و شیر دوشیدهشده در مدت تعیینشده دور ریخته شود؛ این وقفه بسته به روش و فعالیت معمولاً کوتاه و حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت است. مرکز دربارهٔ تماس با نوزاد و زنان باردار پس از کار نیز دستور اختصاصی میدهد.
نگهداری
این فرآورده و محلول بهدستآمده از مولد باید در بخش پزشکی هستهای، با حفاظ مناسب و طبق مقررات مواد پرتوزا نگهداری شود و برای نگهداری در منزل یا جابهجایی توسط بیمار نیست. شرایط دما، زمان اعتبار پس از تهیه و تاریخ انقضا را باید از برچسب همان مولد یا ویال پیروی کرد؛ فرآورده را از یخزدگی، گرمای زیاد و دسترس کودکان دور نگه دارید. فعالیت پرتوزا با گذشت زمان کاهش مییابد، بنابراین زمان کالیبراسیون و مهلت مصرف اهمیت دارد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱۱۶۰۰ میلیکوری روی بسته یعنی چه؟
۰۲آیا این دارو درمانکنندهٔ بیماری تیروئید است؟
۰۳چرا باید داروهای تیروئید و فرآوردههای یددار را اعلام کنم؟
۰۴بعد از تزریق چه مراقبتی لازم است؟
۰۵اگر شیرده باشم، باید شیر را دور بریزم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.