پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی کوتاهعمر است که با گسیل پرتو گاما، تجمع یا مسیر برخی اندامها را در دوربین پزشکی هستهای نشان میدهد. برای درمان نیست.
بیشتر برای تصویربرداری تیروئید، غدد بزاقی، مغز و جریان خون، و بررسی مثانه و مسیر تخلیهٔ اشک استفاده میشود.
این فرآورده پرتوزاست و فقط باید در مرکز پزشکی هستهای و بهوسیلهٔ کارکنان آموزشدیده آماده و تجویز شود. عدد فعالیت ۱۰۰۰ میلیکوریِ فرآورده با دوزی که هر بیمار دریافت میکند یکی نیست؛ بارداری یا احتمال آن را پیش از دریافت اعلام کنید.
پیش از مراجعه دربارهٔ بارداری یا شیردهی، بیماری کلیه، محدودیت مصرف مایعات، داروهای تیروئید، آمیودارون، فرآوردههای حاوی ید و تصویربرداریهای اخیر اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا زبان، کهیر گسترده، ضربان نامنظم یا غش پس از دریافت نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتکنات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی است که معمولاً از ژنراتور مولیبدنوم-۹۹/تکنسیوم-۹۹ام تهیه میشود. ایزوتوپ تکنسیوم-۹۹ام پرتو گاما میتاباند و دوربین گاما میتواند تجمع موقت آن را در بافتهایی مانند تیروئید و غدد بزاقی یا عبورش در جریان خون و مسیرهای تخلیه ثبت کند. نیمهعمر فیزیکی آن حدود ۶ ساعت است و بخش مهمی از ماده از راه کلیه دفع میشود. این فرآورده ممکن است در ایران با نامهایی مانند «مولیبدینیوم» و «ژنراتور مولیبدنوم/تکنسیوم» شناسایی شود.
موارد مصرف
- تصویربرداری و بررسی الگوی تجمع در تیروئید
- تصویربرداری غدد بزاقی
- بررسی برخی ضایعات یا جریان خون مغزی در پروتکلهای تخصصی
- بررسی حجم خون و جریان خون در برخی مطالعات پزشکی هستهای
- تصویربرداری مثانه برای شناسایی برگشت ادرار به سمت کلیه
- بررسی مسیر تخلیهٔ اشک از چشم به بینی
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی یا مصرف روزانه نیست. پزشک پزشکی هستهای بر اساس نوع تصویربرداری، سن، وزن و وضعیت بیمار مقدار فعالیت و مسیر دریافت را تعیین میکند؛ محلول معمولاً بهصورت وریدی و در برخی بررسیها با روش تخصصی از راه کاتتر مثانه یا چشم استفاده میشود و بیمار نباید آن را باز، جابهجا یا تزریق کند. پس از دریافت، نوشیدن مایعات و تخلیهٔ مکرر ادرار طبق دستور مرکز به کاهش پرتودهی مثانه کمک میکند؛ اگر محدودیت مایعات بهعلت بیماری قلبی یا کلیوی دارید، پیش از انجام بررسی بگویید. غذا معمولاً با تزریق وریدی تداخل مهمی ندارد، اما هر دستور ناشتایی یا زمانبندی اختصاصی مرکز را دقیق رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به این فرآورده، داروهای تزریقی یا مواد همراه را بگویید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا برای بارداری برنامهریزی میکنید، پیش از تعیین زمان تصویربرداری اطلاع دهید.
- اگر شیردهید، از قبل بگویید تا دربارهٔ توقف موقت شیردهی برنامهریزی شود.
- بیماری کلیه، کمادراری، ناتوانی در تخلیهٔ مثانه یا محدودیت مصرف مایعات را اعلام کنید.
- تمام داروهای تیروئید، آمیودارون، فرآوردهها و مکملهای حاوی ید و هر مادهٔ حاجب یددارِ اخیر را اعلام کنید؛ این موارد، بهویژه در اسکن تیروئید، ممکن است نتیجه را تغییر دهند.
- اگر در هفتههای اخیر تصویربرداری هستهای دیگری داشتهاید یا متوترکسات مصرف میکنید، بهویژه در صورت برنامهریزی تصویربرداری مغزی، این موضوع را به پزشک پزشکی هستهای بگویید.
عوارض احتمالی
- عارضهٔ شایع و ثابت برای این محلول مشخص نشده است و بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند.
- سردرد یا سرگیجهٔ گذرا
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر محدود
- احساس گرمی یا گرگرفتگی کوتاهمدت
- تنگی نفس، خسخس، احساس بستهشدن گلو یا دشواری در تنفس: اگر در مرکز هستید فوراً به تیم اطلاع دهید و اگر پس از ترک مرکز رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو: نشانهٔ حساسیت شدید است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، خارش شدید، ضعف ناگهانی، افت فشار یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا ضربان نامنظم، بهویژه همراه با سرگیجه یا غش، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای این فرآورده بیشتر بر جذب و توزیع ماده و کیفیت تصویر اثر میگذارند، نه بر ایجاد مسمومیت دارویی. داروهای تیروئید، آمیودارون، ید خوراکی یا مادهٔ حاجب یددار و بعضی داروهای مؤثر بر ترشح بزاق یا حرکت معده میتوانند نتیجهٔ اسکن را تغییر دهند؛ در تصویربرداری مغزی، مصرف متوترکسات یا برخی رادیوداروهای قبلی نیز باید اعلام شود. داروها را برای انجام اسکن خودسرانه قطع نکنید و فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای بدون نسخهتان را به پزشک و داروساز یا مرکز پزشکی هستهای بگویید. در تزریق وریدی، تداخل مهم غذایی یا الکلی معمولاً مطرح نیست، ولی اگر مرکز ناشتایی یا محدودیت خاصی گفته است همان دستور ملاک است.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پرتوزایی میتواند برای جنین خطر ایجاد کند، بنابراین بارداری یا احتمال آن را پیش از دریافت اعلام کنید. انجام بررسی در بارداری فقط در صورت ضرورت پزشکی و برتری فایده بر خطر تابش انجام میشود. تکنسیوم-۹۹ام میتواند وارد شیر مادر شود؛ شیردهی معمولاً برای مدتی کوتاه قطع میشود و شیر دوشیده در این فاصله دور ریخته میشود، و زمان دقیق ازسرگیری را مرکز پزشکی هستهای مشخص میکند.
نگهداری
ژنراتور و محلول پرتوزا برای نگهداری در منزل نیستند. در مرکز مجاز، در دمای کنترلشدهٔ اتاق ـ معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد ـ داخل حفاظ مناسب و دور از دسترس کودکان نگهداری میشوند؛ محلول جداشده عمر کوتاهی دارد و فقط تا تاریخ و ساعت انقضای درجشده روی برچسب مرکز قابل استفاده است. محلول باید شفاف و بدون ذرات باشد و پسماند آن طبق مقررات مواد پرتوزا دفع شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این فرآورده برای درمان بیماری است؟
۰۲عدد ۱۰۰۰ میلیکوری روی نام فرآورده یعنی چه؟
۰۳چرا بعد از دریافت باید آب بیشتری بنوشم و ادرار کنم؟
۰۴آیا باید داروهای تیروئید یا آمیودارون را قبل از اسکن قطع کنم؟
۰۵اگر باردار یا شیرده باشم، آیا میتوانم این تصویربرداری را انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.