تکنسیوم-۹۹ام پنتات
تکنسیوم-۹۹ام پنتات یک رادیوداروی تشخیصی است که پس از نشاندارسازی، مسیر خون و دفع کلیوی را برای دوربین پزشکی هستهای قابل مشاهده میکند. این فرآورده برای درمان نیست و کیت پودری آن باید در مرکز پزشکی هستهای آماده شود.
بیشتر برای اسکن کلیه، بررسی خونرسانی و عملکرد کلیه و مجاری ادراری و برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی استفاده میشود. بسته به مجوز فرآورده و پروتکل مرکز، برای تصویربرداری مغز یا تهویهٔ ریه نیز کاربرد دارد.
این فرآورده پس از نشاندارسازی رادیواکتیو است؛ بهدلیل پرتو یونساز، مقدار و روش استفاده را تیم پزشکی هستهای تعیین میکند. احتمال بارداری، بیماری کلیه یا واکنش حساسیتی قبلی را پیش از آزمون اعلام کنید.
اگر باردارید یا احتمال بارداری و شیردهی دارید، نارسایی کلیه یا محدودیت مایعات دارید، یا قرار است بررسی تهویهٔ ریه انجام شود و آسم یا خسخس دارید، پیشاپیش اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، غش یا کبودی پس از دریافت نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تکنسیوم-۹۹ام پنتات، که در کیتهای دیتیپیآ و پارس-دیتیپیآ شناخته میشود، یک رادیوداروی تشخیصی پزشکی هستهای است و برای درمان به کار نمیرود. پودر لیوفیلیزهٔ کیت پیش از نشاندارسازی رادیواکتیو نیست؛ در مرکز پزشکی هستهای با تکنسیوم-۹۹ام آماده میشود و پرتو گاما تولید میکند تا دوربین ویژه مسیر آن را ثبت کند. پس از تزریق وریدی، در فضای خارج سلولی پخش و عمدتاً از راه فیلتراسیون گلومرولی دفع میشود؛ به همین دلیل برای بررسی خونرسانی و عملکرد کلیه و برآورد نرخ فیلتراسیون مناسب است. بسته به فرآورده و پروتکل مرکز، از آن برای تصویربرداری مغز یا تهویهٔ ریه نیز استفاده میشود.
موارد مصرف
- تصویربرداری دینامیک از کلیه و بررسی خونرسانی کلیوی
- ارزیابی عملکرد کلیه و مسیر تخلیهٔ ادرار در مجاری ادراری، از جمله بررسی احتمال انسداد
- برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی
- تصویربرداری مغزی در بزرگسالان در پروتکلهای منتخب
- تصویربرداری تهویهٔ ریه و کمک به ارزیابی آمبولی ریه همراه با تصویربرداری پرفیوژن، در صورت تعیین این روش از سوی مرکز پزشکی هستهای
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست. پودر لیوفیلیزه باید در مرکز پزشکی هستهای با مادهٔ رادیواکتیو آماده و از نظر کیفیت بررسی شود؛ سپس بر حسب نوع مطالعه، از راه وریدی تزریق یا با دستگاه مخصوص برای استنشاق آماده میشود. مقدار فعالیت، مسیر تجویز، زمان تصویربرداری و هرگونه تکرار را پزشک و کارشناس پزشکی هستهای تعیین میکنند و بیمار نباید ویال را باز یا خودسرانه تزریق کند. برای بررسیهای وریدی یا استنشاقی معمولاً همراه یا جدا از غذا بودن اهمیت اصلی ندارد، مگر مرکز دستور دیگری بدهد. پس از تزریق وریدی، اگر محدودیت مصرف مایعات ندارید، آب کافی بنوشید و در ساعات نخست مرتب ادرار کنید؛ پس از روش استنشاقی دهان را با آب بشویید و بیرون بریزید. این فرآورده برای تزریق داخل نخاعی یا مصرف روزانه نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به پنتتیک اسید، تکنسیوم، اجزای کیت یا هر رادیوداروی قبلی را بگویید؛ واکنش شدید قبلی اهمیت ویژه دارد.
- بارداری، احتمال بارداری، عقبافتادن قاعدگی یا شیردهی را پیش از تعیین زمان بررسی اعلام کنید.
- بیماری یا نارسایی کلیه، انسداد مجاری ادراری، دیالیز، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات را اطلاع دهید؛ دفع کندتر میتواند تابش دریافتی را بیشتر کند.
- اگر قرار است بررسی تهویهٔ ریه انجام شود، آسم، تنگی نفس، خسخس یا حساسیت راههای هوایی را مطرح کنید.
- فهرست داروها و مکملها، مادهٔ حاجب یا رادیودارویی که اخیراً دریافت کردهاید را همراه داشته باشید؛ دارویی را برای انجام آزمون خودسرانه قطع نکنید.
- در کودکان، سالمندان و افراد با بیماریهای متعدد، ضرورت آزمون و فعالیت موردنیاز باید فردی و تا حد امکان بر اساس حداقل لازم تنظیم شود.
عوارض احتمالی
- خارش، قرمزی، کهیر محدود یا دانهٔ پوستی
- سردرد، سرگیجه یا احساس ضعف گذرا
- تهوع یا استفراغ
- احساس سرما یا لرز
- تحریک گلو یا خسخس خفیف پس از روش استنشاقی
- تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، تنگی نفس، کهیر گسترده، سرگیجهٔ شدید یا غش میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ دریافت را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از روش استنشاقی، تنگی نفس ناگهانی، خسخس شدید یا احساس فشار قفسهٔ سینه میتواند نشانهٔ تنگی راههای هوایی باشد؛ همان لحظه به کارکنان مرکز اطلاع دهید و اگر ادامه یافت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبود شدن لبها، افت شدید فشار خون، بیهوشی یا تپش قلب شدید نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل اصلی این فرآورده با داروها، تغییر نتیجهٔ تصویربرداری یا کندشدن دفع است، نه معمولاً مسمومیت دارویی. کاپتوپریل و دیگر مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین، فوروزماید و سایر داروهای مدر، و داروهای ضدالتهاب مانند دیکلوفناک میتوانند جریان خون کلیه یا دفع رادیودارو را تغییر دهند و نتیجهٔ اسکن را تحت تأثیر بگذارند؛ این داروها گاهی عمداً در پروتکلهای تشخیصی به کار میروند. داروهای آسیبرسان به کلیه و مادهٔ حاجبِ اخیر نیز ممکن است پاکسازی را کند کنند. تداخل مستقیم و ثابتشدهای با غذا یا الکل برای روش وریدی یا استنشاقی شناخته نشده است، اما دستور مرکز دربارهٔ خوردن و نوشیدن مقدم است. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تکنسیوم-۹۹ام پنتات میتواند از جفت عبور کند و دربارهٔ ایمنی آن در بارداری دادهٔ کافی وجود ندارد؛ بنابراین رادیودارو فقط در صورت ضرورت تشخیصی و برتری فایده بر خطر انجام میشود. اگر احتمال بارداری یا عقبافتادن قاعدگی دارید، پیش از آزمون اطلاع دهید. در شیردهی ممکن است بخشی از رادیواکتیویته وارد شیر شود و وقفهٔ موقت در شیردهی لازم شود؛ مدت آن و نحوهٔ دورریختن شیر دوشیدهشده را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
ویال پودر را در بستهبندی اصلی و مطابق شرایط دمایی درجشده روی جعبه، دور از نور و رطوبت، گرمای شدید و یخزدگی و دور از دسترس کودکان نگه میدارند. محلول پس از نشاندارسازی باید در حفاظ سربی و فقط برای مدت کوتاه تعیینشده توسط مرکز نگهداری و سپس طبق مقررات مواد رادیواکتیو دفع شود. تاریخ انقضای ویال و زمان مصرف محلول آماده باید بررسی شود و بیمار نباید آن را در خانه نگهداری کند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تکنسیوم-۹۹ام پنتات داروی درمانی است؟
۰۲آیا خود ویال پیش از آمادهسازی رادیواکتیو است؟
۰۳آیا نارسایی کلیه مانع اسکن با این فرآورده است؟
۰۴پس از تزریق چه نکتهای را رعایت کنم؟
۰۵در بارداری یا شیردهی چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.