تاموکسیفن
تاموکسیفن دارویی ضدسرطان از خانوادهٔ تعدیلکنندههای گیرندهٔ استروژن است که با مسدود کردنِ اثرِ استروژن بر سلولهای پستان، رشدِ برخی انواع سرطانِ پستان را کند میکند.
این دارو عمدتاً برای درمانِ سرطانِ پستانِ وابسته به هورمون، پیشگیری از بازگشتِ آن پس از جراحی، و در برخی افرادِ پرخطر برای کاهشِ احتمالِ ابتلا تجویز میشود.
تاموکسیفن میتواند خطرِ لختهشدنِ خون و تغییراتِ غیرعادی در رحم را افزایش دهد؛ هرگونه خونریزیِ غیرطبیعیِ واژینال یا نشانههای لخته باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
اگر خونریزیِ غیرعادیِ واژینال، درد یا تورمِ ناگهانیِ پا، تنگیِ نفس، یا تغییراتِ بینایی رخ داد، حتماً و بدونِ تأخیر با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تاموکسیفن دارویی خوراکی از گروهِ تعدیلکنندههای انتخابیِ گیرندهٔ استروژن (Selective Estrogen Receptor Modulator) است و در ردهٔ داروهای ضدسرطان و ایمنی جای میگیرد. این دارو در بافتِ پستان مانندِ یک بازدارندهٔ استروژن عمل میکند و با اشغالِ گیرندهٔ استروژن، از تحریکِ رشدِ سلولهای سرطانیِ وابسته به این هورمون جلوگیری میکند. بدن، تاموکسیفن را در کبد به متابولیتهای فعالتری تبدیل میکند که بخشِ اصلیِ اثرِ درمانی را رقم میزنند. با اینحال، برخلافِ اثرِ بازدارنده در پستان، تاموکسیفن در رحم و استخوان میتواند اثری شبیهِ استروژن داشته باشد؛ همین ویژگی پایهٔ برخی از عوارضِ شناختهشدهٔ آن است. هدفِ اصلیِ درمان با این دارو، کند کردنِ رشدِ سرطانِ پستانِ وابسته به هورمون و کاهشِ احتمالِ بازگشتِ آن پس از درمانِ اولیه است.
موارد مصرف
- درمانِ سرطانِ پستانِ وابسته به هورمون (گیرندهٔ استروژن مثبت) در زنان و مردان
- درمانِ کمکی پس از جراحیِ سرطانِ پستان برای کاهشِ احتمالِ بازگشتِ بیماری
- درمانِ سرطانِ پستانِ پیشرفته یا متاستاتیک
- کاهشِ خطرِ ابتلا به سرطانِ پستان در زنانِ با ریسکِ بالا
- درمانِ کارسینومِ داکتالِ درجا (DCIS) پس از جراحی
روش مصرف
تاموکسیفن معمولاً بهصورت روزانه و در ساعتِ مشخصی از شبانهروز مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه یا بدونِ غذا خورد، اما اگر معدهدرد یا تهوع ایجاد کرد، مصرفِ همراه با غذا معمولاً کمککننده است. تعدادِ قرص، قدرتِ دارو و طولِ دورهٔ درمان (که غالباً چند سال بهطول میانجامد) را فقط پزشک بر اساسِ نسخه تعیین میکند و بهتر است این دارو هر روز در یک ساعتِ ثابت مصرف شود تا در خاطر بماند. پایبندیِ کامل به برنامهٔ درمان اهمیتِ زیادی دارد؛ قطعِ خودسرانه یا فراموشکردنِ مکررِ دوز میتواند اثربخشیِ درمان را کاهش دهد، بنابراین در صورتِ تمایل به قطع یا تغییرِ مصرف، حتماً پیش از هر تصمیمی با پزشکِ معالج مشورت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به تاموکسیفن یا هر یک از اجزای آن حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکته یا اختلالاتِ انعقادی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ دارو حتماً پزشک را مطلع کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه داروهای ضدافسردگی یا ضدانعقاد، را به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریهای رحم یا آندومتر (مانندِ پولیپ یا هایپرپلازی) و مشکلاتِ کبدی را با پزشک مطرح کنید.
- اگر تحتِ نظرِ متخصصِ چشم هستید یا سابقهٔ مشکلاتِ بینایی دارید، به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- گُرگرفتگی و تعریقِ شبانه
- ترشحات یا خشکیِ واژن
- بینظمیِ عادتِ ماهانه
- تهوعِ خفیف
- تغییراتِ خلقی یا سردرد
- علائمِ لختهٔ خون مانندِ تورم، درد یا قرمزیِ ناگهانیِ یک پا؛ در این صورت با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ ناگهانیِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفس یا سرفهٔ خونی که میتواند نشانهٔ لختهٔ ریوی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزیِ غیرعادیِ واژینال یا لکهبینی که باید سریع به پزشک گزارش شود.
- ضعفِ ناگهانیِ یکطرفه، اختلالِ گفتار یا تاریِ ناگهانیِ دید که میتواند نشانهٔ سکته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاریِ دید یا کاهشِ بینایی که نیازمندِ بررسیِ چشمپزشکی است.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید که میتواند نشانهٔ مشکلِ کبدی باشد و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تاموکسیفن با برخی داروهای ضدافسردگی از خانوادهٔ مهارکنندههای بازجذبِ سروتونین (بهویژه پاروکستین و فلوکستین) تداخل دارد، زیرا این داروها میتوانند تبدیلِ تاموکسیفن به فرمِ فعالش را در کبد مختل کرده و اثربخشیِ درمان را کم کنند. همزمانی با داروهای ضدانعقادِ خون مانندِ وارفارین میتواند خطرِ خونریزی را افزایش دهد و نیازمندِ پایشِ دقیقتر است. مصرفِ همزمان با داروهای هورمونی یا قرصهای ضدبارداریِ حاویِ استروژن معمولاً توصیه نمیشود. بهطورِ کلی، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تاموکسیفن در بارداری منع مصرف دارد، زیرا میتواند به جنین آسیب برساند؛ زنانی که این دارو را مصرف میکنند باید از روشِ غیرهورمونیِ پیشگیری از بارداری استفاده کنند و این احتیاط را تا مدتی پس از پایانِ درمان نیز ادامه دهند. دربارهٔ شیردهی نیز اطلاعاتِ کافی برای اطمینان از بیخطر بودن وجود ندارد و معمولاً توصیه نمیشود؛ در هر دو مورد، تصمیمگیری باید حتماً با مشورتِ پزشکِ متخصص انجام شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید، در بستهٔ اصلیِ خود نگهداری کنید و از دسترسِ کودکان دور نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 20 mg |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ تاموکسیفن باعثِ یائسگیِ زودرس میشود؟
۰۲چرا باید در دورانِ مصرفِ تاموکسیفن از قرصهای ضدبارداریِ هورمونی پرهیز کرد؟
۰۳آیا تاموکسیفن باید تا آخرِ عمر مصرف شود؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا تاموکسیفن روی وزن یا خلقوخو اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۸ سازنده، در گروه L02BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.