فلوکستین
فلوکستین دارویی ضدافسردگی از گروه مهارکنندههای اختصاصی بازجذب سروتونین (SSRI) است که با افزایش دسترسیِ سروتونین در مغز، به تنظیم خلقوخو و کاهش نشانههای افسردگی، اضطراب و وسواس کمک میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان افسردگیِ اساسی، اختلال وسواس فکری-عملی و اختلال پانیک است؛ در برخی بیماران برای پرخوری عصبی (بولیمیا) نیز تجویز میشود.
بهویژه در هفتههای نخست درمان یا پس از هر تغییر دوز، این دارو در نوجوانان، جوانان و گاهی بزرگسالان میتواند بهندرت با تغییر خلق یا افکار آسیب به خود همراه باشد؛ به همین دلیل باید در این دوره خلقوخو و رفتار با دقت زیر نظر خودِ فرد، خانواده و پزشک باشد.
اگر نشانههای واکنش آلرژیک شدید یا سندرم سروتونین (مانند تب بالا، لرزش شدید یا گیجی) دیدید، بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید؛ همچنین اگر خلقوخوی غیرعادی، بیقراری شدید یا نبودِ بهبودی پس از چند هفته را تجربه کردید، حتماً با پزشک خود در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلوکستین (Fluoxetine) یک داروی خوراکی از گروه مهارکنندههای اختصاصی بازجذب سروتونین (SSRI) و از دستهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی است که در ایران با نامهای تجاری پروزاک و فلوکستین عرضه میشود. این دارو با جلوگیری از بازجذب سروتونین در سلولهای عصبی مغز، مقدار این ماده را در فضای بین سلولها افزایش میدهد و بهمرور به تنظیم خلقوخو، اضطراب و برخی رفتارهای وسواسی کمک میکند. برخلاف بسیاری از داروهای همخانواده، فلوکستین در بدن دیرتر دفع میشود؛ همین ویژگی باعث میشود قطع ناگهانیِ آن معمولاً نشانههای ترکِ خفیفتری ایجاد کند، هرچند این هرگز بهمعنای امکانِ قطعِ خودسرانهٔ آن نیست. هدف اصلی درمان با این دارو، بهبود تدریجیِ خلقوخو، کاهش اضطراب یا افکار وسواسی و بازگرداندنِ عملکرد روزمرهٔ فرد است، فرایندی که معمولاً چند هفته زمان میبرد. این متن صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص، نسخه یا نظر روانپزشک یا پزشک معالج نیست.
موارد مصرف
- درمان افسردگیِ اساسی
- درمان اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
- درمان اختلال پانیک، با یا بدون ترس از مکانهای باز (آگورافوبیا)
- درمان پرخوری عصبی (بولیمیا نروزا) در کنار رواندرمانی
- کاهش نشانههای اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD) در برخی بیماران، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
فلوکستین را میتوان همراه یا بدون غذا مصرف کرد؛ چون در برخی افراد اثر تحریککننده دارد و ممکن است بیخوابی یا بیقراری ایجاد کند، پزشکان معمولاً مصرف صبحگاهی آن را توصیه میکنند، مگر آنکه دستور دیگری داده باشند. بهتر است هر روز در ساعتی مشخص مصرف شود تا اثر آن یکنواخت بماند؛ اگر نوبتی فراموش شد، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید مگر به نوبت بعدی نزدیک باشید، که در این صورت نباید دو دوز را با هم جبران کرد. بهبود خلقوخو معمولاً فوری نیست و ممکن است چند هفته طول بکشد تا اثر کامل دارو احساس شود؛ به همین دلیل حتی اگر در روزهای نخست تغییری حس نکردید، بدون مشورت با پزشک مصرف را قطع نکنید. قطع ناگهانیِ این دارو، حتی با وجود دیرتر دفعشدنش نسبت به برخی همتایان، ممکن است به بازگشت نشانههای بیماری بینجامد؛ هرگونه کاهش یا قطع مصرف باید بهتدریج و تنها زیر نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افسردگیِ اساسی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ اثر کامل ممکن است ۴ هفته یا بیشتر طول بکشد و درمان نگهدارنده باید دورهای بازبینی شود. پس از تثبیت پاسخ با ۲۰ میلیگرم روزانه، کپسول طولانیرهش ۹۰ میلیگرمی در صورت تجویز، هفتهای یکبار و ۷ روز پس از آخرین دوز روزانه آغاز میشود.
اختلال وسواس فکری ـ عملی
اثر درمانی کامل ممکن است ۵ هفته یا بیشتر طول بکشد؛ دوزهای بالاتر از ۲۰ میلیگرم را میتوان طبق تجویز در یک یا دو نوبت صبح و ظهر مصرف کرد.
اختلال پانیک، با یا بدون ترس از مکانهای باز
دوزهای بالاتر از ۶۰ میلیگرم در روز بهطور نظاممند ارزیابی نشدهاند؛ نیاز به ادامهٔ درمان باید دورهای بازبینی شود.
پرخوری عصبی
برای کاهش پرخوری و استفراغ و در کنار رواندرمانی بهکار میرود؛ دوزهای بالاتر از ۶۰ میلیگرم در روز مطالعه نشدهاند و درمان باید دورهای ارزیابی شود.
اختلال ملال پیش از قاعدگی
دوز ۲۰ میلیگرم در روز معمولاً کافی است؛ دوزهای بالاتر از ۶۰ میلیگرم در روز بهطور نظاممند مطالعه نشدهاند و نیاز به ادامهٔ درمان باید دورهای بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به فلوکستین یا سایر داروهای ضدافسردگی حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر طی دو هفتهٔ اخیر داروی ضدافسردگی از خانوادهٔ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) مصرف کردهاید یا قصد مصرف آن را دارید، حتماً به پزشک بگویید، چون ترکیب آنها خطرناک است.
- سابقهٔ اختلال دوقطبی، شیدایی (مانیا)، تشنج، بیماری کبدی، گلوکومِ زاویهبسته یا خونریزی غیرعادی را با پزشک در میان بگذارید.
- هرگونه سابقهٔ افکار خودآسیبی یا خودکشی، در خودتان یا خانواده، باید حتماً به پزشک گفته شود.
- اگر سالمند هستید یا داروهای ادرارآور (دیورتیک) مصرف میکنید، به پزشک اطلاع دهید؛ چون احتمال افتِ سدیم خون با این دارو در این گروهها کمی بیشتر است.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییِ مصرفیتان، بهویژه داروهای ضدانعقاد، ضدالتهاب یا سایر داروهای مؤثر بر خلق، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع
- بیخوابی یا اختلال در خواب
- سردرد
- خشکی دهان
- کاهش اشتها
- اختلال در عملکرد جنسی (مانند کاهش میل جنسی)
- بروز یا تشدید افکار خودآسیبی یا خودکشی، بهویژه در نوجوانان، جوانان یا هفتههای نخست درمان و تغییر دوز؛ در این حالت بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای سندرم سروتونین مانند تب بالا، لرزش، سفتیِ عضلانی، ضربان قلب تند یا گیجیِ شدید؛ نیازمند مراجعهٔ فوری پزشکی است.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- علائم شیدایی یا سرخوشیِ غیرعادی مانند نیاز کمتر به خواب، پرحرفی یا افکار مسابقهای؛ باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص؛ در اسرعوقت با پزشک در میان بگذارید.
- بیقراری، اضطراب شدید یا بدترشدنِ ناگهانیِ خلق در روزهای نخست درمان؛ باید به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فلوکستین با چند دسته دارو تداخل مهم دارد. مصرف همزمان یا نزدیک به داروهای ضدافسردگیِ خانوادهٔ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) ممنوع است؛ باید دستکم دو هفته از قطع این داروها پیش از شروع فلوکستین، و دستکم پنج هفته از قطع فلوکستین پیش از شروع آنها فاصله گذاشت، زیرا ترکیبشان میتواند به سندرم سروتونین خطرناک بینجامد. مصرف همزمان با سایر داروهای سروتونینی مانند برخی مسکنهای میگرن (تریپتانها)، ترامادول یا برخی داروهای گیاهیِ اثرگذار بر خلق نیز همین خطر را افزایش میدهد. فلوکستین میتواند سطح خونیِ برخی داروهای دیگر، از جمله برخی ضدافسردگیهای سهحلقهای، را بالا ببرد و ممکن است پزشک برای هماهنگی، دوز آنها را تنظیم کند. مصرف همزمان با آسپرین، داروهای ضدالتهابِ غیراستروییدی یا داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین نیز خطر خونریزی را افزایش میدهد. برای پیشگیری از هر تداخل احتمالی، فهرست کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف فلوکستین در بارداری، بهویژه در سهماههٔ سوم، در برخی نوزادان با علائم گذرا مانند بیقراری یا دشواری در تغذیه همراه بوده است؛ با این حال، تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع درمانِ افسردگی یا اضطراب در بارداری باید با در نظرگرفتنِ خطرِ بیماریِ درماننشده در مادر و تنها با نظر پزشک متخصص گرفته شود. این دارو به میزان قابلتوجهی وارد شیر مادر میشود؛ به همین دلیل در دوران شیردهی معمولاً داروهای جایگزین در اولویت قرار میگیرند، مگر آنکه پزشک آن را ضروری تشخیص دهد. هرگز بدون مشورت با پزشک مصرف آن را در بارداری یا شیردهی قطع نکنید.
نگهداری
فلوکستین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. کپسولها یا شربت را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 10 mg |
| کپسول | 20 mg |
| قرص | 10 mg |
| قرص | 20 mg |
| شربت | 4 mg / 1mL |
| شربت | 10 mg |
| کپسول طولانیرهش | 90 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۲ برند از ۳۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چند وقت طول میکشد تا اثر فلوکستین را حس کنم؟
۰۲آیا فلوکستین اعتیادآور است؟
۰۳چرا پزشکم گفته فلوکستین را صبحها مصرف کنم؟
۰۴آیا فلوکستین باعث افزایش وزن میشود؟
۰۵آیا مصرف فلوکستین همراه با داروهای دیگر ضدافسردگی یا مسکنهای میگرن خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۲ برند از ۳۸ سازنده، در گروه N06AB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.