سولفادوکسین/پیریمتامین
سولفادوکسین/پیریمتامین یک داروی ضدانگل و ضدمالاریاست که از یک سولفونامید طولانیاثر و پیریمتامین تشکیل شده است. این دو ماده با مهار مسیر ساخت فولات، تکثیر انگل مالاریا را مختل میکنند.
کاربرد اصلی آن درمان برخی موارد مالاریای بدون عارضه، بهویژه مالاریای فالسیپاروم، در مناطقی است که انگل به این ترکیب حساس باشد. در بعضی برنامههای رسمی مناطق اندمیک نیز برای پیشگیری متناوب مالاریا در بارداری استفاده میشود.
این ترکیب میتواند واکنشهای پوستی و خونی نادر اما خطرناک ایجاد کند؛ با هر بثورات پوستی تازه مصرف را متوقف کنید و فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید. تاول، زخم مخاط، پوستهریزی پوست، تورم صورت یا تنگی نفس نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
پیش از مصرف، حساسیت به سولفونامیدها یا پیریمتامین، فاویسم، کمخونی، بیماری کبد یا کلیه، بارداری و شیردهی و همهٔ داروهای مصرفی را مطرح کنید. تب و لرز پس از سفر یا اقامت در منطقهٔ مالاریا، یا بدترشدن علائم، نیازمند ارزیابی سریع است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
سولفادوکسین/پیریمتامین یک داروی ضدانگل از گروه داروهای ضدمالاریا است که بهصورت قرص عرضه میشود. سولفادوکسین و پیریمتامین دو آنزیم متفاوت را در مسیر ساخت فولات انگل مهار میکنند و جلوی تکثیر آن را میگیرند. این ترکیب بیشتر در برخی رژیمهای درمانی مالاریای فالسیپارومِ بدون عارضه، معمولاً همراه داروی ضدمالاریای دیگر، بهکار میرود؛ انتخاب آن به گونهٔ انگل و الگوی مقاومت منطقه بستگی دارد. برای مالاریای شدید یا علائم خطر، درمان خوراکی در منزل مناسب نیست.
موارد مصرف
- درمان برخی موارد مالاریای فالسیپارومِ بدون عارضه، در شرایطی که الگوی مقاومت منطقهای مناسببودن این ترکیب را نشان دهد
- استفاده بهعنوان جزء همراه در بعضی رژیمهای ترکیبی ضدمالاریا
- پیشگیری متناوب مالاریا در بارداری در مناطق اندمیک، فقط در قالب برنامههای رسمی سلامت
روش مصرف
مقدار، زمانبندی و طول درمان را پزشک بر اساس نوع مالاریا، سن و وزن، وضعیت کبد و کلیه و الگوی مقاومت منطقه تعیین میکند؛ خودسرانه مصرف نکنید و برای پیشگیری از مالاریا نیز بدون دستور پزشک بهکار نبرید. قرص را کامل و نجویده، بعد از غذا و با آب کافی ببلعید، مگر پزشک برای فرآوردهٔ شما دستور دیگری داده باشد. اگر داروی ضدمالاریای دیگری نیز در نسخه آمده است، هیچکدام را خودسرانه اضافه، حذف یا جابهجا نکنید و دورهٔ تجویزشده را کامل کنید. در صورت استفراغ پس از مصرف، مقدار را خودسرانه تکرار نکنید و دربارهٔ برنامهٔ بعدی سؤال کنید؛ گیجی، تشنج، تنگی نفس، بیحالی شدید یا ناتوانی در نوشیدن نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به سولفادوکسین، سایر داروهای سولفونامیدی یا پیریمتامین، یا بثورات شدید پس از مصرف داروها
- کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (فاویسم)، کمخونی همولیتیک، کمبود فولات یا هر نوع بیماری و کاهش سلولهای خونی
- بیماری کبد یا کلیه، کمآبی شدید یا سالمندی؛ دفع این ترکیب عمدتاً از راه کلیه انجام میشود
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- سن کودک زیر دو ماه؛ این ترکیب برای این سن مناسب نیست و مصرف در کودکان بزرگتر باید بر اساس وزن و با نسخه انجام شود
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه وارفارین، فنیتوئین، متوترکسات، تریمتوپریم، کوتریموکسازول و مکملهای اسیدفولیک
عوارض احتمالی
- تهوع، دلدرد یا احساس پری معده
- استفراغ یا اسهال
- سردرد
- سرگیجه، خستگی یا ضعف
- بیاشتهایی
- حساسیت به نور خورشید و آفتابسوختگی آسانتر
- هر بثورات پوستی تازه: مصرف نوبت بعدی را متوقف کنید و فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید؛ اگر تاول، زخم دهان یا چشم، پوستهریزی یا تب همراه آن است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب، صورت یا زبان، خسخس، تنگی نفس، مشکل بلع یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب مداوم، گلودرد، زخم دهان، رنگپریدگی، ضعف شدید، کبودی یا خونریزی غیرعادی: مصرف را ادامه ندهید و فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ ممکن است نشانهٔ اختلال سلولهای خونی باشد.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد شدید بالای شکم، کاهش واضح ادرار یا درد پهلو: فوراً به پزشک مراجعه کنید و در صورت بدحالشدن به اورژانس بروید.
- گیجی، اختلال هوشیاری، تشنج، تنگی نفس، بیحالی شدید یا ناتوانی در نوشیدن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم میتوانند نشاندهندهٔ مالاریای شدید باشند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. داروهای ضدفولات مانند متوترکسات، تریمتوپریم، کوتریموکسازول و برخی سولفونامیدها میتوانند خطر کمبود فولات، کمخونی یا افت سلولهای خونی را بیشتر کنند. همراهی با وارفارین و برخی داروهای رقیقکنندهٔ خون ممکن است اثر ضدانعقادی و خطر خونریزی را افزایش دهد؛ مصرف همزمان با فنیتوئین نیز ممکن است سطح یا عوارض فنیتوئین را تغییر دهد. مکملهای اسیدفولیک را هم اعلام کنید، زیرا مقدارهای بالای فولات ممکن است اثر ضدمالاریایی را کاهش دهند و زمان مصرف آن باید با نظر پزشک مشخص شود. غذای معمولی تداخل مهمی ندارد و مصرف قرص بعد از غذا تحمل آن را بهتر میکند؛ تداخل مستقیم ثابتشدهای با الکل مطرح نیست، اما برای تشدیدنشدن عوارض کبدی، تهوع یا سرگیجه، در طول درمان از الکل پرهیز کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سولفادوکسین و پیریمتامین از جفت عبور میکنند و پیریمتامین بر مسیر فولات اثر میگذارد؛ بنابراین در بارداری، بهویژه سهماههٔ اول، مصرف فقط با تصمیم پزشک و پس از سنجش خطر مالاریا و خطر دارو انجام میشود. در برخی برنامههای رسمی پیشگیری از مالاریا در مناطق اندمیک، این ترکیب از سهماههٔ دوم بهکار میرود. هر دو جزء به شیر میرسند و دربارهٔ شیردهی، بهخصوص در نوزاد نارس، زیر دو ماه، زرد یا بیمار، باید با پزشک تصمیمگیری شود.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید؛ آن را در حمام یا خودروی داغ نگذارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، بسته و تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ قرصهای تغییررنگداده یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg / 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سولفادوکسین/پیریمتامین برای هر نوع مالاریا مناسب است؟
۰۲آیا میتوانم از این دارو برای پیشگیری از مالاریا در سفر استفاده کنم؟
۰۳اگر بعد از مصرف قرص استفراغ کردم، چه کنم؟
۰۴اگر روی پوست لکه یا خارش دیدم، آیا میتوانم درمان را ادامه دهم؟
۰۵آیا مصرف این دارو در بارداری یا شیردهی ممکن است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه P01BD51. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.