سوماتروپین
سوماتروپین شکل ساختهشدهٔ هورمون رشد انسانی و از داروهای هورمونی سیستمیک است. این دارو برای جبران کمبود هورمون رشد و کمک به رشد یا تنظیم ترکیب بدن بهکار میرود.
بیشتر برای کمبود هورمون رشد در کودکان یا بزرگسالان و برخی اختلالات مشخص رشد در کودکان تجویز میشود؛ کاربرد آن به تشخیص و فرآورده بستگی دارد.
این دارو فقط با تشخیص و پایش پزشک مصرف میشود و برای افزایش قد افراد سالم مناسب نیست. سردرد شدید همراه با اختلال دید، لنگیدن یا درد ناگهانی لگن و زانو، تورم شدید یا مشکل تنفسی نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از شروع، سابقهٔ سرطان، بیماری شدید یا جراحی اخیر، دیابت، مشکلات تیروئید، بیماری کبد یا کلیه، و همهٔ داروها و مکملها را اطلاع دهید. در کودکان، تغییر رشد، درد مفصل یا استخوان و در بزرگسالان، تورم یا بیحسی دستها باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتروپین شکل نوترکیب هورمون رشد انسانی و از گروه هورمونهای سیستمیک است. این دارو با فعالکردن گیرندهٔ هورمون رشد، تولید عامل رشد شبهانسولینی و رشد بافتها را افزایش میدهد. هدف آن جبران کمبود هورمون رشد یا درمان برخی اختلالات رشد تأییدشده است، نه مصرف زیبایی یا خودسرانه برای افزایش قد. قدرت این فرآوردهٔ تزریقی ۴ واحد بینالمللی در ۰٫۵ میلیلیتر است و در ایران با نام تجاری گروتروپین-مائی عرضه میشود.
موارد مصرف
- کمبود هورمون رشد در کودکان
- جایگزینی هورمون رشد در بزرگسالان با کمبود تأییدشده
- کوتاهی قد مرتبط با سندرم ترنر
- اختلال رشد در کودکان مبتلا به نارسایی مزمن کلیه
- رشد جبرانی ناکافی در کودکان متولدشده با قد یا وزن کمتر از انتظارِ سن بارداری، در موارد واجد شرایط
- اختلال رشد و بهبود ترکیب بدن در برخی کودکان مبتلا به سندرم پرادر–ویلی، با ارزیابی تخصصی تنفس
روش مصرف
سوماتروپین معمولاً بهصورت تزریق زیرجلدی و طبق برنامهٔ نسخه مصرف میشود؛ مقدار، زمانبندی و طول درمان را پزشک بر اساس سن، علت درمان، پاسخ بدن و آزمایشها تعیین میکند. محل تزریق را طبق آموزش جابهجا کنید تا در یک نقطه آسیب یا تحلیل بافت چربی ایجاد نشود. اگر فرآورده بهصورت پودر است، آن را فقط با حلال و روش درجشده در بروشور همان بسته آماده کنید و محلول کدر یا دارای ذرات را مصرف نکنید؛ محلول آمادهشده را نیز تکان شدید ندهید. نوبت فراموششده را دو برابر نکنید و بدون هماهنگی، زمان تزریق یا درمان را تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
جایگزینی هورمون رشد در بزرگسالان با کمبود تأییدشده
درمان معمولاً طولانیمدت است؛ افزایش یا کاهش دوز بر اساس پاسخ بالینی، عوارض و سطح عامل رشد شبهانسولینی نوع یک انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به سوماتروپین یا هر جزء فرآورده؛ تورم صورت یا گلو و دشواری تنفس پس از تزریق نشانهٔ واکنش شدید است.
- سرطان فعال، شواهد فعالیت تومور یا تومور مغزی درماننشده؛ وضعیت تومورهای قبلی باید پیش از درمان بررسی شود.
- بیماری بحرانی شدید، نارسایی تنفسی، جراحی بزرگ اخیر یا آسیب شدید بدنی.
- دیابت، قند خون بالا، بیماری چشمی ناشی از دیابت، اختلال تیروئید، بیماری غدهٔ فوقکلیه یا سایر اختلالات هیپوفیز.
- بیماری کبد یا کلیه، انحراف ستون فقرات، درد لگن یا زانو در کودک، یا در کودک مبتلا به سندرم پرادر–ویلی، چاقی شدید، خرخر یا وقفهٔ تنفسی هنگام خواب؛ همچنین بستهشدن صفحات رشد در کودک.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، و فهرست کامل داروها، بهویژه کورتونها، داروهای دیابت، هورمونهای تیروئید و داروهای هورمونی حاوی استروژن.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، خارش یا تورم محل تزریق
- سردرد
- درد یا خشکی مفاصل و عضلات
- تورم دستها، پاها یا اطراف مچ، بهویژه در بزرگسالان
- گزگز، بیحسی یا درد دستها
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس سینه یا دشواری تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید یا مداوم همراه با تهوع، استفراغ، تاری دید یا دوبینی: فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
- درد ناگهانی لگن یا زانو، لنگیدن یا امتناع کودک از راهرفتن: مراجعهٔ سریع به پزشک لازم است.
- تورم شدید یا افزایش سریع وزن همراه با تنگی نفس، خرخر جدید یا بدترشدن وقفهٔ تنفسی هنگام خواب: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید و مداوم شکم، بهویژه همراه با تهوع یا استفراغ: فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ ممکن است نشانهٔ التهاب لوزالمعده باشد.
- تشنگی و ادرار زیاد، ضعف شدید، تهوع یا تغییر محسوس قند خون: در اولین فرصت با پزشک تماس بگیرید؛ در صورت خوابآلودگی، استفراغ مکرر یا تنفس غیرعادی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوماتروپین میتواند حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهد و نیاز به انسولین یا داروهای پایینآورندهٔ قند خون را تغییر دهد. کورتونها ممکن است اثر رشددهندهٔ هورمون رشد را کاهش دهند یا کمبود هورمونهای فوقکلیه را آشکار کنند؛ هورمونهای تیروئید و برخی داروهای هورمونی حاوی استروژن نیز ممکن است به پایش یا تنظیم دوباره نیاز داشته باشند. تداخل غذایی مشخص و مهمی شناخته نشده است و تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل وجود ندارد، اما الکل میتواند کنترل قند و ارزیابی عوارض را دشوارتر کند. فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ مصرف سوماتروپین در بارداری محدود است و با باردارشدن، ضرورت ادامهٔ درمان باید دوباره ارزیابی شود. دربارهٔ ورود آن به شیر مادر اطلاعات کافی وجود ندارد؛ در دوران شیردهی، تصمیمگیری باید با توجه به وضعیت مادر و شیرخوار انجام شود.
نگهداری
بیشتر فرآوردههای سوماتروپین در یخچال، معمولاً بین ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، و دور از نور نگهداری میشوند؛ دستور روی جعبهٔ همین محصول اولویت دارد. دارو را منجمد نکنید و اگر فرآورده پودری است، تا زمان آمادهسازی خشک بماند. محلول آمادهشده باید طبق مدت تعیینشده روی بسته مصرف شود و پس از آن دور ریخته شود. دارو را دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتروپین برای افزایش قد هر فردی مناسب است؟
۰۲آیا سوماتروپین باید شب تزریق شود؟
۰۳اگر یک نوبت سوماتروپین فراموش شد چه کنم؟
۰۴چرا هنگام مصرف سوماتروپین باید قند و تیروئید بررسی شود؟
۰۵اگر کودک هنگام مصرف سوماتروپین سردرد یا درد پا پیدا کند چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.