سوماتروپین
سوماتروپین نسخهٔ نوترکیبِ هورمونِ رشدِ انسانی است که همان نقشِ هورمونِ طبیعیِ بدن را در تحریکِ رشد و تنظیمِ متابولیسم ایفا میکند.
بیشتر برای درمانِ کوتاهیِ قد و کمبودِ هورمونِ رشد در کودکان تجویز میشود. در بزرگسالان نیز برای جبرانِ کمبودِ این هورمون و در شرایطی مانندِ سندرمِ ترنر بهکار میرود.
این دارو باید دقیقاً طبقِ دوز و برنامهٔ تجویزشده تزریق شود. مصرفِ بدونِ نسخه یا برای اهدافِ غیرِپزشکی مانندِ بدنسازی میتواند خطرناک و غیرِقانونی باشد.
اگر سردردِ شدید و مداوم، تاریِ دید یا تورمِ غیرِعادی پیش آمد، با پزشک تماس بگیرید. در کودکان، دردِ ناگهانی یا لنگیدنِ لگن و زانو هم نشانهٔ هشدار است و نیازِ بررسیِ فوری دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتروپین نسخهٔ ساختهشده در آزمایشگاه از هورمونِ رشدِ انسانی است که از نظرِ ساختار و عملکرد، دقیقاً همانندِ هورمونی است که غدهٔ هیپوفیز در بدن ترشح میکند. این هورمون با اتصال به گیرندههای اختصاصیِ خود، رشدِ استخوان و غضروف را در کودکان تحریک میکند و در بزرگسالان بر ترکیبِ بدنی، متابولیسمِ چربی و سطحِ انرژی اثر میگذارد. سوماتروپین بهصورتِ تزریقی و زیرِ نظرِ متخصصِ غدد تجویز میشود، چون دوز آن باید بر اساسِ وزن، سن و پاسخِ بدنِ هر فرد تنظیم شود. هدفِ اصلیِ درمان، رساندنِ سطحِ این هورمون به محدودهٔ طبیعی و کمک به رشدِ قدی یا اصلاحِ اثراتِ متابولیکیِ ناشی از کمبودِ آن است.
موارد مصرف
- کمبودِ هورمونِ رشد در کودکان
- کمبودِ هورمونِ رشد در بزرگسالان
- سندرمِ ترنر
- کوتاهیِ قدِ ناشی از نارساییِ مزمنِ کلیه در کودکان
- سندرمِ پرادر-ویلی
- کوتاهیِ قد در کودکانی که با وزنِ کم برای سنِ بارداری متولد شدهاند و رشدِ جبرانی نداشتهاند
روش مصرف
سوماتروپین را بهصورتِ زیرِجلدی و معمولاً هر شب پیش از خواب تزریق میکنند، چون این زمانبندی به الگوی طبیعیِ ترشحِ شبانهٔ هورمونِ رشد نزدیکتر است. محلِ تزریق باید هر بار کمی جابهجا شود، مثلاً بینِ شکم، ران و بازو، تا از فرورفتگیِ چربیِ زیرِپوست در یک ناحیه جلوگیری شود. پایبندی به برنامهٔ منظمِ تزریق اهمیتِ زیادی دارد، چون اثرِ درمان بهتدریج و با مصرفِ پیوسته دیده میشود و فراموشکردنِ مکررِ نوبتها نتیجه را کماثر میکند. دوز، حجمِ هر تزریق و طولِ دورهٔ درمان کاملاً فردی است و پزشکِ متخصص آن را بر اساسِ وزن، سن و آزمایشهای دورهای تعیین و تنظیم میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود هورمون رشد در بزرگسالان
درمان معمولاً طولانیمدت است؛ بروز ورم، درد مفصل یا بیحسی ممکن است به کاهش دوز نیاز داشته باشد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به سوماتروپین یا هر یک از اجزای فرآورده
- سابقهٔ هر نوع سرطان یا تومورِ فعال
- ابتلا به دیابت یا سابقهٔ خانوادگیِ دیابت
- بیماریِ چشمی مانندِ رتینوپاتیِ دیابتی
- مشکلاتِ تنفسیِ شدید یا آپنهٔ خواب، بهویژه در سندرمِ پرادر-ویلی
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهخصوص کورتیکواستروئیدها، انسولین یا داروهای دیابت
عوارض احتمالی
- قرمزی، خارش یا درد در محلِ تزریق
- سردردِ خفیف
- دردِ عضلانی و مفصلی
- تورمِ خفیفِ دستوپا ناشی از احتباسِ مایعات
- خستگی
- سردردِ شدید و مداوم همراه با تاریِ دید یا تهوع که میتواند نشانهٔ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه باشد — در این صورت فوراً به پزشک مراجعه کنید
- دردِ شدید یا لنگیدنِ ناگهانی در لگن یا زانو در کودکان — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
- تنگیِ نفس یا مشکلاتِ تنفسیِ تازه یا تشدیدشونده، بهویژه در سندرمِ پرادر-ویلی — سریع به پزشک اطلاع دهید
- تشنگیِ شدید، گرسنگیِ زیاد و تکررِ ادرار بهعنوانِ نشانههای قندِ خونِ بالا — با پزشک در میان بگذارید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوماتروپین میتواند نیازِ بدن به انسولین یا داروهای خوراکیِ دیابت را تغییر دهد و کنترلِ قندِ خون را در افرادِ دیابتی پیچیدهتر کند. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها، مانندِ کورتونِ خوراکی، نیز میتواند اثرِ رشدی و متابولیکیِ سوماتروپین را کم کند. برخی داروهای هورمونیِ دیگر، از جمله داروهای مربوط به تیروئید یا قرصهای استروژندار، هم ممکن است با این دارو تداخل داشته باشند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا در صورتِ نیاز، دوز یا برنامهٔ درمانی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
شواهدِ محدودی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ سوماتروپین در بارداری وجود دارد، به همین دلیل در این دوره فقط در صورتِ ضرورتِ روشن و با نظرِ پزشک مصرف میشود و در بسیاری موارد ممکن است پزشک مصرف را در طولِ بارداری متوقف کند. دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر هم اطلاعاتِ قطعی در دست نیست، پس مصرف در دورانِ شیردهی باید با سنجشِ فایده و خطر توسطِ پزشک انجام شود.
نگهداری
فرآوردههای سوماتروپین معمولاً باید در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری شوند و نباید یخ بزنند؛ برخی قلمها یا کارتریجهای آمادهٔ تزریق پس از بازکردن، برای مدتِ محدودی در دمای اتاق هم قابلِ نگهداریاند که این نکته روی بروشورِ داخلِ بسته قید شده است. دارو را همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید تا شفاف و بدونِ ذره یا کدورت باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 6 mg / 1.03 mL |
| تزریقی | 8 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتروپین میتواند در بزرگسالانی که صفحاتِ رشدشان بسته شده، باعثِ افزایشِ قد شود؟
۰۲مصرفِ سوماتروپین برای بدنسازی یا افزایشِ عضله بدونِ کمبودِ واقعیِ هورمون چه خطری دارد؟
۰۳اگر یک نوبتِ تزریقِ سوماتروپین فراموش شود چه باید کرد؟
۰۴چرا محلِ تزریقِ سوماتروپین باید هر بار عوض شود؟
۰۵آیا سوماتروپین در هر کودکِ کوتاهقد اثر دارد یا فقط در کمبودِ واقعیِ هورمون؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.