بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · هورمون‌های سیستمیک

سوماتروپین

Somatropin
رده ATC H01AC01شکل تزریقیدوز 8 mg/1mL، 6 mg/1.03 mLبرند در ایران ۲
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

سوماتروپین نسخهٔ نوترکیبِ هورمونِ رشدِ انسانی است که همان نقشِ هورمونِ طبیعیِ بدن را در تحریکِ رشد و تنظیمِ متابولیسم ایفا می‌کند.

بیشتر برای چه؟

بیشتر برای درمانِ کوتاهیِ قد و کمبودِ هورمونِ رشد در کودکان تجویز می‌شود. در بزرگسالان نیز برای جبرانِ کمبودِ این هورمون و در شرایطی مانندِ سندرمِ ترنر به‌کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

این دارو باید دقیقاً طبقِ دوز و برنامهٔ تجویزشده تزریق شود. مصرفِ بدونِ نسخه یا برای اهدافِ غیرِپزشکی مانندِ بدنسازی می‌تواند خطرناک و غیرِقانونی باشد.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر سردردِ شدید و مداوم، تاریِ دید یا تورمِ غیرِعادی پیش آمد، با پزشک تماس بگیرید. در کودکان، دردِ ناگهانی یا لنگیدنِ لگن و زانو هم نشانهٔ هشدار است و نیازِ بررسیِ فوری دارد.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

۰۲

معرفی دارو

سوماتروپین نسخهٔ ساخته‌شده در آزمایشگاه از هورمونِ رشدِ انسانی است که از نظرِ ساختار و عملکرد، دقیقاً همانندِ هورمونی است که غدهٔ هیپوفیز در بدن ترشح می‌کند. این هورمون با اتصال به گیرنده‌های اختصاصیِ خود، رشدِ استخوان و غضروف را در کودکان تحریک می‌کند و در بزرگسالان بر ترکیبِ بدنی، متابولیسمِ چربی و سطحِ انرژی اثر می‌گذارد. سوماتروپین به‌صورتِ تزریقی و زیرِ نظرِ متخصصِ غدد تجویز می‌شود، چون دوز آن باید بر اساسِ وزن، سن و پاسخِ بدنِ هر فرد تنظیم شود. هدفِ اصلیِ درمان، رساندنِ سطحِ این هورمون به محدودهٔ طبیعی و کمک به رشدِ قدی یا اصلاحِ اثراتِ متابولیکیِ ناشی از کمبودِ آن است.

۰۳

موارد مصرف

  • کمبودِ هورمونِ رشد در کودکان
  • کمبودِ هورمونِ رشد در بزرگسالان
  • سندرمِ ترنر
  • کوتاهیِ قدِ ناشی از نارساییِ مزمنِ کلیه در کودکان
  • سندرمِ پرادر-ویلی
  • کوتاهیِ قد در کودکانی که با وزنِ کم برای سنِ بارداری متولد شده‌اند و رشدِ جبرانی نداشته‌اند
۰۴

روش مصرف

سوماتروپین را به‌صورتِ زیرِجلدی و معمولاً هر شب پیش از خواب تزریق می‌کنند، چون این زمان‌بندی به الگوی طبیعیِ ترشحِ شبانهٔ هورمونِ رشد نزدیک‌تر است. محلِ تزریق باید هر بار کمی جابه‌جا شود، مثلاً بینِ شکم، ران و بازو، تا از فرورفتگیِ چربیِ زیرِپوست در یک ناحیه جلوگیری شود. پایبندی به برنامهٔ منظمِ تزریق اهمیتِ زیادی دارد، چون اثرِ درمان به‌تدریج و با مصرفِ پیوسته دیده می‌شود و فراموش‌کردنِ مکررِ نوبت‌ها نتیجه را کم‌اثر می‌کند. دوز، حجمِ هر تزریق و طولِ دورهٔ درمان کاملاً فردی است و پزشکِ متخصص آن را بر اساسِ وزن، سن و آزمایش‌های دوره‌ای تعیین و تنظیم می‌کند.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

کمبود هورمون رشد در بزرگسالان

بزرگسالانشروع معمول حدود ۰٫۲ میلی‌گرم زیرجلدی روزانه است؛ می‌توان آن را از ۰٫۱۵ تا ۰٫۳ میلی‌گرم در روز آغاز کرد و هر ۱ تا ۲ ماه، حدود ۰٫۱ تا ۰٫۲ میلی‌گرم در روز بر اساس پاسخ درمانی و سطح فاکتور رشد شبه‌انسولینی نوع ۱ تنظیم کرد.

درمان معمولاً طولانی‌مدت است؛ بروز ورم، درد مفصل یا بی‌حسی ممکن است به کاهش دوز نیاز داشته باشد.

تنظیم دوز: مقدار دقیق سوماتروپین را پزشک بر اساس سن، وزن، شدت بیماری، پاسخ درمان، عملکرد کلیه و کبد و سطح فاکتور رشد شبه‌انسولینی نوع ۱ تعیین می‌کند؛ در سالمندان و بیماران دارای اختلال کلیوی یا کبدی، تنظیم و افزایش دوز باید با احتیاط انجام شود. حداکثر مطلق روزانه یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد و مقدار تجویزشده نباید خودسرانه تغییر کند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • حساسیت به سوماتروپین یا هر یک از اجزای فرآورده
  • سابقهٔ هر نوع سرطان یا تومورِ فعال
  • ابتلا به دیابت یا سابقهٔ خانوادگیِ دیابت
  • بیماریِ چشمی مانندِ رتینوپاتیِ دیابتی
  • مشکلاتِ تنفسیِ شدید یا آپنهٔ خواب، به‌ویژه در سندرمِ پرادر-ویلی
  • هر داروی دیگری که مصرف می‌کنید، به‌خصوص کورتیکواستروئیدها، انسولین یا داروهای دیابت
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • قرمزی، خارش یا درد در محلِ تزریق
  • سردردِ خفیف
  • دردِ عضلانی و مفصلی
  • تورمِ خفیفِ دست‌وپا ناشی از احتباسِ مایعات
  • خستگی
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • سردردِ شدید و مداوم همراه با تاریِ دید یا تهوع که می‌تواند نشانهٔ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه باشد — در این صورت فوراً به پزشک مراجعه کنید
  • دردِ شدید یا لنگیدنِ ناگهانی در لگن یا زانو در کودکان — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
  • علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
  • تنگیِ نفس یا مشکلاتِ تنفسیِ تازه یا تشدیدشونده، به‌ویژه در سندرمِ پرادر-ویلی — سریع به پزشک اطلاع دهید
  • تشنگیِ شدید، گرسنگیِ زیاد و تکررِ ادرار به‌عنوانِ نشانه‌های قندِ خونِ بالا — با پزشک در میان بگذارید

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

سوماتروپین می‌تواند نیازِ بدن به انسولین یا داروهای خوراکیِ دیابت را تغییر دهد و کنترلِ قندِ خون را در افرادِ دیابتی پیچیده‌تر کند. مصرفِ هم‌زمان با کورتیکواستروئیدها، مانندِ کورتونِ خوراکی، نیز می‌تواند اثرِ رشدی و متابولیکیِ سوماتروپین را کم کند. برخی داروهای هورمونیِ دیگر، از جمله داروهای مربوط به تیروئید یا قرص‌های استروژن‌دار، هم ممکن است با این دارو تداخل داشته باشند. فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت را به پزشک و داروساز بگو تا در صورتِ نیاز، دوز یا برنامهٔ درمانی تنظیم شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

شواهدِ محدودی دربارهٔ بی‌خطر بودنِ کاملِ سوماتروپین در بارداری وجود دارد، به همین دلیل در این دوره فقط در صورتِ ضرورتِ روشن و با نظرِ پزشک مصرف می‌شود و در بسیاری موارد ممکن است پزشک مصرف را در طولِ بارداری متوقف کند. دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر هم اطلاعاتِ قطعی در دست نیست، پس مصرف در دورانِ شیردهی باید با سنجشِ فایده و خطر توسطِ پزشک انجام شود.

۱۰

نگهداری

فرآورده‌های سوماتروپین معمولاً باید در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری شوند و نباید یخ بزنند؛ برخی قلم‌ها یا کارتریج‌های آمادهٔ تزریق پس از بازکردن، برای مدتِ محدودی در دمای اتاق هم قابلِ نگهداری‌اند که این نکته روی بروشورِ داخلِ بسته قید شده است. دارو را همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید تا شفاف و بدونِ ذره یا کدورت باشد.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی6 mg / 1.03 mL
تزریقی8 mg / 1mL
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
سایزن SAIZEN
1 CARTRIDGE in 1 BOX
Merck Serono S.p.A.
تزریقی
سوماتروپین 12 میلی گرم/1.5 میلی لیتر SOMATROPIN 12 MG/1.5 ML
1 CARTRIDGE in 1 BOX
Merck Serono S.p.A.
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا سوماتروپین می‌تواند در بزرگسالانی که صفحاتِ رشدشان بسته شده، باعثِ افزایشِ قد شود؟
خیر، وقتی صفحاتِ رشدِ استخوانی بسته شوند، سوماتروپین دیگر نمی‌تواند قد را افزایش دهد. در بزرگسالان این دارو برای اصلاحِ اثراتِ متابولیکیِ کمبودِ هورمونِ رشد، مانندِ ترکیبِ بدنی و سطحِ انرژی، به‌کار می‌رود، نه افزایشِ قد.
۰۲مصرفِ سوماتروپین برای بدنسازی یا افزایشِ عضله بدونِ کمبودِ واقعیِ هورمون چه خطری دارد؟
مصرفِ این دارو بدونِ تشخیصِ پزشکیِ کمبودِ هورمونِ رشد کاری پرخطر و غیرِقانونی است و می‌تواند به مشکلاتِ قلبی، دیابت، تورمِ مفاصل و رشدِ غیرِطبیعیِ برخی بافت‌ها منجر شود. این دارو فقط باید برای موردِ تأییدشده و زیرِ نظرِ پزشک مصرف شود.
۰۳اگر یک نوبتِ تزریقِ سوماتروپین فراموش شود چه باید کرد؟
معمولاً نوبتِ فراموش‌شده را می‌توان در همان روز و در اولین فرصت تزریق کرد، اما اگر به زمانِ نوبتِ بعدی نزدیک است، بهتر است همان نوبت نادیده گرفته شود و برنامه طبقِ روالِ عادی ادامه یابد. برای اطمینان، بهترین کار پرسیدن از پزشک یا داروسازی است که دارو را تجویز کرده.
۰۴چرا محلِ تزریقِ سوماتروپین باید هر بار عوض شود؟
تزریقِ مکرر در یک نقطه می‌تواند باعثِ نازک‌شدن یا فرورفتگیِ چربیِ زیرِپوست، یعنی لیپوآتروفی، در همان ناحیه شود. چرخاندنِ محلِ تزریق بینِ نواحیِ مختلف مانندِ شکم، ران و بازو از این آسیب جلوگیری می‌کند.
۰۵آیا سوماتروپین در هر کودکِ کوتاه‌قد اثر دارد یا فقط در کمبودِ واقعیِ هورمون؟
این دارو تنها زمانی اثرِ چشمگیر دارد که کمبودِ هورمونِ رشد یا یکی از شرایطِ تأییدشدهٔ دیگر، مانندِ سندرمِ ترنر، با آزمایش‌های تخصصی اثبات شده باشد. در کودکِ سالم و بدونِ این تشخیص‌ها، تجویزِ این دارو معمولِ پزشکی نیست.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.