سوماتروپین
سوماتروپین شکلِ نوترکیبِ هورمونِ رشدِ انسانی است که از نظرِ عملکرد با هورمونِ طبیعیِ بدن یکسان است و برای جبرانِ کمبودِ این هورمون به کار میرود.
بیشتر برای درمانِ کوتاهیِ قد و کمبودِ هورمونِ رشد در کودکان و بزرگسالان، و در برخی سندرمها و بیماریهای زمینهایِ مؤثر بر رشد تجویز میشود.
این دارو فقط باید طبقِ نسخه و دوزِ تعیینشده توسطِ متخصصِ غددِ درونریز مصرف شود، بهویژه در افرادِ دارای سرطانِ فعال یا بیماریِ وخیمِ اخیر که مصرفِ آن نیازمندِ احتیاطِ ویژه یا ممنوعیت است.
اگر سردردِ شدید، تاریِ دید، لنگیدنِ ناگهانی، دردِ لگن یا زانو، یا نشانههای واکنشِ آلرژیک ظاهر شد، حتماً و بدونِ تأخیر با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتروپین شکلِ نوترکیبِ هورمونِ رشدِ انسانی است که از نظرِ ساختار با هورمونِ رشدِ طبیعیِ ترشحشده از غدهٔ هیپوفیز یکسان است. این هورمون با اتصال به گیرندههای اختصاصیِ خود، بهویژه در کبد، تولیدِ فاکتورِ رشدِ شبهانسولینی را تحریک میکند که واسطهٔ اصلیِ اثراتِ رشددهنده بهشمار میرود؛ همچنین بر متابولیسمِ چربی، پروتئین و قندِ خون اثر میگذارد. هدفِ اصلیِ درمان، جبرانِ کمبودِ هورمونِ رشد و کمک به دستیابی به رشدِ طبیعی در کودکان یا بهبودِ ترکیبِ بدن و کیفیتِ زندگی در بزرگسالانِ دچارِ این کمبود است. این دارو بهصورتِ تزریقِ زیرِپوستی و معمولاً با قلم یا سرنگهای مخصوص تجویز میشود. این توضیحات جنبهٔ آموزشی دارند و جایگزینِ نسخه و ارزیابیِ پزشکِ متخصصِ غددِ درونریز نمیشوند.
موارد مصرف
- کمبودِ هورمونِ رشد در کودکان
- کمبودِ هورمونِ رشد در بزرگسالان
- سندرمِ ترنر در دختران
- اختلالِ رشدِ ناشی از نارساییِ مزمنِ کلیه در کودکان
- سندرمِ پرادر-ویلی، با ارزیابیِ دقیقِ متخصص
- تولد با قد یا وزنِ کمتر از حدِ طبیعیِ سنِ حاملگی، در صورتِ نبودِ رشدِ جبرانیِ کافی در سالهای نخستِ زندگی
روش مصرف
دوز و برنامهٔ زمانیِ سوماتروپین کاملاً فردی است و پزشکِ متخصصِ غددِ درونریز آن را بر اساسِ سن، وزن، علتِ کمبود و پاسخِ بدن تعیین و در طولِ درمان تنظیم میکند؛ این پاسخ معمولاً با آزمایشهای دورهای و سنجشِ سرعتِ رشد پیگیری میشود. این دارو عموماً هر روز و در یک ساعتِ مشخص، اغلب عصر یا نزدیکِ زمانِ خواب، بهصورتِ تزریقِ زیرِپوستی تزریق میشود و بهتر است محلِ تزریق هر بار کمی جابهجا شود تا از آسیب به بافتِ زیرِپوست پیشگیری شود. روشِ درستِ آمادهسازی و تزریق را حتماً از پزشک یا داروساز بیاموزید و بدونِ هماهنگی با او دوز را تغییر ندهید یا درمان را قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود هورمون رشد در بزرگسالان
دوز نگهدارنده معمولاً از ۴ واحد بینالمللی در روز بیشتر نمیشود؛ درمان معمولاً طولانیمدت است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به سوماتروپین یا هر یک از اجزای فرآورده
- ابتلا به هر نوع سرطان یا وجودِ تومورِ فعال، بهویژه در مغز
- دیابت یا هرگونه اختلال در کنترلِ قندِ خون
- بیماریِ تنفسیِ شدید یا چاقیِ زیاد، بهویژه در سندرمِ پرادر-ویلی
- مصرفِ کورتیکواستروئید، انسولین، داروهای دیابت یا هورمونِ تیروئید
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- قرمزی، خارش یا تورمِ خفیف در محلِ تزریق
- سردردِ خفیف
- دردِ مفاصل یا عضلات
- ورمِ خفیفِ دستها و پاها ناشی از احتباسِ مایعات، بهویژه در بزرگسالان
- سردردِ شدید و ادامهدار همراه با تاریِ دید یا تهوع — میتواند نشانهٔ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
- لنگیدنِ ناگهانی یا دردِ لگن و زانو در کودکان — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک برای ردِ آسیبِ مفصلِ ران است.
- بدترشدنِ محسوسِ انحنای ستونِ فقرات در کودکانِ در حالِ رشد — باید در ویزیتهای بعدی حتماً به پزشک گزارش شود.
- دردِ شدید و مداومِ شکم — میتواند نشانهٔ التهابِ لوزالمعده باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ صورت یا گلو، یا کهیرِ گسترده — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوماتروپین میتواند با چند گروهِ دارویی تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها ممکن است اثرِ رشددهندهٔ آن را کم کند، برای همین دوزِ کورتیکواستروئید باید با دقت تنظیم شود؛ از آنجا که این هورمون میتواند حساسیت به انسولین را کاهش دهد، در افرادِ دیابتی ممکن است دوزِ انسولین یا داروهای خوراکیِ دیابت نیاز به بازبینی داشته باشد. این دارو همچنین میتواند عملکردِ تیروئید را تحتِ تأثیر قرار دهد یا کمکاریِ پنهانِ آن را آشکار کند، پس آزمایشِ دورهایِ تیروئید توصیه میشود؛ مصرفِ استروژنِ خوراکی نیز ممکن است اثربخشیِ سوماتروپین را کاهش دهد. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و ویتامینهایی را که مصرف میکنید، به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ سوماتروپین در دورانِ بارداری معمولاً توصیه نمیشود، چون دادههای کافی دربارهٔ بیخطریِ آن برای جنین در دست نیست. اگر بارداری در طولِ درمان رخ داد یا قصدِ بارداری دارید، حتماً و در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید تا دربارهٔ ادامه یا قطعِ درمان تصمیمِ درست گرفته شود. اطلاعات دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر محدود است، به همین دلیل مصرف در دورانِ شیردهی باید تنها با نظرِ پزشک و پس از سنجشِ سود و خطر انجام شود.
نگهداری
سوماتروپین معمولاً باید در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری شود و هرگز نباید یخ بزند؛ برخی قلمها یا ویالهای بازشده، بسته به نوعِ فرآورده، برای مدتِ محدودی در دمای یخچال یا حتی دمای اتاق قابلِ نگهداریاند و باید طبقِ راهنمای همان محصول و توصیهٔ داروساز عمل شود. پیش از هر تزریق، ظاهرِ محلول را از نظرِ کدورت یا وجودِ ذراتِ معلق بررسی کنید. دارو، سرنگها و سوزنها را دور از دیدِ و دسترسِ کودکان نگه دارید، سوزنهای استفادهشده را ایمن دفع کنید و همیشه به تاریخِ انقضای روی بستهبندی توجه داشته باشید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتروپین باعثِ افزایشِ سریعِ قد میشود؟
۰۲اگر یک نوبتِ تزریق فراموش شود چه باید کرد؟
۰۳آیا سوماتروپین برای افزایشِ قد یا عضلهسازی در افرادِ سالم مناسب است؟
۰۴در طولِ درمان با سوماتروپین چه آزمایشهایی لازم است؟
۰۵آیا سوماتروپین در کودکانِ مبتلا به سندرمِ پرادر-ویلی خطر خاصی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۱۲ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.