سوماتروپین
سوماتروپین شکل نوترکیب هورمون رشد انسانی و دارویی هورمونی است که کمبود هورمون رشد را جبران و رشد استخوان و بافت را تنظیم میکند.
این فرآورده بیشتر برای برخی اختلالات رشد کودکان، از جمله کمبود هورمون رشد، کوتاهی قد بدون علت مشخص، سندرم ترنر و رشد ناکافی پس از تولد با وزن یا قد کم به کار میرود.
دارو باید فقط بهصورت زیرجلدی و با مقدار تجویزشده مصرف شود و برای بلندتر کردن قد پس از بستهشدن صفحات رشد کاربرد ندارد. سردرد شدید همراه با اختلال دید، درد لگن یا لنگیدن کودک، و واکنش حساسیتی شدید نیازمند رسیدگی فوری است.
پیش از شروع، سابقه سرطان یا تومور مغزی، دیابت یا آسیب شبکیه، اختلال تیروئید یا غده فوقکلیوی، بیماری قلبی یا کلیوی و همه داروها را مطرح کنید. بارداری، شیردهی یا بروز ورم و علائم تنفسی نیز نیازمند تماس سریع با پزشک است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتروپین شکل نوترکیب هورمون رشد انسانی و از داروهای هورمونی هیپوفیزی است. با فعال کردن گیرندههای هورمون رشد و افزایش تولید فاکتور رشد شبهانسولینی، رشد استخوان و بافت و بخشی از سوختوساز بدن را تنظیم میکند. این فرآورده بیشتر برای درمان اختلال رشد در کودکان با تشخیص مشخص به کار میرود. تزریق آن زیر پوست و همراه با پایش منظم رشد و آزمایشهای لازم انجام میشود.
موارد مصرف
- اختلال رشد کودکان ناشی از کمبود ترشح هورمون رشد از هیپوفیز
- کوتاهی قد بدون علت مشخص در کودکان، پس از رد سایر علل
- اختلال رشد در دختران مبتلا به سندرم ترنر، در صورت باز بودن صفحات رشد
- اختلال رشد در کودکان کوتاهقدی که نسبت به سن بارداری کوچک متولد شدهاند و رشد جبرانی کافی نداشتهاند
روش مصرف
سوماتروپین به غذا وابسته نیست و فقط بهصورت تزریق زیرجلدی و با وسیله مخصوص همان فرآورده استفاده میشود؛ تزریق داخل رگ ممنوع است. مقدار، تعداد نوبتها و زمان تزریق بر اساس تشخیص، وزن، پاسخ درمانی و نسخه تعیین میشود؛ برنامه را تغییر ندهید و برای جبران نوبت فراموششده مقدار بعدی را دو برابر نکنید. محل تزریق را بین شکم، ران، باسن و بخش بیرونی بازو جابهجا کنید تا تحلیل چربی ایجاد نشود. محلول را شدیداً تکان ندهید و اگر کدر یا دارای ذرات است مصرف نکنید؛ هر بار از سوزن جدید استفاده و سوزن مصرفشده را در محفظه مقاوم به سوراخشدن دفع کنید. این دارو را خودسرانه شروع، قطع یا با فرآورده دیگری جایگزین نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سوماتروپین یا هر یک از مواد تشکیلدهنده حساسیت دارید یا قبلاً پس از تزریق دچار کهیر، تورم یا تنگی نفس شدهاید.
- اگر صفحات رشد بسته شدهاند یا رشد قدی به پایان رسیده است؛ این فرآورده برای افزایش قد پس از بستهشدن صفحات رشد نیست.
- اگر سرطان یا تومور فعال، تومور مغزی، پرتودرمانی سر یا مغز، یا نگرانی از عود بیماری دارید؛ فعال نبودن بیماری باید بررسی شود.
- اگر دیابت، قند خون بالا، اختلال تحمل قند یا آسیب شبکیه ناشی از دیابت دارید؛ این فرآورده در برخی وضعیتهای دیابت نباید مصرف شود.
- اگر کمکاری تیروئید، بیماری هیپوفیز یا غده فوقکلیوی، بیماری قلبی یا کلیوی، انحراف ستون فقرات، خرخر شدید یا وقفه تنفسی هنگام خواب دارید.
- در بیماری حاد شدید، پس از جراحی بزرگ یا آسیبهای متعدد، نارسایی حاد تنفسی، بارداری یا شیردهی، و نیز درباره همه داروها و مکملها پیش از شروع اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، خارش یا تورم محل تزریق
- سردرد خفیف
- درد یا خشکی مفصل و عضله
- ورم خفیف دستها یا پاها
- گزگز یا بیحسی اندامها
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس یا تنگی نفس: مصرف بیشتر را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید یا مکرر، تاری دید یا دوبینی، تهوع و استفراغ: برای ارزیابی فوری به پزشک مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی شدید یا کاهش هوشیاری: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد تازه و مداوم لگن، ران یا زانو، یا لنگیدن کودک: ادامه درمان باید تا ارزیابی فوری پزشک بررسی شود.
- درد شدید یا مداوم شکم، بهویژه همراه با استفراغ: فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- تشنگی و ادرار زیاد، ضعف شدید، تنفس عمیق یا گیجی: احتمال افزایش شدید قند خون وجود دارد و ارزیابی فوری لازم است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوماتروپین میتواند حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهد و قند خون را بالا ببرد؛ بنابراین داروهای پایینآورنده قند، در صورت تجویز همزمان توسط متخصص، ممکن است به پایش یا تنظیم نیاز داشته باشند. کورتونها میتوانند اثر رشد را کاهش دهند و سوماتروپین ممکن است نارسایی پنهان غده فوقکلیوی را آشکار کند. استروژن خوراکی، مانند برخی قرصهای جلوگیری یا درمانهای هورمونی، ممکن است نیاز به تنظیم درمان ایجاد کند. تداخل غذایی مهمی برای این تزریق شناخته نشده و الکل تداخل مستقیم مشخصی ندارد، اما در صورت اختلال قند میتواند کنترل قند خون را بدتر کند. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و داروهای هورمونی خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف این فرآورده در بارداری و شیردهی توصیه نمیشود و ایمنی آن در این دورهها بهخوبی ثابت نشده است. اگر باردار شدید، احتمال بارداری وجود دارد یا قصد بارداری دارید، پیش از ادامه درمان با پزشک تجویزکننده تماس بگیرید. مشخص نیست سوماتروپین به شیر انسان منتقل میشود یا نه؛ تصمیم درباره شیردهی باید با توجه به ضرورت درمان و وضعیت نوزاد گرفته شود.
نگهداری
فرآورده را پیش از شروع و پس از باز کردن در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور و دسترس کودکان نگه دارید و هرگز منجمد نکنید. برای فرآورده ۳۰ واحد/۲٫۷ میلیلیتر، پس از اولین باز کردن حداکثر ۲۸ روز در یخچال یا حداکثر ۱۰ روز در دمای اتاق تا ۲۵ درجه قابل نگهداری است. اگر محلول کدر، دارای ذرات یا خارج از شرایط نگهداری بوده است، مصرف نکنید و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2.7mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتروپین برای بلندتر شدن قد بزرگسالان هم کاربرد دارد؟
۰۲سوماتروپین را در کدام قسمت بدن تزریق کنم؟
۰۳اگر یک نوبت سوماتروپین را فراموش کردم، نوبت بعدی را دو برابر کنم؟
۰۴چرا هنگام مصرف سوماتروپین باید قند و تیروئید بررسی شود؟
۰۵آیا سوماتروپین را میتوان در بارداری یا شیردهی مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.