سوماتروپین
سوماتروپین شکل نوترکیب و همسانِ هورمون رشد انسانی است که بهصورت تزریقی مصرف میشود. این دارو با فعالکردن مسیرهای طبیعی رشد، کمبود هورمون رشد را جبران میکند.
بیشتر برای کمبود هورمون رشد در کودکان و بزرگسالان و برخی اختلالات رشد مانند سندرم ترنر، بیماری مزمن کلیه، سندرم پرادر–ویلی و عدم رشد جبرانی پس از تولد با وزن یا قد پایین بهکار میرود. کاربرد دقیق به تشخیص، سن و فرآوردهٔ تجویزشده بستگی دارد.
سوماتروپین باید با تشخیص متخصص و همراه با پایش رشد، قند خون و وضعیت تیروئید مصرف شود و برای بدنسازی یا افزایش قدِ خودسرانه مناسب نیست. سردرد شدید همراه با تغییر دید، تنگی نفس یا درد شدید و مداوم شکم نیازمند رسیدگی فوری است.
اگر دیابت، بیماری تیروئید یا غدهٔ هیپوفیز، سابقهٔ تومور، بیماری کلیه، مشکلات تنفسی یا انحراف ستون فقرات دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. بارداری، قصد بارداری، شیردهی و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را نیز مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتروپین، هورمون رشد انسانیِ نوترکیب و دارویی از گروه هورمونهای سیستمیک است؛ فرآوردهٔ موردنظر قدرت ۲۰ واحد بینالمللی در یک میلیلیتر دارد و این عدد بهتنهایی مقدار مصرف را مشخص نمیکند. دارو با اتصال به گیرندههای هورمون رشد، تولید عوامل رشد و ساخت پروتئین را افزایش میدهد و در کودکان به رشد طولی استخوانها کمک میکند. در بزرگسالان نیز بر سوختوساز چربی، قند و پروتئین و ترکیب بدن اثر دارد. درمان باید پس از تشخیص دقیق و با پیگیری منظم متخصص انجام شود.
موارد مصرف
- کمبود هورمون رشد در کودکان
- کمبود تأییدشدهٔ هورمون رشد در بزرگسالان
- اختلال رشد در برخی کودکان مبتلا به سندرم ترنر
- اختلال رشد در برخی کودکان مبتلا به بیماری مزمن کلیه
- اختلال رشد و بهبود ترکیب بدن در شرایط منتخبِ سندرم پرادر–ویلی
- عدم رشد جبرانی در برخی کودکان متولدشده با وزن یا قد پایین نسبت به سن بارداری
روش مصرف
مقدار، دفعات و طول درمان را پزشک بر اساس سن، وزن، علت اختلال و پاسخ بدن تعیین میکند و نباید خودسرانه تغییر یابد. سوماتروپین معمولاً بهصورت تزریق زیرجلدی و طبق آموزش پزشک یا داروساز مصرف میشود؛ محل تزریق را جابهجا کنید و دارو را به شکل دیگری تزریق نکنید. نوبتها را طبق برنامهٔ نسخه انجام دهید و اگر یک نوبت فراموش شد، نوبت بعدی را دوبرابر نکنید و نوبت اضافی تزریق نکنید. درمان را خودسرانه قطع یا دوباره شروع نکنید. روش آمادهسازی فرآوردههای پودری، رقیقکردن، وسایل تزریق و مدت مصرف پس از باز شدن ممکن است بین محصولات متفاوت باشد و باید طبق بروشور همان محصول انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود تأییدشدهٔ هورمون رشد در بزرگسالان
دوز نگهدارنده فردی است و پایش عوارض احتباس مایع و سطح فاکتور رشد شبهانسولینی-۱ لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به سوماتروپین یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده را اطلاع دهید.
- وجود سرطان یا تومور فعال، سابقهٔ تومور مغزی یا پرتودرمانی سر را پیش از شروع درمان مطرح کنید؛ بیماری فعال یا عودکردهٔ بدخیم ممکن است مانع مصرف باشد.
- اگر دچار بیماری حاد و وخیم، جراحی بزرگ، آسیب شدید یا نارسایی تنفسی حاد هستید، شروع یا ادامهٔ درمان باید بازبینی شود.
- دیابت، پیشدیابت، آسیب چشمی ناشی از دیابت، بیماری تیروئید، کمبود هورمون غدهٔ فوقکلیه یا دیگر اختلالات هیپوفیز را بگویید.
- در کودک، علت کوتاهی قد، وضعیت صفحات رشد، بیماری کلیه، انحراف ستون فقرات، درد لگن یا زانو و لنگیدن باید ارزیابی شود. در سندرم پرادر–ویلی، چاقی شدید، خرخر یا وقفهٔ تنفسی هنگام خواب و عفونت تنفسی اهمیت ویژه دارد.
- فهرست کامل داروها، هورمونها و مکملها، همچنین بارداری، قصد بارداری و شیردهی را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، خارش یا تورم محل تزریق
- سردرد
- درد عضله یا مفصل
- تورم دستها یا پاها بهعلت تجمع مایع
- گزگز یا بیحسی دستها و پاها
- افزایش قند خون یا دشوارتر شدن کنترل دیابت
- تورم لب، زبان، صورت یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید یا مداوم همراه با تهوع، استفراغ، تاری دید یا دوبینی؛ نوبت بعدی را تا دریافت راهنمایی پزشکی تزریق نکنید و فوراً برای ارزیابی اقدام کنید.
- درد شدید و مداوم شکم، بهویژه همراه با تهوع یا استفراغ؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- لنگیدن یا درد مداوم لگن و زانو در کودک؛ مراجعهٔ سریع برای بررسی مفصل ران لازم است.
- خرخر جدید یا شدید، وقفهٔ تنفسی هنگام خواب یا تنگی نفس، بهخصوص در کودک مبتلا به سندرم پرادر–ویلی؛ درمان را بدون هماهنگی ادامه ندهید و در صورت تنگی نفس فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنگی شدید، ادرار غیرعادی، ضعف شدید، گیجی یا غش؛ میتواند نشانهٔ اختلال مهم قند خون یا هورمونی باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوماتروپین ممکن است حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهد و نیاز به انسولین یا دیگر داروهای دیابت را تغییر دهد. کورتونها و داروهای جایگزین هورمون غدهٔ فوقکلیه ممکن است به تنظیم دقیق نیاز داشته باشند؛ داروهای هورمونی حاوی استروژن، بهویژه انواع خوراکی، نیز میتوانند پاسخ به سوماتروپین را تغییر دهند. این دارو ممکن است کمکاری تیروئید یا کمبود هورمون غدهٔ فوقکلیه را آشکار یا تشدید کند. تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده و الکل تداخل مستقیم مهمی ندارد، اما میتواند کنترل قند خون یا بیماریهای زمینهای را دشوارتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ مصرف سوماتروپین در بارداری محدود است و بیخطر بودن آن بهطور قطعی مشخص نشده است؛ در صورت بارداری یا قصد بارداری، ادامهٔ درمان باید بازبینی شود. اطلاعات کافی دربارهٔ ورود سوماتروپین به شیر مادر وجود ندارد؛ در دوران شیردهی، نیاز مادر به درمان و فواید شیردهی با هم سنجیده میشوند.
نگهداری
سوماتروپین معمولاً باید در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و بدون یخزدگی نگهداری شود. دمای مجاز و مدت نگهداری پس از باز شدن یا آمادهسازی بین فرآوردهها متفاوت است؛ دستور روی بسته و بروشور همان محصول را رعایت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان و دور از گرما و نور مستقیم بگذارید و اگر تاریخ مصرف گذشته، یخزده، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات است، آن را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتروپین قد هر کودک کوتاهقدی را بلند میکند؟
۰۲آیا بزرگسالان میتوانند سوماتروپین را برای بدنسازی یا کاهش وزن مصرف کنند؟
۰۳اگر یک نوبت تزریق سوماتروپین را فراموش کنم چه کنم؟
۰۴چرا باید محل تزریق سوماتروپین را جابهجا کرد؟
۰۵آیا میتوان فرآورده یا قلم تجاری دیگری از سوماتروپین را جایگزین کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.