سوماتروپین
سوماتروپین نسخه نوترکیب هورمون رشد انسانی است؛ از نظر ساختار با هورمونی که بدن بهطور طبیعی میسازد یکسان است و رشد استخوانها و بافتهای بدن را تحریک میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان کمبود هورمون رشد در کودکان و بزرگسالان است؛ همچنین در برخی اختلالات رشد مانند سندرم ترنر، سندرم پرادر-ویلی و نارسایی مزمن کلیه در کودکان بهکار میرود.
این دارو فقط باید با تشخیص و نسخه پزشک متخصص غدد مصرف شود، چون نیاز به پایش منظم قند خون، رشد و عملکرد هورمونی دارد.
اگر پیش از شروع درمان دیابت، سرطان فعال یا مشکل تنفسی شدید دارید، یا در حین درمان سردرد شدید، تغییر بینایی یا مشکل تنفسی در خواب (بهویژه در سندرم پرادر-ویلی) رخ داد، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتروپین (Somatropin) نسخه نوترکیب هورمون رشد انسانی است که با فناوری زیستی تولید میشود و از نظر ساختار با هورمونی که غده هیپوفیز بهطور طبیعی ترشح میکند یکسان است. این دارو در رده هورمونهای سیستمیک و بهطور دقیقتر در گروه هورمونهای هیپوفیزی قرار میگیرد. سوماتروپین با اتصال به گیرندههای هورمون رشد در سلولهای بدن، بهویژه در کبد، تولید فاکتور رشد شبهانسولینی را افزایش میدهد که مسئول بخش عمدهای از اثرهای رشدی و متابولیک آن است. هدف اصلی درمان، جبران کمبود هورمون رشد و کمک به روند طبیعی رشد قد در کودکان یا بهبود ترکیب بدن و متابولیسم در بزرگسالان دچار کمبود این هورمون است.
موارد مصرف
- کمبود هورمون رشد در کودکان
- کمبود هورمون رشد در بزرگسالان
- اختلال رشد در سندرم ترنر
- اختلال رشد ناشی از نارسایی مزمن کلیه در کودکان
- کوتاهی قد در نوزادان کوچک برای سن بارداری
- بهبود رشد و ترکیب بدن در سندرم پرادر-ویلی
روش مصرف
سوماتروپین بهصورت تزریق زیرجلدی (زیر پوست) تجویز میشود، معمولاً یکبار در روز و اغلب نزدیک زمان خواب تا با الگوی طبیعی ترشح شبانه هورمون رشد در بدن هماهنگ باشد. این دارو با قلمهای تزریقی مخصوص مصرف میشود و پیش از شروع، بیمار یا مراقب او باید نحوه صحیح استفاده از دستگاه را از پزشک یا پرستار بیاموزد. محل تزریق باید هر بار جابهجا شود (شکم، ران، بازو یا باسن) تا از نازک شدن یا ضخیم شدن بافت چربی زیرپوستی در یک نقطه جلوگیری شود. مقدار و برنامه دقیق درمان را فقط پزشک بر اساس سن، وزن و پاسخ بدن تعیین میکند؛ رعایت منظم همان برنامه برای رسیدن به نتیجه مطلوب اهمیت دارد و تغییر خودسرانه یا قطع درمان بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمیشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود هورمون رشد در بزرگسالان
دوز نگهدارنده بر پایهٔ پاسخ درمانی، عوارض و سطح فاکتور رشد شبهانسولینی نوع ۱ تنظیم میشود؛ درمان معمولاً طولانیمدت است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سرطان یا بدخیمی فعال، یا سابقه ابتلا به آن
- دیابت یا زمینه قند خون بالا در خود یا خانواده
- مشکلات تنفسی شدید یا آپنه خواب، بهویژه در کودکان دارای سندرم پرادر-ویلی و چاقی شدید
- سابقه فشار بالای داخل جمجمه یا سردردهای شدید و غیرعادی
- اختلال عملکرد تیروئید یا غده فوقکلیوی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، و فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی از جمله کورتیکواستروئیدها
عوارض احتمالی
- قرمزی، خارش یا تورم خفیف در محل تزریق
- سردرد، بهویژه در هفتههای ابتدایی درمان
- درد مفاصل و عضلات
- احتباس خفیف آب و ورم دستها یا پاها (بیشتر در بزرگسالان)
- گزگز یا بیحسی خفیف در دستها
- سردرد شدید و مداوم همراه با تاری دید یا تهوع؛ این میتواند نشانه افزایش فشار داخل جمجمه باشد و باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تشنگی شدید، ادرار زیاد یا خستگی غیرعادی؛ ممکن است نشانه بالا رفتن قند خون باشد و باید به پزشک اطلاع دهید.
- لنگیدن یا درد ناگهانی لگن و زانو در کودکان؛ نیاز به ارزیابی فوری پزشک دارد.
- علائم آلرژی شدید مانند تورم صورت و گلو یا مشکل تنفسی؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- در کودکان دارای سندرم پرادر-ویلی، خروپف شدید، وقفه تنفسی در خواب یا هر مشکل تنفسی تازه؛ باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان کورتیکواستروئیدها میتواند اثر رشددهنده سوماتروپین را کم کند و ممکن است نیاز به هماهنگی دوز داشته باشد. استروژنهای خوراکی نیز گاهی اثر این دارو را کاهش میدهند. از آنجا که سوماتروپین میتواند حساسیت بدن به انسولین را تغییر دهد، در افراد دیابتی ممکن است دوز انسولین یا داروهای کاهنده قند خون نیاز به تنظیم دوباره پیدا کند. این دارو همچنین میتواند بر عملکرد تیروئید و نحوه اثر برخی داروهای دیگر تأثیر بگذارد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و درمانهای هورمونی خود را به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی درباره مصرف سوماتروپین در بارداری وجود دارد و در بیشتر موارد، پس از اطمینان از بارداری، ادامه درمان نیاز به بازنگری پزشک دارد. درباره شیردهی نیز داده کافی در دست نیست. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از ادامه یا شروع مصرف حتماً با پزشک متخصص خود مشورت کنید.
نگهداری
سوماتروپین را طبق دستور روی بستهبندی نگهداری کنید؛ معمولاً باید در یخچال و دور از انجماد و نور مستقیم باشد، و برخی قلمها پس از باز شدن برای مدت محدودی در دمای اتاق هم قابل نگهداریاند که باید طبق راهنمای همان دستگاه عمل شود. محلول داخل قلم باید شفاف و بدون ذره باشد؛ در صورت کدر یا تغییر رنگ، از آن استفاده نکنید. دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، پیش از هر تزریق تاریخ انقضا را بررسی کنید و سرنگ و سوزن استفادهشده را طبق اصول ایمن دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتروپین در همه کودکان باعث افزایش قد میشود؟
۰۲آیا بعد از بسته شدن صفحات رشد استخوان، این دارو هنوز روی قد اثر دارد؟
۰۳چرا تزریق این دارو را معمولاً شب انجام میدهند؟
۰۴آیا سوماتروپین باعث دیابت میشود؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق فراموش شود چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۰ سازنده، در گروه H01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.