بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · متفرقه

سدیم یداید ید-۱۳۱

Sodium Iodide I-131 5 mCi
رده ATC V09FX03شکل کپسولبرند در ایران ۱
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

سدیم یداید ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی و حاوی ید پرتوزاست که تیروئید آن را جذب می‌کند. از پرتوهای آن برای سنجش عملکرد و تصویربرداری تیروئید استفاده می‌شود.

بیشتر برای چه؟

بیشتر برای آزمون جذب ید و اسکن هسته‌ای تیروئید به کار می‌رود. در موارد منتخب، محل بافت تیروئیدی فعال یا باقی‌مانده نیز بررسی می‌شود.

نکتهٔ ایمنی مهم

این کپسول داروی معمولی یا مکمل ید نیست؛ ماده‌ای پرتوزاست و باید فقط در مرکز پزشکی هسته‌ای و توسط کارکنان مجاز مصرف شود. دستورهای فاصله از دیگران، نوشیدن مایعات و دفع ادرار را پس از دریافت دقیق رعایت کنید.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا کاهش ادرار دارید، پیش از پذیرش اطلاع دهید. مصرف داروهای تیروئید، آمیودارون، مکمل ید یا مادهٔ حاجب یددار اخیر نیز باید از قبل گفته شود.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

۰۲

معرفی دارو

سدیم یداید ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی در قالب کپسول است و در ردهٔ رادیوداروهای تشخیصی تیروئید قرار می‌گیرد. تیروئید، یدید را مانند ید معمولی از خون جذب می‌کند؛ ید-۱۳۱ با انتشار پرتوهای قابل‌اندازه‌گیری، امکان سنجش جذب و تهیهٔ تصویر را فراهم می‌کند. این فرآورده برای بررسی تشخیصی است و با ید خوراکی یا مکمل‌های ید تفاوت دارد. مقدار فعالیت، زمان دریافت و زمان اسکن را مرکز پزشکی هسته‌ای بر اساس درخواست پزشک و تاریخ کالیبراسیون تعیین می‌کند.

۰۳

موارد مصرف

  • سنجش جذب ید توسط غدهٔ تیروئید برای ارزیابی عملکرد آن
  • تصویربرداری هسته‌ای از تیروئید و بررسی الگوی جذب ید
  • کمک به یافتن بافت تیروئیدی فعال، باقی‌مانده یا کانون‌های جذب‌کننده در موارد منتخب
۰۴

روش مصرف

این کپسول را فقط در مرکز پزشکی هسته‌ای و توسط تیم آموزش‌دیده، کامل و طبق برنامهٔ همان مرکز ببلعید؛ آن را در خانه باز نکنید، نجوید، خرد نکنید یا خودسرانه جابه‌جا نکنید. زمان ناشتا بودن، رژیم کم‌ید و زمان تصویربرداری بسته به نوع بررسی متفاوت است و باید دقیقاً طبق دستور مرکز رعایت شود؛ داروهای تیروئید را نیز خودسرانه قطع نکنید. پس از دریافت، مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید، مگر اینکه پزشک برای بیماری کلیه یا قلب محدودیت مایعات داده باشد. برای مدتی ممکن است بدن و ادرار شما پرتوزا باشد؛ فاصلهٔ تعیین‌شده از کودکان و زنان باردار، شست‌وشوی دست‌ها، استفادهٔ درست از سرویس بهداشتی و سایر دستورهای حفاظت پرتویی را رعایت کنید. فعالیت و زمان دقیق دریافت بر اساس نسخه، نوع بررسی و تاریخ کالیبراسیون تعیین می‌شود.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

سنجش جذب ید توسط غدهٔ تیروئید برای ارزیابی عملکرد آن

بزرگسالان۰٫۱۸۵ تا ۱٫۱ مگابکرل (۵ تا ۳۰ میکروکوری) به‌صورت خوراکی، یک نوبت، ۲۴ ساعت پیش از اندازه‌گیری جذب.

حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا باشید؛ دریافت ید، مادهٔ حاجب یددار و برخی داروهای تیروئیدی می‌تواند نتیجه را مختل کند.

تصویربرداری هسته‌ای از تیروئید و بررسی الگوی جذب ید

بزرگسالان۱٫۸۵ تا ۳٫۷۰ مگابکرل (۵۰ تا ۱۰۰ میکروکوری) به‌صورت خوراکی، یک نوبت، ۱۶ تا ۲۴ ساعت پیش از تصویربرداری.

حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا باشید؛ رژیم کم‌ید، تنظیم داروها و زمان دقیق تصویربرداری باید طبق دستور مرکز پزشکی هسته‌ای باشد.

یافتن بافت تیروئیدی فعال، باقی‌مانده یا کانون‌های جذب‌کنندهٔ ید در موارد منتخب

بزرگسالاندوز ثابت و واحدی ندارد؛ فعالیت تشخیصی و زمان تصویربرداری بر پایهٔ هدف بررسی، شکل فرآورده، آماده‌سازی و تحریک هورمون محرک تیروئید، فعالیت کالیبره‌شده و پروتکل مرکز توسط متخصص پزشکی هسته‌ای تعیین می‌شود.

این کاربرد باید به‌صورت موردی و با انتخاب کمترین فعالیت لازم برای کیفیت تشخیصی انجام شود و با دوزهای درمانی ید پرتوزا تفاوت دارد.

تنظیم دوز: این متن نسخه نیست؛ فعالیت دقیق باید توسط پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای و بر اساس پروتکل مرکز و کالیبراسیون فرآورده تعیین شود. کاربردهای تشخیصی معمولاً یک‌نوبتی‌اند و قدرت اسمی فرآورده لزوماً با فعالیت موردنیاز هر بررسی یکسان نیست. در نارسایی کلیه، به‌علت کاهش دفع و افزایش مواجههٔ پرتویی، ارزیابی عملکرد کلیه و برنامه‌ریزی فردی ضروری است؛ در سالمندان نیز عملکرد کلیه باید بررسی شود. ایمنی و اثربخشی در کودکان به‌طور کافی تثبیت نشده است و مصرف آنان فقط پس از سنجش دقیق فایده و خطر انجام می‌شود. در بارداری منع مصرف دارد و پس از تجویز، شیردهی باید قطع شود.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • احتمال بارداری، تأخیر قاعدگی یا برنامهٔ بارداری را حتماً اعلام کنید؛ در صورت احتمال بارداری، انجام این بررسی تا روشن شدن وضعیت مناسب نیست.
  • اگر شیر می‌دهید یا تماس نزدیک و روزانه با نوزاد یا کودک دارید، از قبل اطلاع دهید تا برنامهٔ قطع شیردهی و محدودیت تماس تنظیم شود.
  • بیماری کلیه، کاهش یا قطع ادرار، دیالیز یا محدودیت مصرف مایعات را بگویید؛ دفع کند ید-۱۳۱ می‌تواند پرتودهی بدن را بیشتر کند.
  • نام همهٔ داروها و مکمل‌ها را اعلام کنید، به‌ویژه هورمون‌های تیروئید، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، مولتی‌ویتامین حاوی ید و یدید پتاسیم.
  • سابقهٔ مادهٔ حاجب یددار در تصویربرداری، مصرف فرآورده‌های پرُید مانند جلبک دریایی یا استفادهٔ اخیر از فرآورده‌های یددار روی پوست را بگویید؛ این موارد ممکن است نتیجه را تغییر دهند.
  • اگر به سولفیت‌ها یا مواد تشکیل‌دهندهٔ کپسول حساسیت داشته‌اید، آسم شدید دارید یا پس از دریافت قبلی رادیودارو واکنش حساسیتی نشان داده‌اید، اطلاع دهید.
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • تهوع یا دل‌به‌هم‌خوردگی گذرا
  • استفراغ یا اسهال خفیف
  • احساس پری، حساسیت یا تورم خفیف جلوی گردن
  • خارش، قرمزی یا دانهٔ پوستی خفیف
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • کهیر منتشر، تورم لب، صورت یا زبان، خس‌خس، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • تورم سریع یا دردناک گردن، دشواری بلع یا نفس‌کشیدن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • تپش قلب شدید یا نامنظم، لرزش شدید، تب بالا، بی‌قراری یا گیجی، به‌ویژه در فرد مبتلا به پرکاری تیروئید: فوراً به پزشک مراجعه کنید.
  • استفراغ مکرر یا اسهال شدید، یا استفراغ کپسول پس از دریافت: همان لحظه با مرکز پزشکی هسته‌ای تماس بگیرید و برای پاک‌سازی یا دفع مواد طبق دستور آنها عمل کنید.
  • قطع یا کاهش شدید ادرار پس از دریافت: همان روز با مرکز پزشکی هسته‌ای تماس بگیرید، به‌ویژه اگر بیماری کلیوی دارید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

مهم‌ترین تداخل‌ها باعث تغییر جذب تیروئید و نادرست شدن نتیجهٔ آزمون می‌شوند. داروهای هورمون تیروئید و ضدتیروئید، آمیودارون، یدید پتاسیم و مکمل‌ها یا مولتی‌ویتامین‌های حاوی ید، فرآورده‌های جلبک دریایی، رژیم‌های پرُید و مادهٔ حاجب یددار می‌توانند جذب ید-۱۳۱ را کم یا نتیجهٔ اسکن را منحرف کنند. اگر مرکز رژیم کم‌ید داده است، محدودیت غذایی را طبق همان دستور رعایت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا شروع نکنید. تداخل مهم و مستقیمی با الکل شناخته نشده است، اما دستور ناشتا بودن و رژیم تعیین‌شدهٔ مرکز مقدم است. فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

در بارداری نباید ید-۱۳۱ دریافت شود؛ این ماده از جفت عبور می‌کند و می‌تواند به تیروئید جنین آسیب شدید و گاه ماندگار بزند. اگر پس از دریافت متوجه بارداری شدید، بی‌درنگ با پزشک و مرکز پزشکی هسته‌ای تماس بگیرید. ید-۱۳۱ وارد شیر می‌شود؛ شیردهی باید پیش از دریافت با مرکز هماهنگ و پس از دریافت طبق دستور آن متوقف شود و بدون اجازهٔ مرکز به همان نوزاد از سر گرفته نشود. زمان مناسب برای بارداری دوباره یا ازسرگیری تماس نزدیک با نوزاد به فعالیت و هدف بررسی بستگی دارد.

۱۰

نگهداری

این فرآورده معمولاً در مرکز پزشکی هسته‌ای، داخل حفاظ پرتویی و در دمای کنترل‌شدهٔ درج‌شده روی برچسب نگهداری می‌شود؛ آن را برای نگهداری یا مصرف بعدی به خانه نبرید. دور از دسترس کودکان و افراد غیرمجاز، گرما، نور و رطوبت باشد. تاریخ انقضا و تاریخ یا زمان کالیبراسیون را بررسی کنید، زیرا فعالیت پرتوزا با گذشت زمان تغییر می‌کند؛ کپسول آسیب‌دیده یا مشکوک به نشت را لمس نکنید و به مرکز اطلاع دهید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
کپسول
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
سدیم یداید(ید-131) SODIUM IODIDE (I-131)
1 PACKAGE in 1 PACKAGE
پارس ایزوتوپ
کپسول
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا سدیم یداید ید-۱۳۱ همان ید معمولی یا مکمل ید است؟
خیر. این فرآورده ید پرتوزاست و برای بررسی تیروئید در پزشکی هسته‌ای استفاده می‌شود، نه برای درمان کمبود ید یا مصرف روزمره. آن را با مکمل‌های ید یا یدید پتاسیم اشتباه نگیرید.
۰۲آیا این کپسول برای درمان پرکاری تیروئید یا سرطان تیروئید است؟
این فرآورده با ردهٔ تشخیصی، عمدتاً برای آزمون جذب و تصویربرداری تیروئید به کار می‌رود. درمان با ید رادیواکتیو به فعالیت، شکل دارویی و برنامهٔ تخصصی متفاوتی نیاز دارد؛ این کپسول را برای درمان خودسرانه استفاده نکنید.
۰۳چرا باید دربارهٔ داروهای تیروئید و تصویربرداری‌های قبلی اطلاع بدهم؟
هورمون‌ها و داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، مکمل‌های ید و مادهٔ حاجب یددار می‌توانند جذب ید-۱۳۱ را تغییر دهند و نتیجهٔ آزمون را نادرست کنند. هیچ‌کدام را خودسرانه قطع نکنید و زمان مناسب را از مرکز پزشکی هسته‌ای بپرسید.
۰۴بعد از دریافت کپسول، آیا اطرافیانم در معرض پرتو هستند؟
برای مدتی بدن و به‌ویژه ادرار شما پرتوزا خواهد بود و میزان تماس مجاز به فعالیت دریافتی و عملکرد کلیه بستگی دارد. دستور مرکز دربارهٔ فاصله از کودکان و زنان باردار، خوابیدن جداگانه، بهداشت سرویس بهداشتی و شست‌وشوی لباس‌ها را دقیق رعایت کنید.
۰۵اگر پس از بلع کپسول استفراغ کردم چه کار کنم؟
فوراً با مرکز پزشکی هسته‌ای تماس بگیرید و زمان دریافت و استفراغ را بگویید؛ ممکن است نیاز به بررسی دوباره و دستورهای ویژهٔ حفاظت پرتویی باشد. مواد آلوده را بدون راهنمایی مرکز لمس یا در زبالهٔ معمولی دفع نکنید.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.