سدیم یداید ید-۱۳۱
سدیم یداید ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی و حاوی ید پرتوزاست که تیروئید آن را جذب میکند. از پرتوهای آن برای سنجش عملکرد و تصویربرداری تیروئید استفاده میشود.
بیشتر برای آزمون جذب ید و اسکن هستهای تیروئید به کار میرود. در موارد منتخب، محل بافت تیروئیدی فعال یا باقیمانده نیز بررسی میشود.
این کپسول داروی معمولی یا مکمل ید نیست؛ مادهای پرتوزاست و باید فقط در مرکز پزشکی هستهای و توسط کارکنان مجاز مصرف شود. دستورهای فاصله از دیگران، نوشیدن مایعات و دفع ادرار را پس از دریافت دقیق رعایت کنید.
اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا کاهش ادرار دارید، پیش از پذیرش اطلاع دهید. مصرف داروهای تیروئید، آمیودارون، مکمل ید یا مادهٔ حاجب یددار اخیر نیز باید از قبل گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی در قالب کپسول است و در ردهٔ رادیوداروهای تشخیصی تیروئید قرار میگیرد. تیروئید، یدید را مانند ید معمولی از خون جذب میکند؛ ید-۱۳۱ با انتشار پرتوهای قابلاندازهگیری، امکان سنجش جذب و تهیهٔ تصویر را فراهم میکند. این فرآورده برای بررسی تشخیصی است و با ید خوراکی یا مکملهای ید تفاوت دارد. مقدار فعالیت، زمان دریافت و زمان اسکن را مرکز پزشکی هستهای بر اساس درخواست پزشک و تاریخ کالیبراسیون تعیین میکند.
موارد مصرف
- سنجش جذب ید توسط غدهٔ تیروئید برای ارزیابی عملکرد آن
- تصویربرداری هستهای از تیروئید و بررسی الگوی جذب ید
- کمک به یافتن بافت تیروئیدی فعال، باقیمانده یا کانونهای جذبکننده در موارد منتخب
روش مصرف
این کپسول را فقط در مرکز پزشکی هستهای و توسط تیم آموزشدیده، کامل و طبق برنامهٔ همان مرکز ببلعید؛ آن را در خانه باز نکنید، نجوید، خرد نکنید یا خودسرانه جابهجا نکنید. زمان ناشتا بودن، رژیم کمید و زمان تصویربرداری بسته به نوع بررسی متفاوت است و باید دقیقاً طبق دستور مرکز رعایت شود؛ داروهای تیروئید را نیز خودسرانه قطع نکنید. پس از دریافت، مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید، مگر اینکه پزشک برای بیماری کلیه یا قلب محدودیت مایعات داده باشد. برای مدتی ممکن است بدن و ادرار شما پرتوزا باشد؛ فاصلهٔ تعیینشده از کودکان و زنان باردار، شستوشوی دستها، استفادهٔ درست از سرویس بهداشتی و سایر دستورهای حفاظت پرتویی را رعایت کنید. فعالیت و زمان دقیق دریافت بر اساس نسخه، نوع بررسی و تاریخ کالیبراسیون تعیین میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سنجش جذب ید توسط غدهٔ تیروئید برای ارزیابی عملکرد آن
حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا باشید؛ دریافت ید، مادهٔ حاجب یددار و برخی داروهای تیروئیدی میتواند نتیجه را مختل کند.
تصویربرداری هستهای از تیروئید و بررسی الگوی جذب ید
حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا باشید؛ رژیم کمید، تنظیم داروها و زمان دقیق تصویربرداری باید طبق دستور مرکز پزشکی هستهای باشد.
یافتن بافت تیروئیدی فعال، باقیمانده یا کانونهای جذبکنندهٔ ید در موارد منتخب
این کاربرد باید بهصورت موردی و با انتخاب کمترین فعالیت لازم برای کیفیت تشخیصی انجام شود و با دوزهای درمانی ید پرتوزا تفاوت دارد.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، تأخیر قاعدگی یا برنامهٔ بارداری را حتماً اعلام کنید؛ در صورت احتمال بارداری، انجام این بررسی تا روشن شدن وضعیت مناسب نیست.
- اگر شیر میدهید یا تماس نزدیک و روزانه با نوزاد یا کودک دارید، از قبل اطلاع دهید تا برنامهٔ قطع شیردهی و محدودیت تماس تنظیم شود.
- بیماری کلیه، کاهش یا قطع ادرار، دیالیز یا محدودیت مصرف مایعات را بگویید؛ دفع کند ید-۱۳۱ میتواند پرتودهی بدن را بیشتر کند.
- نام همهٔ داروها و مکملها را اعلام کنید، بهویژه هورمونهای تیروئید، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، مولتیویتامین حاوی ید و یدید پتاسیم.
- سابقهٔ مادهٔ حاجب یددار در تصویربرداری، مصرف فرآوردههای پرُید مانند جلبک دریایی یا استفادهٔ اخیر از فرآوردههای یددار روی پوست را بگویید؛ این موارد ممکن است نتیجه را تغییر دهند.
- اگر به سولفیتها یا مواد تشکیلدهندهٔ کپسول حساسیت داشتهاید، آسم شدید دارید یا پس از دریافت قبلی رادیودارو واکنش حساسیتی نشان دادهاید، اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا دلبههمخوردگی گذرا
- استفراغ یا اسهال خفیف
- احساس پری، حساسیت یا تورم خفیف جلوی گردن
- خارش، قرمزی یا دانهٔ پوستی خفیف
- کهیر منتشر، تورم لب، صورت یا زبان، خسخس، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم سریع یا دردناک گردن، دشواری بلع یا نفسکشیدن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا نامنظم، لرزش شدید، تب بالا، بیقراری یا گیجی، بهویژه در فرد مبتلا به پرکاری تیروئید: فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- استفراغ مکرر یا اسهال شدید، یا استفراغ کپسول پس از دریافت: همان لحظه با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید و برای پاکسازی یا دفع مواد طبق دستور آنها عمل کنید.
- قطع یا کاهش شدید ادرار پس از دریافت: همان روز با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید، بهویژه اگر بیماری کلیوی دارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلها باعث تغییر جذب تیروئید و نادرست شدن نتیجهٔ آزمون میشوند. داروهای هورمون تیروئید و ضدتیروئید، آمیودارون، یدید پتاسیم و مکملها یا مولتیویتامینهای حاوی ید، فرآوردههای جلبک دریایی، رژیمهای پرُید و مادهٔ حاجب یددار میتوانند جذب ید-۱۳۱ را کم یا نتیجهٔ اسکن را منحرف کنند. اگر مرکز رژیم کمید داده است، محدودیت غذایی را طبق همان دستور رعایت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا شروع نکنید. تداخل مهم و مستقیمی با الکل شناخته نشده است، اما دستور ناشتا بودن و رژیم تعیینشدهٔ مرکز مقدم است. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری نباید ید-۱۳۱ دریافت شود؛ این ماده از جفت عبور میکند و میتواند به تیروئید جنین آسیب شدید و گاه ماندگار بزند. اگر پس از دریافت متوجه بارداری شدید، بیدرنگ با پزشک و مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید. ید-۱۳۱ وارد شیر میشود؛ شیردهی باید پیش از دریافت با مرکز هماهنگ و پس از دریافت طبق دستور آن متوقف شود و بدون اجازهٔ مرکز به همان نوزاد از سر گرفته نشود. زمان مناسب برای بارداری دوباره یا ازسرگیری تماس نزدیک با نوزاد به فعالیت و هدف بررسی بستگی دارد.
نگهداری
این فرآورده معمولاً در مرکز پزشکی هستهای، داخل حفاظ پرتویی و در دمای کنترلشدهٔ درجشده روی برچسب نگهداری میشود؛ آن را برای نگهداری یا مصرف بعدی به خانه نبرید. دور از دسترس کودکان و افراد غیرمجاز، گرما، نور و رطوبت باشد. تاریخ انقضا و تاریخ یا زمان کالیبراسیون را بررسی کنید، زیرا فعالیت پرتوزا با گذشت زمان تغییر میکند؛ کپسول آسیبدیده یا مشکوک به نشت را لمس نکنید و به مرکز اطلاع دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم یداید ید-۱۳۱ همان ید معمولی یا مکمل ید است؟
۰۲آیا این کپسول برای درمان پرکاری تیروئید یا سرطان تیروئید است؟
۰۳چرا باید دربارهٔ داروهای تیروئید و تصویربرداریهای قبلی اطلاع بدهم؟
۰۴بعد از دریافت کپسول، آیا اطرافیانم در معرض پرتو هستند؟
۰۵اگر پس از بلع کپسول استفراغ کردم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.