سدیم یداید آی-۱۳۱
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی و شکل پرتوزای ید است که سلولهای تیروئید آن را جذب میکنند. پرتو این دارو برای کاهش بافت تیروئید پرکار یا از بین بردن سلولهای تیروئیدی بهکار میرود.
بیشتر برای درمان پرکاری تیروئید و برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید که ید را جذب میکنند استفاده میشود. هدف و مقدار دریافت را متخصص پزشکی هستهای بر اساس تشخیص و آزمایشها تعیین میکند.
این کپسول فقط در مرکز پزشکی هستهای و زیر نظر تیم درمانی مصرف میشود؛ آن را در خانه باز نکنید، نجوید یا جابهجا نکنید. پس از دریافت، دستورهای مرکز دربارهٔ فاصله از دیگران، بهداشت و دفع ادرار را دقیق رعایت کنید.
پیش از دریافت، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کلیه یا قلب، داروهای تیروئید، فرآوردههای یددار و تصویربرداری اخیر با مادهٔ حاجب را اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم رو به افزایش گردن، تپش قلب شدید یا استفراغ مداوم نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی در گروه داروهای پرتوزا است. سلولهای تیروئید ید را جذب میکنند و تابش بتای آی-۱۳۱ به سلولهایی که ید را در خود جمع کردهاند آسیب میزند. به همین دلیل، دارو میتواند فعالیت تیروئید پرکار را کاهش دهد یا بافت باقیمانده و برخی سلولهای سرطانی تیروئید را از بین ببرد. استفاده از آن فقط بر اساس تشخیص و برنامهٔ متخصص پزشکی هستهای انجام میشود.
موارد مصرف
- درمان پرکاری تیروئید در بیماری گریوز
- درمان پرکاری تیروئید ناشی از گواتر چندگرهی سمی یا ندول سمی
- از بین بردن بافت باقیماندهٔ تیروئید پس از جراحی در برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید
- درمان برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید یا کانونهای منتشرشدهای که ید را جذب میکنند
روش مصرف
کپسول توسط کارکنان مجاز پزشکی هستهای و طبق دستور پزشک بهصورت خوراکی داده میشود؛ آن را در منزل نگه ندارید و خودتان از بسته یا ظرف حفاظدار خارج، باز یا خرد نکنید. ممکن است مرکز از شما بخواهد پیش از دریافت یا تا مدتی پس از آن ناشتا باشید یا رژیم کمید را رعایت کنید؛ زمان و مدت این محدودیتها و نیز ادامه یا توقف موقت داروهای تیروئید برای هر فرد جداگانه تعیین میشود. پس از دریافت، اگر محدودیت مایعات ندارید آب کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید؛ شستن دستها، رعایت بهداشت سرویس بهداشتی و جلوگیری از تماس ترشحات بدن با دیگران اهمیت دارد. فاصلهٔ ایمن از کودکان و زنان باردار و مدت آن را طبق برگهٔ ترخیص مرکز رعایت کنید. اگر استفراغ کردید یا کپسول بهدرستی بلعیده نشد، فوراً به کارکنان مرکز اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پرکاری تیروئید در بیماری گریوز
معمولاً یک نوبت انجام میشود، اما در پاسخ ناکافی ارزیابی و احتمال تکرار لازم است. در پرکاری شدید، خطر طوفان تیروئیدی یا بیماری چشمی گریوز، آمادهسازی و پایش ویژه لازم است و رادیوید ممکن است مناسب نباشد.
پرکاری تیروئید ناشی از گواتر چندگرهی سمی یا ندول سمی
تکرار درمان فقط پس از ارزیابی پاسخ، جذب ید و وضعیت بالینی و طبق پروتکل متخصص انجام میشود؛ فاصلهٔ ثابتی برای همهٔ بیماران وجود ندارد.
از بین بردن بافت باقیماندهٔ تیروئید پس از جراحی در برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید
پیش از درمان معمولاً باید جذب ید با رژیم کمید و تحریک مناسب هورمون محرک تیروئید طبق پروتکل بهینه شود؛ پس از درمان اسکن و پایش لازم است.
درمان برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید یا کانونهای منتشرشدهای که ید را جذب میکنند
فقط برای بافت یا کانونهای یدگیر قابل استفاده است؛ در بیماری یدناگیر سود درمانی ندارد. تصمیم دربارهٔ تکرار بر پایهٔ اسکن پس از درمان، آزمایشها، پاسخ بالینی و دوز تجمعی گرفته میشود.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری، احتمال بارداری یا قصد بارداری را پیش از دریافت اطلاع دهید؛ این دارو در بارداری ممنوع است و معمولاً پیش از درمان وضعیت بارداری بررسی میشود.
- شیردهی و حتی دوشیدن شیر را اطلاع دهید؛ دریافت درمانی در دوران شیردهی انجام نمیشود و دربارهٔ توقف آن باید پیشاپیش برنامهریزی شود.
- بیماری قلبی، ضربان نامنظم، پرکاری شدید یا کنترلنشده، گواتر بزرگ، فشار یا درد گردن و جراحی اخیر تیروئید را بگویید؛ آزادشدن هورمون تیروئید پس از درمان در برخی بیماران مشکلساز میشود.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار یا دیالیز را اطلاع دهید؛ دفع دارو عمدتاً از راه کلیه است و برنامهریزی درمان باید متناسب با آن باشد.
- هرگونه حساسیت دارویی، سابقهٔ کاهش سلولهای خونی، بیماری مغز استخوان، شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا درمان قبلی با ید پرتوزا را بیان کنید.
- همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای یددار، بهویژه داروهای تیروئید و آمیودارون، و نیز هر تصویربرداری اخیر با مادهٔ حاجب یددار را اعلام کنید؛ اگر استفراغ یا اسهال دارید هم پیش از دریافت بگویید.
عوارض احتمالی
- تهوع، دلآشفتگی یا ناراحتی خفیف معده
- خشکی دهان، غلیظ شدن بزاق یا تغییر مزه
- درد، حساسیت یا تورم خفیف غدد بزاقی، گاهی هنگام جویدن
- خستگی و بیحالی
- خشکی، سوزش یا اشکریزش چشم
- کمکاری تیروئید در پیگیریهای بعدی که ممکن است به درمان جایگزین نیاز داشته باشد
- تنگی نفس، تورم لبها، صورت یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا احساس غش: احتمال واکنش شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم شدید یا رو به افزایش گردن، درد شدید هنگام بلع، گرفتگی صدا یا سختی تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید، درد قفسهٔ سینه، تب بالا، لرزش شدید، بیقراری، گیجی یا ضعف ناگهانی: احتمال تشدید پرکاری یا طوفان تیروئیدی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- استفراغ مداوم، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا درد و تورم شدید و ماندگار غدد بزاقی: همان روز با مرکز پزشکی هستهای یا پزشک تماس بگیرید.
- تب، عفونت مکرر، کبودی یا خونریزی غیرعادی در هفتههای پس از درمان، بهویژه پس از درمانهای تکرارشونده یا فعالیت بالاتر: سریعاً ارزیابی پزشکی لازم است.
- درد چشم، حساسیت شدید به نور یا تغییر دید: برای ارزیابی سریع با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ید موجود در غذاها و مکملها، نمک یددار، فرآوردههای حاوی ید، مادهٔ حاجب یددار، آمیودارون، داروهای ضدتیروئید و هورمون تیروئید میتوانند جذب آی-۱۳۱ در تیروئید یا نتیجهٔ درمان را تغییر دهند. برخی داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان نیز ممکن است خطر کاهش سلولهای خونی را بیشتر کنند. این مواد را خودسرانه قطع یا شروع نکنید؛ ممکن است مرکز پزشکی هستهای برای مدتی محدودیت غذایی یا تغییر موقت داروها را توصیه کند. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با جذب این رادیودارو ندارد، اما مصرف آن در روز درمان و همراه داروهای دیگر باید طبق دستور مرکز باشد. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو در بارداری ممنوع است؛ از جفت عبور میکند و میتواند به تیروئید جنین آسیب شدید و ماندگار بزند. در شیردهی نیز نباید برای درمان استفاده شود، زیرا در بافت پستان و شیر تجمع مییابد و میتواند باعث کمکاری تیروئید شیرخوار شود؛ شیردهی و دوشیدن شیر باید پیش از درمان طبق دستور مرکز متوقف شود و پس از دریافت درمانی نباید به همان شیرخوار از سر گرفته شود. دربارهٔ پیشگیری از بارداری و زمان مناسب آن پس از درمان نیز از متخصص پزشکی هستهای دستور بگیرید.
نگهداری
این فرآورده باید در دمای کنترلشدهٔ درجشده روی برچسب، داخل محفظهٔ حفاظدار و فقط در محل مجاز پزشکی هستهای نگهداری شود؛ بیمار نباید آن را در خانه ذخیره کند. آن را دور از دسترس کودکان و افراد دیگر نگه دارید و پس از تاریخ انقضا یا زمان تعیینشده برای مصرف، استفاده نکنید. اگر بسته یا کپسول آسیب دیده بود، به آن دست نزنید و کارکنان مرکز را مطلع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم کپسول سدیم یداید آی-۱۳۱ را در خانه مصرف کنم؟
۰۲آیا این دارو برای کمکاری تیروئید هم استفاده میشود؟
۰۳اگر اخیراً تصویربرداری با مادهٔ حاجب انجام داده باشم چه؟
۰۴بعد از دریافت کپسول تا چه مدت باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۵آیا بعد از درمان حتماً کمکاری تیروئید پیدا میکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.