یدید سدیم ید-۱۳۱
یدید سدیم ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی است که غده تیروئید آن را جذب میکند. تابش آن بهطور هدفمند فعالیت یا بافت تیروئید را کاهش میدهد.
بیشتر برای درمان پرکاری تیروئید و برخی سرطانهای تیروئید که ید را جذب میکنند به کار میرود. پس از جراحی سرطان تیروئید نیز ممکن است برای از بین بردن بافت باقیمانده تجویز شود.
پس از مصرف، بدن و برخی مایعات آن برای مدتی پرتوزا هستند؛ فاصلهگذاری با دیگران، بهویژه کودکان و زنان باردار، و رعایت بهداشت دفع اهمیت دارد. این دارو در بارداری و شیردهی نباید مصرف شود.
اگر باردارید یا احتمال بارداری دارید، شیر میدهید، بیماری کلیه یا مشکل دفع ادرار دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. داروهای تیروئید، آمیودارون، فرآوردههای یددار و تصویربرداری اخیر با ماده حاجب نیز باید مطرح شوند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
یدید سدیم ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی و درمانی است که در کپسول عرضه میشود. ید بهطور فعال در سلولهای تیروئید جمع میشود و تابش آن بهتدریج سلولهای پرکار یا سلولهای سرطانیِ یدگیر را آسیب میزند. مقدار و زمان درمان بر اساس هدف درمان، میزان جذب ید و وضعیت تیروئید تعیین میشود و فقط در مرکز پزشکی هستهای انجام میگیرد.
موارد مصرف
- درمان پرکاری تیروئید، از جمله بیماری گریوز
- درمان برخی ندولهای خودمختار یا گواتر چندگرهیِ پرکار
- از بین بردن بافت باقیمانده تیروئید پس از جراحی برخی سرطانهای تیروئید
- درمان یا کاهش فعالیت برخی سرطانهای تیروئیدِ منتشرشده که ید را جذب میکنند
روش مصرف
این کپسول فقط در مرکز پزشکی هستهای و تحت نظر پزشک متخصص آماده و تجویز میشود؛ آن را در خانه مصرف یا نگهداری نکنید. کپسول را در زمان تعیینشده، معمولاً با آب و بدون جویدن، طبق دستور مرکز ببلعید و دستور ناشتا بودن یا رژیم کمید را دقیق رعایت کنید. داروهای تیروئید، ضدتیروئید، مکملها و فرآوردههای یددار ممکن است نیاز به تنظیم یا قطع موقت داشته باشند، اما هیچ دارویی را خودسرانه تغییر ندهید. پس از مصرف، نوشیدن مایعات در صورت نداشتن محدودیت، دفع مکرر ادرار، شستن دستها و فاصلهگذاری با دیگران را دقیقاً طبق دستور مرکز رعایت کنید؛ مدت این محدودیتها برای هر فرد متفاوت است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان پرکاری تیروئید، از جمله بیماری گریوز
کپسول با معدهٔ خالی و طبق آمادهسازی مرکز درمانی مصرف شود؛ احتمال تشدید موقت پرکاری و بروز کمکاری تیروئید وجود دارد.
درمان ندولهای خودمختار یا گواتر چندگرهیِ پرکار
کپسول با معدهٔ خالی مصرف شود؛ ارزیابی جذب ید برای انتخاب فعالیت درمانی ضروری است.
از بین بردن بافت باقیماندهٔ تیروئید پس از جراحی برخی سرطانهای تیروئید
آمادهسازی با رژیم کمید و تحریک هورمون محرک تیروئید طبق برنامهٔ درمانی انجام میشود؛ فقط بافت یدگیر پاسخ میدهد.
درمان یا کاهش فعالیت برخی سرطانهای تیروئیدِ منتشرشده که ید را جذب میکنند
فقط ضایعات یدگیر درمانپذیرند؛ رعایت دستورهای حفاظت پرتویی و انجام اسکن پیگیری الزامی است.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری، احتمال بارداری یا قصد بارداری را حتماً اعلام کنید؛ پیش از درمان باید از باردار نبودن اطمینان حاصل شود.
- اگر به نوزاد شیر میدهید، پیش از درمان اطلاع دهید؛ شیردهی باید طبق برنامه مرکز پزشکی هستهای قطع شود.
- بیماری کلیه، دیالیز، کاهش یا ناتوانی در دفع ادرار را بگویید؛ در کودکان و سالمندان نیز ارزیابی دقیقتری لازم است.
- اگر پرکاری تیروئید شدید، تپش یا نامنظمی ضربان، بیماری قلبی یا بیماری چشمی مرتبط با گریوز دارید، اطلاع دهید؛ درمان ممکن است موقتاً پرکاری را تشدید کند.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه هورمونهای تیروئید، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، یدید پتاسیم، مولتیویتامینها و فرآوردههای حاوی ید، و نیز سابقه حساسیت شدید به دارو یا مواد تشکیلدهنده کپسول را ارائه دهید.
- اگر اخیراً تصویربرداری با ماده حاجب یددار، درمان یا آزمایش دیگری با ید داشتهاید، یا در روزهای نزدیک استفراغ و اسهال دارید، پیش از مصرف بگویید؛ ممکن است زمان درمان تغییر کند.
عوارض احتمالی
- تهوع یا دلبههمخوردگی خفیف
- درد، حساسیت یا تورم خفیف در ناحیه گردن
- گلودرد یا درد خفیف هنگام بلع
- خشکی دهان، تغییر مزه یا کاهش موقت حس چشایی
- درد یا تورم غدد بزاقی و خستگی
- کهیر گسترده، خارش شدید همراه با تورم لب و زبان، خسخس یا تنگی نفس، سرگیجه شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم سریع گردن، گرفتگی شدید صدا، مشکل در بلع یا تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا نامنظم، درد قفسه سینه، تب بالا، لرزش شدید، گیجی یا بیقراری غیرعادی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم میتوانند نشانه تشدید خطرناک پرکاری تیروئید باشند.
- استفراغ یا اسهال مکرر، ناتوانی در نوشیدن، کاهش واضح ادرار یا ناتوانی در دفع ادرار: همان روز با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید و در صورت شدت علائم فوراً مراجعه کنید.
- تب مداوم، گلودرد شدید، عفونتهای مکرر، کبودی یا خونریزی بیدلیل، بهویژه پس از درمانهای با مقدار تجمعی بالاتر، نیازمند ارزیابی سریع پزشک و احتمالاً آزمایش خون است.
- خشکی شدید و ماندگار دهان یا چشم، درد و تورم پایدار غدد بزاقی، یا اشکریزش غیرعادی: برای بررسی آسیب غدد بزاقی یا اشکی سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ماده حاجب یددارِ تصویربرداری، آمیودارون، یدید پتاسیم، محلولهای حاوی ید، برخی مولتیویتامینها و فرآوردههای جلبک دریایی میتوانند جذب ید-۱۳۱ در تیروئید را کم و اثر درمان را کاهش دهند. هورمونهای تیروئید و داروهای ضدتیروئید نیز ممکن است با زمانبندی درمان تداخل داشته باشند؛ قطع یا شروع آنها باید طبق برنامه مرکز پزشکی هستهای باشد. اگر رژیم کمید برایتان تعیین شده، غذاهای پر ید و نمک یددار را طبق همان دستور محدود کنید. برای الکل تداخل مستقیم مهمی با خود رادیودارو شناخته نشده است، اما در صورت تهوع، سرگیجه یا کمآبی بهتر است مصرف نشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ید-۱۳۱ از جفت عبور میکند و میتواند به تیروئید جنین آسیب شدید و ماندگار بزند؛ در بارداری یا احتمال بارداری نباید مصرف شود و پیش از درمان باید وضعیت بارداری بررسی شود. این ماده وارد شیر میشود و در بافت پستانِ شیرده تجمع میکند؛ شیردهی و دوشیدن شیر باید طبق برنامه مرکز پیش از درمان قطع شود و پس از دریافت دارو نباید برای همان نوزاد از سر گرفته شود. برای جلوگیری از بارداری، زمان مناسب بارداری بعدی و احتمال کاهش موقت باروری در درمانهای تکراری یا با مقدار تجمعی بالا، از پزشک هستهای برنامه بگیرید.
نگهداری
کپسول رادیواکتیو معمولاً در مرکز مجاز پزشکی هستهای، داخل محفظه محافظ و در دمای کنترلشده نگهداری میشود و نباید در خانه ذخیره شود. اگر برای مدت کوتاه به شما تحویل شد، آن را طبق دستور مرکز، دور از گرما، نور مستقیم و دسترس کودکان نگه دارید. تاریخ کالیبراسیون و انقضا را بررسی کنید؛ کپسول مصرفنشده یا بسته آسیبدیده را در زباله نیندازید و برای بازگرداندن آن با مرکز هماهنگ کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱بعد از مصرف یدید سدیم ید-۱۳۱ تا چه زمانی باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۲آیا باید لووتیروکسین یا داروی ضدتیروئیدم را قطع کنم؟
۰۳اگر اخیراً تصویربرداری با ماده حاجب یا آمیودارون داشته باشم، چه کار کنم؟
۰۴آیا بعد از این درمان حتماً کمکاری تیروئید میگیرم؟
۰۵اگر کپسول را بالا آوردم یا نتوانستم آن را ببلعم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.