سدیم یداید آی-۱۳۱
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی و پرتوزا است. تیروئید آن را مانند ید جذب میکند و پرتوهایش بافت بیشفعال یا برخی سلولهای سرطانی تیروئید را هدف میگیرد.
بیشتر برای درمان پرکاری تیروئید و برخی سرطانهای تیروئید که ید را جذب میکنند به کار میرود. در سرطان تیروئید ممکن است برای از بین بردن بافت باقیمانده پس از جراحی یا کانونهای منتشرشده استفاده شود.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای و بهدست تیم آموزشدیده آماده و مصرف میشود؛ محلول غلیظ اولیه آن هرگز نباید مستقیم نوشیده شود. بهدلیل پرتوزایی، رعایت فاصله و بهداشت پس از درمان ضروری است و مصرف آن در بارداری و شیردهی ممنوع است.
اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه، استفراغ یا اسهال، یا مصرف داروها و فرآوردههای یددار دارید، پیش از دریافت اطلاع دهید. تپش شدید قلب، تنگی نفس، تورم صورت یا گردن، یا خونریزی غیرعادی نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید آی-۱۳۱ در رده رادیوداروهای درمانی خوراکی قرار دارد و حاوی ید پرتوزا است. این ماده از راه ناقل طبیعی ید وارد سلولهای تیروئید و سلولهای تیروئیدیِ یدگیر میشود؛ پرتو بتای آن بافت هدف را تخریب میکند. هدف، کاهش فعالیت تیروئید یا از بین بردن بافت باقیمانده و کانونهای قابلجذب در برخی سرطانهای تیروئید است. کپسول یا محلول آن باید در مرکز پزشکی هستهای، با فعالیت انتخابشده برای همان بیمار، آماده و تجویز شود. در بازار ایران ممکن است با نامهای «سدیم یداید» یا «سدیم آیداید» دیده شود.
موارد مصرف
- درمان پرکاری تیروئید در بیماری گریوز
- درمان پرکاری تیروئید ناشی از گواتر چندگرهی سمی یا ندول سمی
- از بین بردن بافت تیروئیدیِ باقیمانده پس از جراحی در برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید که ید را جذب میکنند
- درمان کانونهای منتشرشده یا عودکنندهٔ برخی سرطانهای تیروئید که ید را جذب میکنند
روش مصرف
سدیم یداید آی-۱۳۱ فقط بهصورت خوراکی و در مرکز پزشکی هستهای، پس از آمادهسازی و اندازهگیری فعالیت، داده میشود؛ محلول غلیظ اولیه برای آمادهسازی است و نباید مستقیم مصرف شود. مقدار و زمان درمان بر اساس بیماری، اندازه و میزان جذب تیروئید تعیین میشود و باید از دستور مرکز پیروی کرد. معمولاً لازم است مدتی پیش و پس از دریافت ناشتا بمانید و در روزهای قبل، رژیم کمید را طبق برنامه مرکز رعایت کنید؛ داروهای تیروئید را خودسرانه قطع یا شروع نکنید. پس از دریافت، اگر محدودیت مایعات ندارید، مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید؛ فاصلهگیری از کودکان و افراد باردار و دستورهای مربوط به دستشویی، شستوشوی دست، لباس و تماس با مایعات بدن را دقیقاً طبق برگه مرکز انجام دهید. در صورت استفراغ پس از دریافت یا ناتوانی در رعایت این دستورها، فوراً با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پرکاری تیروئید در بیماری گریوز
فعالیت درمانی بر اساس اندازهٔ غده و جذب ید انتخاب میشود. احتمال تشدید گذرای پرکاری و سپس کمکاری تیروئید وجود دارد.
پرکاری تیروئید ناشی از گواتر چندگرهی سمی یا ندول سمی
بهدلیل مقاومت بیشتر، گاهی فعالیت بالاتری لازم است و مقدار آن بر پایهٔ حجم بافت فعال و جذب ید تنظیم میشود؛ احتمال کمکاری پس از درمان وجود دارد.
از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده پس از جراحی در سرطان تمایزیافتهٔ یدگیر تیروئید
معمولاً پس از تحریک هورمون محرک تیروئید و رعایت رژیم کمیُد انجام میشود؛ در موارد کمخطر فعالیت پایینتر ترجیح دارد.
درمان کانونهای منتشرشده یا عودکنندهٔ سرطان تمایزیافتهٔ یدگیر تیروئید
فقط برای کانونهایی مناسب است که ید را جذب میکنند؛ در فعالیتهای بالا ارزیابی مغز استخوان و ریه و رعایت حفاظت پرتویی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت شدید، بهویژه به سولفیتها یا مواد همراه کپسول و محلول را بگویید؛ واکنش حساسیتی به خود یدید معمول نیست، اما مواد همراه میتوانند واکنش ایجاد کنند.
- احتمال بارداری، قصد بارداری، شیردهی، دوشیدن شیر یا زایمان اخیر را اطلاع دهید؛ پیش از درمان وضعیت بارداری بررسی میشود.
- بیماری کلیه، دیالیز، کاهش ادرار، بیاختیاری ادرار یا ناتوانی در نوشیدن مایعات و رعایت فاصلههای پرتویی را مطرح کنید.
- در صورت استفراغ یا اسهال، اختلال بلع، یا هر وضعیتی که مانع ناشتا ماندن و نگهداشتن فرآورده میشود، پیش از دریافت اطلاع دهید.
- همهٔ داروهای تیروئید، آمیودارون، مکملها و مولتیویتامینهای حاوی ید، فرآوردههای جلبک یا ید، و سابقهٔ تصویربرداری با مادهٔ حاجب یددار را همراه زمان مصرف یا انجام آن اعلام کنید.
- بیماری قلبی، کمخونی یا کاهش گلبولهای خون، بیماری مغز استخوان، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی، و نوع سرطان تیروئید و نتیجهٔ بررسی جذب ید را بگویید؛ همهٔ تومورهای تیروئید این ماده را جذب نمیکنند.
عوارض احتمالی
- تهوع، دلبههمخوردگی یا ناراحتی معده
- درد، حساسیت یا تورم موقت جلوی گردن، گلودرد، درد هنگام بلع یا سرفه
- خشکی دهان، کاهش بزاق، تغییر مزه یا درد و تورم غدد بزاقی
- خشکی، سوزش یا اشکریزش چشم
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لب، زبان یا صورت و دشواری تنفس: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش بسیار سریع یا نامنظم، درد قفسهٔ سینه، تب بالا، لرزش شدید، بیقراری، گیجی یا غش: میتواند نشانهٔ تشدید شدید پرکاری تیروئید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم پیشروندهٔ گردن، دشواری تنفس یا بلع، یا درد شدید گردن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، گلودرد مداوم، زخم دهان، ضعف شدید، رنگپریدگی، کبودی یا خونریزی غیرعادی در هفتههای بعد: احتمال افت سلولهای خون مطرح است؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت شدت به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس تازه یا بدترشونده، سرفهٔ شدید یا درد قفسهٔ سینه، بهویژه هنگام درمان کانونهای ریوی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خشکی شدید دهان، درد یا تورم ماندگار غدد بزاقی، خشکی شدید چشم یا کاهش واضح ادرار: برای ارزیابی سریع با مرکز درمانی تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل این فرآورده، کاهش جذب ید-۱۳۱ در تیروئید و کم شدن اثر درمان است. مصرف زیاد ید از غذاهایی مانند نمک یددار، برخی غذاهای دریایی و جلبک، همچنین داروهای هورمون تیروئید و ضدتیروئید، آمیودارون، مولتیویتامینها و مکملهای یددار، محلولهای یددار، مادهٔ حاجب یددارِ تصویربرداری و برخی ضدعفونیکنندههای موضعی یددار میتواند جذب را کم کند. داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان نیز، بهویژه همراه درمانهای پرتوزایی بالا، خطر افت سلولهای خون را بیشتر میکنند. برای الکل تداخل دارویی مشخصی شناخته نشده است، اما نزدیک درمان میتواند کمآبی را بدتر کند؛ فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی، مواد حاجب و زمان آخرین مصرف را به پزشک، داروساز و مرکز پزشکی هستهای بگویید و هیچکدام را خودسرانه قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری ممنوع است؛ ید-۱۳۱ از جفت عبور میکند و میتواند کمکاری شدید و برگشتناپذیر تیروئید جنین یا نوزاد ایجاد کند، بنابراین پیش از درمان وضعیت بارداری بررسی میشود. شیردهی و دوشیدن شیر باید پیش از درمان قطع شود؛ معمولاً حداقل شش هفته برای کاهش جذب پرتوزا در پستان لازم است و پس از دریافت، شیردهی به همان شیرخوار نباید از سر گرفته شود. زنان و مردان در سن باروری باید در طول درمان و دستکم شش ماه پس از آخرین نوبت از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند؛ کاهش موقت باروری ممکن است رخ دهد. اگر پس از درمان احتمال بارداری یا شیردهی پیش آمد، فوراً با تیم درمان تماس بگیرید.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در خانه نیست. محلول و کپسول آمادهشده باید در مرکز مجاز، داخل حفاظ مناسب و در محدودهٔ دمای درجشده روی برچسب نگهداری و طبق تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون مصرف شود؛ محلول این فرآورده معمولاً در دمای ۲ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد نگهداری میشود. آن را باز نکنید، دور نیندازید و همواره از دسترس کودکان دور نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | — |
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم یداید آی-۱۳۱ همان قرص ید یا نمک یددار است؟
۰۲چرا قبل از درمان رژیم کمید یا قطع بعضی داروها را میگویند؟
۰۳بعد از دریافت، میتوانم کنار خانواده باشم؟
۰۴اگر پیش از مراجعه استفراغ یا اسهال داشتم چه کنم؟
۰۵آیا بعد از درمان حتماً کمکاری تیروئید ایجاد میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.