استازولامید
استازولامید دارویی از گروهِ مهارکنندههای آنزیمِ کربنیکانیدراز (Carbonic Anhydrase Inhibitor) است که با کاهشِ فشارِ درونِ چشم و افزایشِ دفعِ آب و املاح از کلیه اثر میکند.
بیشتر برای کنترلِ آبسیاهِ چشم (گلوکوم)، پیشگیری و درمانِ بیماریِ ارتفاع، و بهعنوانِ دارویِ کمکی در برخی تشنجها و ادمهای ناشی از نارساییِ قلبی تجویز میشود.
این دارو از خانوادهٔ سولفونامیدهاست؛ افرادی که به داروهای سولفا حساسیت دارند باید پیش از مصرف حتماً پزشک را مطلع کنند.
اگر بیحسی و مورمورشدنِ دست و پا آزاردهنده شد، نشانههای کمآبیِ بدن یا اختلالِ الکترولیت دیدید، یا واکنشِ آلرژیک و بثوراتِ پوستی پدید آمد، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
استازولامید دارویی خوراکی یا تزریقی از گروهِ مهارکنندههای آنزیمِ کربنیکانیدراز است. این دارو با مهارِ این آنزیم در چشم، ترشحِ مایعِ درونِ چشم را کم میکند و از این راه فشارِ داخلِ چشم را پایین میآورد؛ در کلیه نیز دفعِ آب، سدیم، پتاسیم و بیکربنات را افزایش میدهد و اثری خفیفِ ادرارآور دارد. همین مکانیسم در بیماریِ ارتفاع، ترکیبِ گازهای خون را طوری تنظیم میکند که علائمِ کمبودِ اکسیژن کاهش یابد. استازولامید معمولاً برای کنترلِ طولانیمدتِ آبسیاهِ چشم و بهصورتِ کمکی در برخی شرایطِ عصبی و قلبی بهکار میرود.
موارد مصرف
- کنترلِ فشارِ داخلِ چشم در آبسیاهِ مزمنِ زاویهباز (گلوکوم)
- کاهشِ فشارِ چشم پیش از جراحی در آبسیاهِ حادِ زاویهبسته
- پیشگیری و درمانِ بیماریِ ارتفاع هنگامِ صعود به ارتفاعِ زیاد
- درمانِ کمکی در برخی انواعِ تشنج، بهویژه صرعِ کوچک
- کمک به دفعِ مایعاتِ اضافی در ادمِ ناشی از نارساییِ قلبی یا برخی داروها
- درمانِ کمکی در پرفشاریِ خوشخیمِ داخلِ جمجمه (افزایشِ فشارِ مایعِ مغزی-نخاعی)
روش مصرف
استازولامید را طبقِ زمانبندیِ تعیینشده توسطِ پزشک مصرف کنید؛ خوردنِ آن همراه با غذا میتواند از ناراحتیِ معده بکاهد. قرص را کامل و همراه با آب میل کنید و بدونِ نظرِ پزشک آن را خرد یا له نکنید. اگر این دارو را برای کنترلِ تشنج مصرف میکنید، قطعِ ناگهانیِ آن میتواند خطرناک باشد؛ هرگونه تغییر در مصرف را حتماً با پزشک هماهنگ کنید. برای پیشگیری از بیماریِ ارتفاع، معمولاً باید مصرف چند روز پیش از صعود آغاز شود و زمانبندیِ دقیقِ آن را پزشک یا داروسازتان مشخص میکند. مقدار و دفعاتِ مصرف را دقیقاً همانگونه که در نسخه آمده رعایت کنید و بدونِ مشورت با پزشک آن را تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل فشار داخل چشم در آبسیاه مزمن زاویهباز
درمان کمکی است و مقدار آن بر اساس فشار چشم تنظیم میشود؛ بیش از ۱ گرم در شبانهروز معمولاً اثر بیشتری ندارد. مصرف طولانیمدت در کودک به پایش اسید و باز و رشد نیاز دارد.
کاهش فشار چشم پیش از جراحی در آبسیاه حاد زاویهبسته
درمان موقت و اورژانسی است؛ تزریق باید وریدی و توسط کادر درمان انجام شود و جراحی نباید به تأخیر بیفتد.
پیشگیری و درمان بیماری ارتفاع
پیشگیری معمولاً تا ۴۸ ساعت پس از رسیدن به ارتفاع ادامه مییابد؛ در تنگی نفس شدید، گیجی یا اختلال راهرفتن، فرود فوری لازم است و دارو جایگزین آن نیست.
درمان کمکی برخی انواع تشنج، بهویژه صرع کوچک
درمان کمکی است؛ تغییر یا قطع داروهای ضدتشنج باید تدریجی و با نظر متخصص انجام شود. بیش از ۱ گرم در شبانهروز معمولاً سود بیشتری ندارد.
ادم ناشی از نارسایی قلبی
مصرف روزانه مداوم یا افزایش دوز ممکن است اثر ادرارآوری را کمتر کند؛ وزن و الکترولیتها باید پایش شوند.
ادم ناشی از برخی داروها
مصرف معمولاً کوتاهمدت است و باید همراه با بررسی و اصلاح علت دارویی انجام شود.
پرفشاری خوشخیم داخل جمجمه و افزایش فشار مایع مغزینخاعی
معاینه منظم چشم و پایش الکترولیتها و تعادل اسید و باز ضروری است؛ افت دید نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به استازولامید یا داروهای سولفونامیدی (از جمله برخی آنتیبیوتیکها) را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا کبدی، بهویژه سیروزِ کبدی، را حتماً اطلاع دهید.
- اگر پیشتر دچارِ سنگِ کلیه شدهاید، پزشک باید از آن مطلع باشد.
- کمکاریِ غدهٔ فوقِ کلیوی یا هرگونه عدم تعادلِ الکترولیتهای خون مانندِ سدیم یا پتاسیمِ پایین را ذکر کنید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را مطلع کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیِ خود را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- بیحسی و سوزنسوزنشدنِ دستها، پاها و گاهی اطرافِ دهان
- تغییرِ مزه، بهویژه طعمِ فلزی یا نامطبوعِ نوشابههای گازدار
- افزایشِ دفعاتِ ادرار
- خستگی و خوابآلودگی
- کاهشِ اشتها و ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- سردرد یا سرگیجهٔ خفیف
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، تنگیِ نفس یا بثوراتِ گستردهٔ پوستی؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ عدم تعادلِ الکترولیت مانندِ ضعفِ شدید، گرفتگیِ عضلانی یا ضربانِ نامنظمِ قلب؛ در این صورت سریع با پزشک تماس بگیرید.
- دردِ شدیدِ پهلو یا کمر همراه با خون در ادرار که میتواند نشانِ سنگِ کلیه باشد.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ غیرِعادی که میتواند نشانِ آسیبِ کبدی باشد.
- کبودی یا خونریزیِ غیرِعادی، تبِ مداوم یا گلودردِ شدید که میتواند نشانِ اختلالِ نادرِ خونی باشد؛ در صورتِ بروز، به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
استازولامید میتواند با داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمان با مقادیرِ بالای آسپیرین یا سایرِ سالیسیلاتها میتواند خطرناک باشد و به مسمومیتِ شدید بینجامد. این دارو دفعِ لیتیوم را افزایش میدهد و ممکن است اثرِ آن را کم کند، و مصرفِ همزمان با دیگر ادرارآورها یا کورتیکواستروئیدها میتواند خطرِ افتِ پتاسیمِ خون را بیشتر کند. استازولامید همچنین ممکن است سطحِ خونیِ برخی داروها مانندِ سیکلوسپورین را بالا ببرد و اثرِ داروهای دیابت یا فنیتوئین را تحتِ تأثیر قرار دهد؛ الکل نیز میتواند عوارضِ عصبیِ آن مانندِ گیجی را تشدید کند. به همین دلیل فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ استازولامید در بارداری محدود است و در برخی مطالعاتِ حیوانی با مقادیرِ بالا، اثراتِ نامطلوب بر جنین گزارش شده؛ به همین دلیل مصرف در بارداری، بهویژه در سهماههٔ نخست، فقط با صلاحدیدِ پزشک و در صورتیکه فایدهٔ آن برای مادر بیش از خطرِ احتمالی باشد انجام میشود. این دارو در مقدارِ کم به شیرِ مادر منتقل میشود؛ اگر در دورانِ شیردهی هستید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
استازولامید را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگه دارید. درِ ظرفِ دارو را کاملاً بسته نگه دارید و آن را دورِ از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| قرص | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا با مصرفِ استازولامید دست و پایم مورمور میشود؟
۰۲چرا نوشابههای گازدار موقعِ مصرفِ این دارو مزهٔ عجیبی میدهند؟
۰۳برای پیشگیری از بیماریِ ارتفاع چه زمانی باید مصرفِ این دارو را شروع کرد؟
۰۴اگر به آنتیبیوتیکهای سولفا حساسیت دارم، مصرفِ این دارو برایم خطرناک است؟
۰۵آیا مصرفِ طولانیمدتِ این دارو میتواند باعثِ سنگِ کلیه شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۳ سازنده، در گروه S01EC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.