ریفاپنتین
ریفاپنتین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ ریفامایسینهاست که ویژهٔ درمان و پیشگیریِ سل طراحی شده است.
این دارو بیشتر برای درمانِ سلِ ریویِ فعال (همراه با داروهای دیگر) و نیز پیشگیری از سل در افرادی با عفونتِ نهفتهٔ سل به کار میرود.
ریفاپنتین باید همیشه همراه با سایر داروهای ضدسل و طبقِ برنامهٔ دقیقِ پزشک مصرف شود؛ مصرفِ ناقص یا نامنظم میتواند به مقاومتِ داروییِ باکتریِ سل بینجامد.
در صورتِ زردیِ پوست یا چشم، خستگیِ شدید، بثوراتِ پوستیِ گسترده یا هر نشانهای از واکنشِ آلرژیکِ شدید، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریفاپنتین آنتیبیوتیکیِ خوراکی (بهصورتِ قرص) از خانوادهٔ ریفامایسینها (Rifamycin) است که ویژهٔ درمان و پیشگیریِ سل به کار میرود. این دارو با مهارِ آنزیمی که باکتریِ عاملِ سل برای رشد و تکثیر به آن نیاز دارد، از گسترشِ عفونت جلوگیری میکند. ریفاپنتین تقریباً همیشه همراه با یک یا چند داروی ضدسلِ دیگر مانند ایزونیازید تجویز میشود، زیرا مصرفِ تنهای آن میتواند به مقاومتِ داروییِ باکتری بینجامد. نیمهعمرِ نسبتاً طولانیِ این دارو اجازه میدهد در برخی رژیمهای درمانی یا پیشگیری، بهجای مصرفِ روزانه، برنامهٔ هفتگی تجویز شود.
موارد مصرف
- درمانِ سلِ ریویِ فعال، بهعنوانِ بخشی از یک رژیمِ ترکیبیِ چند دارویی
- درمانِ عفونتِ نهفتهٔ سل برای پیشگیری از فعالشدنِ بیماری در آینده
- مصرف در رژیمهای کوتاهترِ هفتگیِ پیشگیری از سل، بهجای دورههای طولانیِ چندماهه
روش مصرف
ریفاپنتین تقریباً همیشه باید همراه با سایر داروهای ضدسل و طبقِ برنامهٔ زمانیِ دقیقی که پزشک تعیین میکند (روزانه یا هفتگی) مصرف شود؛ هرگز آن را بهتنهایی یا بر اساسِ صلاحدیدِ خود شروع یا قطع نکنید. طبقِ نظرِ پزشک یا داروساز، معمولاً میتوان این دارو را همراه با غذا مصرف کرد تا تحملِ گوارشی بهتر شود. پایبندیِ کامل به دورهٔ درمان، حتی اگر حالِ بیمار زودتر بهتر شود، برای جلوگیری از مقاومتِ داروییِ باکتریِ سل و بازگشتِ بیماری بسیار مهم است. زمانِ دقیقِ هر نوبتِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ نوعِ بیماری و شرایطِ شما مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل ریوی فعالِ حساس به دارو
با غذا و تحت نظارت مستقیم مصرف شود؛ همیشه همراه سایر داروهای ضدسل و بر پایهٔ حساسیت میکروب باشد و تکدرمانی ممنوع است. در افراد مبتلا به اچآیوی، فاز ادامهٔ هفتگی همراه ایزونیازید نباید بهکار رود.
عفونت نهفتهٔ سل برای پیشگیری از فعالشدن بیماری؛ رژیم کوتاه هفتگی
با غذا مصرف شود و پیش از شروع، سل فعال حتماً رد شود. در بارداری یا قصد بارداری طی دوره، این رژیم معمولاً توصیه نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به ریفاپنتین یا سایر ریفامایسینها (مانند ریفامپین و ریفابوتین)
- بیماریِ کبدی یا سابقهٔ اختلال در عملکردِ کبد
- ابتلا به ویروسِ نقصِ ایمنیِ انسانی (HIV) یا هر نوع نقصِ سیستمِ ایمنی
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- مصرفِ هرگونه داروی دیگر، بهویژه قرصِ ضدبارداری، داروهای رقیقکنندهٔ خون یا داروهای ضدویروسی
- استفاده از لنزِ تماسیِ نرم، چون این دارو میتواند ترشحاتِ بدن را رنگی کند
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا کاهشِ اشتها
- سردرد و سرگیجه
- دردِ مفاصل
- تغییرِ رنگِ ادرار، عرق، اشک یا بزاق به نارنجی یا قرمزِ روشن (بیخطر، اما ممکن است لنزِ تماسیِ نرم را بهطور دائم رنگی کند)
- علائمِ شبهآنفلوانزا مانند تب و دردِ عضلانی، بهویژه در برنامههای مصرفِ هفتگی
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره (متفاوت از تغییرِ رنگِ معمولِ ادرار)، خستگیِ شدید یا دردِ شکم — میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ در این صورت سریع به پزشک مراجعه کنید
- بثوراتِ پوستیِ گسترده، تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست — نیازمند قطعِ دارو زیرِ نظرِ پزشک و مراجعهٔ فوری است
- تورمِ صورت یا گلو، خسخسِ سینه یا دشواری در تنفس — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، یا تبِ بالا و نشانههای عفونتِ جدید — باید هرچه زودتر توسطِ پزشک بررسی شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریفاپنتین یکی از قویترین القاکنندههای آنزیمهای کبدی است و میتواند اثرِ بسیاری از داروهای دیگر را کم کند؛ از جمله قرصهای ضدبارداریِ هورمونی (که ممکن است اثرِ پیشگیریکنندگیشان کاهش یابد و نیاز به روشِ جایگزین باشد)، داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین، برخی داروهای ضدویروسی، داروهای ضدقارچ، کورتیکواستروئیدها و برخی داروهای قلبی. مصرفِ همزمان با الکل نیز میتواند فشار روی کبد را بیشتر کند. همیشه فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ خود را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ ریفاپنتین در بارداری در دسترس است و تصمیم برای درمانِ سل در این دوران باید با هماهنگیِ پزشکِ متخصص و بر اساسِ توازنِ سود و خطر گرفته شود، زیرا سلِ درماننشده خود خطرِ جدی برای مادر و جنین دارد. این دارو در شیرِ مادر نیز ترشح میشود؛ در دورانِ شیردهی حتماً با پزشک مشورت کنید تا بر اساسِ شرایطِ شما تصمیمگیری شود.
نگهداری
قرصها را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگهداری کنید و از دسترسِ کودکان دور نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا رنگِ ادرار یا عرقم بعد از مصرفِ ریفاپنتین نارنجی میشود؟
۰۲آیا میتوانم ریفاپنتین را بهتنهایی و بدونِ داروی دیگر مصرف کنم؟
۰۳آیا مصرفِ قرصِ ضدبارداری همراه با این دارو مشکلی ایجاد میکند؟
۰۴چرا این دارو گاهی فقط هفتهای یک یا دو بار تجویز میشود، نه هر روز؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ این دارو را فراموش کنم، چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۴ سازنده، در گروه J04AB05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.