پرومتازین
پرومتازین یک آنتیهیستامین نسل اول از خانوادهٔ فنوتیازینهاست که علاوهبر اثرِ ضدآلرژی، خاصیتِ ضدتهوع و آرامبخش نیز دارد.
این دارو بیشتر برای کنترلِ علائمِ آلرژی، پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ (از جمله سرگیجهٔ حرکتی)، و گاهی برای آرامبخشیِ کوتاهمدت پیش یا پس از جراحی تجویز میشود.
پرومتازین میتواند خوابآلودگیِ قابلتوجهی ایجاد کند و در کودکانِ زیرِ دو سال بهدلیلِ خطرِ افتِ شدیدِ تنفس ممنوع است.
اگر باردار هستید یا شیر میدهید، بیماریِ کبدی، تنفسی یا کلیوی دارید، یا داروهای آرامبخشِ دیگری مصرف میکنید، پیش از مصرف حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرومتازین یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین آنتیهیستامینهای نسل اول است که از گروهِ داروییِ فنوتیازینها میآید. این دارو با مسدود کردنِ گیرندههای هیستامین در بدن، علائمِ آلرژی مانندِ خارش، آبریزشِ بینی و کهیر را کاهش میدهد. پرومتازین همچنین بر مرکزِ کنترلِ تهوع در مغز اثر میگذارد و به همین دلیل داروی مؤثری برای پیشگیری و کنترلِ تهوع و استفراغ است. بهدلیلِ عبور از سدِ خونیمغزی، اثرِ آرامبخش و خوابآور نیز دارد که در برخی موارد بهصورتِ هدفمند از آن استفاده میشود. این دارو باید همیشه طبقِ نظرِ پزشک و در قالبِ نسخه مصرف شود.
موارد مصرف
- کنترلِ علائمِ آلرژیِ خفیف تا متوسط مانندِ کهیر، خارش و آبریزشِ بینی
- پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ، از جمله در سفر (سرگیجهٔ حرکتی)
- تهوع و استفراغِ پس از عمل جراحی یا بیهوشی
- آرامبخشیِ کوتاهمدت پیش یا پس از اعمالِ جراحی، طبقِ تجویزِ پزشک
روش مصرف
پرومتازین معمولاً بهصورتِ قرص و طبقِ برنامهای که پزشک تعیین میکند مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه با غذا یا کمی شیر خورد تا احتمالِ ناراحتیِ معده کمتر شود. از آنجا که این دارو خوابآلودگی ایجاد میکند، بهتر است زمانِ مصرف طوری تنظیم شود که با فعالیتهای نیازمندِ هوشیاری مانندِ رانندگی تداخل نکند؛ این موضوع را با پزشک یا داروسازِ خود هماهنگ کنید. قرص را با یک لیوان آب کامل ببلعید و دوز یا فاصلهٔ مصرف را خودسرانه تغییر ندهید. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک بر اساسِ شرایطِ شما تعیین میکند و پیروی کامل از نسخه اهمیت دارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
علائم آلرژی خفیف تا متوسط مانند کهیر، خارش و آبریزش بینی
کمترین دوز مؤثر انتخاب شود؛ دوز شبانه بهعلت خوابآلودگی ترجیح دارد.
بیماری حرکت و تهوع و استفراغ مرتبط با سفر
خوابآلودگی شایع است؛ هنگام مصرف از رانندگی، الکل و فعالیتهای نیازمند هوشیاری پرهیز شود.
تهوع و استفراغ غیرمرتبط با عمل جراحی
در کودکان و نوجوانان، برای استفراغ با علت نامشخص مصرف نشود؛ کمترین دوز مؤثر بهکار رود.
تهوع و استفراغ پس از عمل جراحی یا بیهوشی
همراه داروهای بیهوشی و مسکنهای مخدر فقط با پایش تنفس و تنظیم پزشک مصرف شود.
آرامبخشی کوتاهمدت پیش یا پس از عمل جراحی
مصرف همزمان با داروهای بیهوشی یا مسکنهای مخدر میتواند تضعیف تنفسی و خوابآلودگی شدید ایجاد کند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پرومتازین یا سایرِ داروهای فنوتیازینی
- بیماریهای تنفسی مانندِ آسم یا آپنهٔ خواب، بیماریِ کبدی یا کلیوی، و صرع
- گلوکومِ زاویهبسته، مشکلاتِ ادراری مانندِ بزرگیِ پروستات، یا بیماریهای قلبی
- سنِ کودک در صورتِ تجویز برای کودکان — این دارو در کودکانِ زیرِ دو سال ممنوع است — و نیز سالمندی، بهدلیلِ حساسیتِ بیشتر به خوابآلودگی و گیجی
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
- مصرفِ هر داروی دیگر، بهویژه داروهای آرامبخش، ضدافسردگی یا مسکنهای مخدر
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری
- خشکیِ دهان
- سرگیجه یا احساسِ منگی
- تاریِ دید
- یبوست
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت، لبها یا گلو، کهیرِ گسترده و دشواری در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنفسِ کند، سطحی یا دشوار، بهویژه در کودکان — با اورژانس تماس بگیرید.
- حرکاتِ غیرارادیِ عضلانی، سفتیِ بدن یا لرزشِ شدید که میتواند نشانهٔ یک عارضهٔ عصبیِ نادر باشد — در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- تبِ بالا همراه با سفتیِ عضلانی و گیجیِ شدید — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، یا هر نشانهٔ غیرمعمولِ کبدی — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- تشنج یا گیجیِ شدید و غیرمعمول — با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرومتازین با سایرِ داروهای آرامبخش و خوابآور مانندِ بنزودیازپینها، مسکنهای مخدر، برخی داروهای ضدافسردگی و بهویژه الکل تداخل دارد؛ مصرفِ همزمانِ آنها میتواند خوابآلودگی و افتِ تنفس را خطرناکتر کند. مصرفِ همزمان با داروهای ضدافسردگیِ گروهِ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (Monoamine Oxidase Inhibitor) نیز باید با احتیاطِ ویژه و زیرِ نظرِ پزشک باشد. این دارو اثرِ آنتیکولینرژیکِ خفیفی هم دارد که در صورتِ همزمانی با داروهای مشابه، خشکیِ دهان و یبوست را بیشتر میکند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ پرومتازین در دورانِ بارداری باید فقط با تجویز و زیرِ نظرِ پزشک باشد، بهویژه در روزهای نزدیک به زایمان، چرا که ممکن است بر تنفس و رفتارِ نوزاد اثر بگذارد. این دارو به مقدارِ کمی در شیرِ مادر ترشح میشود و میتواند در نوزاد باعثِ خوابآلودگی شود؛ بنابراین مادرانِ شیرده پیش از مصرف حتماً باید با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
پرومتازین را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرومتازین باعثِ خوابآلودگی میشود؟
۰۲آیا مصرفِ پرومتازین برای کودکان بیخطر است؟
۰۳آیا میتوان پرومتازین را با الکل مصرف کرد؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ پرومتازین را فراموش کنم چه کنم؟
۰۵آیا پرومتازین اعتیادآور است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه R06AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.