پرومتازین
پرومتازین آنتیهیستامینی از نسلِ اول و خانوادهٔ فنوتیازینهاست که علاوه بر اثرِ ضدحساسیت، اثرِ آرامبخش و ضداستفراغِ قوی نیز دارد.
بیشتر برای کنترلِ واکنشهای آلرژیک، پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ، و آرامسازیِ پیش و پس از اعمالِ جراحی بهصورتِ تزریقی به کار میرود.
این دارو خوابآوریِ قابلِتوجهی دارد و تزریقِ نادرستِ آن میتواند به بافتِ اطرافِ محلِ تزریق آسیب برساند؛ به همین دلیل باید همیشه توسطِ کادرِ درمانی و طبقِ دستورِ پزشک تزریق شود.
اگر پس از تزریق دچارِ تنگیِ نفس، تورمِ صورت یا گلو، دردِ شدید در محلِ تزریق یا خوابآلودگیِ غیرِعادی شدید، یا داروی آرامبخش یا مسکنِ دیگری مصرف میکنید، پیش از ادامهٔ درمان با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرومتازین دارویی از خانوادهٔ فنوتیازینهاست که در گروهِ آنتیهیستامینهای نسلِ اول جای میگیرد. این دارو با مهارِ گیرندهٔ هیستامین در بدن، علائمِ آلرژیک مانندِ خارش، کهیر و ورمِ پوستی را کاهش میدهد و بهدلیلِ اثر بر مرکزِ کنترلِ تهوع در مغز، ضداستفراغِ شناختهشدهای نیز بهشمار میرود. همین ساختارِ فنوتیازینی، خاصیتِ آرامبخشی و خوابآوریِ قابلِتوجهی به آن میدهد که در آمادهسازیِ پیش از عمل و کاهشِ اضطراب هم کاربرد دارد. شکلِ تزریقیِ این دارو معمولاً در محیطِ درمانی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک یا پرستار تزریق میشود، نه برایِ مصرفِ خودسرانه در منزل بدونِ آموزشِ لازم.
موارد مصرف
- کنترل و کاهشِ علائمِ واکنشهای آلرژیک مانندِ کهیر، خارش و ورمِ پوستی
- پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ، از جمله پس از جراحی یا در سفر
- آرامسازی و کاهشِ اضطراب پیش و پس از اعمالِ جراحی
- کمکِ دارویی در کنارِ برخی مسکنها برای تقویتِ اثرِ آنها و کاهشِ تهوعِ ناشی از آنها
- تسکینِ خارشِ شدیدِ ناشی از حساسیت یا برخی بیماریهای پوستی
روش مصرف
این دارو بهصورتِ آمپولِ تزریقی است و معمولاً توسطِ پزشک یا پرستار و بهصورتِ تزریقِ عمیق در عضله تجویز میشود؛ در برخی شرایطِ بالینیِ خاص و با احتیاطِ فراوان ممکن است بهصورتِ وریدیِ رقیقشده نیز استفاده شود. زمانبندی، فاصلهٔ تزریقها و دلیلِ دقیقِ مصرف — مانندِ پیش از جراحی، کنترلِ تهوع یا واکنشِ آلرژیک — را پزشک بر اساسِ شرایطِ بیمار تعیین میکند. تغییرِ خودسرانه در محلِ تزریق یا فاصلهٔ زمانیِ نوبتها توصیه نمیشود، چون تزریقِ نادرست میتواند به بافتِ اطراف آسیب برساند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
واکنشهای آلرژیک فوری مانند کهیر و ورم پوستی
وقتی درمان خوراکی ممکن یا مناسب نیست بهکار میرود؛ تزریق عضلانی عمیق مسیر ترجیحی است.
تهوع و استفراغ با علت مشخص، از جمله پس از جراحی یا ناشی از دارو
در کودکان برای استفراغ بیعلت یا ساده استفاده نشود؛ مصرف باید به استفراغ طولانیمدت با علت مشخص محدود شود.
بیماری حرکت و تهوع سفر
خوابآلودگی شایع است؛ پس از تزریق از رانندگی و کارهای نیازمند هوشیاری پرهیز شود.
آرامسازی پیش و پس از عمل جراحی
همراهی با داروهای آرامبخش یا مسکنهای مخدر میتواند خوابآلودگی و تضعیف تنفس را تشدید کند.
کمک به مسکنها برای درد پس از عمل و کاهش تهوع ناشی از آنها
همراهی با مسکنهای مخدر و سایر داروهای آرامبخش نیازمند پایش تنفس و فشار خون است.
خارش شدید آلرژیک یا ناشی از برخی بیماریهای پوستی
تزریق زمانی مناسب است که درمان خوراکی ممکن یا مناسب نباشد؛ علت زمینهای خارش نیز باید درمان شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به پرومتازین یا سایر داروهای فنوتیازینی را به پزشک بگویید
- ابتلا به بیماریهای تنفسی مانندِ آسم یا بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه را اطلاع دهید
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی، صرع، آبسیاهِ چشم، یا مشکلاتِ ادراری و پروستات را بگویید
- فهرستِ کاملِ داروهای مصرفیات، بهویژه آرامبخشها، مسکنهای اپیوئیدی و داروهای ضدافسردگی را با پزشک در میان بگذار
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پزشک را در جریان بگذار
- سنِ بیمار را در نظر بگیر؛ کودکانِ خردسال و سالمندان حساسیتِ بیشتری به این دارو دارند
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و گیجیِ قابلِتوجه
- خشکیِ دهان
- سرگیجه، بهویژه هنگامِ برخاستنِ ناگهانی
- تاریِ دید
- یبوست
- دردِ خفیف یا حساسیت در محلِ تزریق
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو و مشکل در تنفس یا بلع — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- کُندشدن یا سرکوبِ شدیدِ تنفس، بهویژه در کودکانِ خردسال یا افرادِ دارایِ بیماریِ تنفسی — نیازمندِ مراقبتِ فوریِ پزشکی است
- دردِ شدید، سوزش، تاول یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق — باید بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع داده شود
- تبِ بالا همراه با سفتیِ عضلات، گیجیِ شدید و تعریقِ غیرِعادی — از نشانههای احتمالیِ یک واکنشِ نادر و جدیِ عصبیعضلانی است و نیازمندِ مراجعهٔ فوری به پزشک است
- حرکاتِ غیرِارادیِ عضلات یا لرزشِ غیرِعادیِ بدن — باید هرچه زودتر به پزشک گزارش شود
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم — میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد و نیازِ به بررسیِ پزشک دارد
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرومتازین با الکل، آرامبخشها، خوابآورها، مسکنهای اپیوئیدی، بنزودیازپینها و سایر آنتیهیستامینهای خوابآور، اثرِ آرامبخشی و سرکوبِ تنفسی را تشدید میکند و ترکیبِ آنها میتواند خطرناک باشد. مصرفِ همزمان با گروهی از داروهای ضدافسردگی به نامِ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز توصیه نمیشود، مگر با احتیاطِ ویژهٔ پزشک. این دارو ممکن است اثرِ برخی داروهای اعصاب یا معده را نیز تقویت کند و خشکیِ دهان، یبوست یا احتباسِ ادرار را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را پیش از تزریق حتماً به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ پرومتازین در بارداری فقط با صلاحدید و تحتِ نظارتِ مستقیمِ پزشک انجام میشود؛ در برخی موارد برای کنترلِ تهوعِ شدیدِ بارداری به کار میرود، اما مصرف در نزدیکیِ زمانِ زایمان ممکن است بر نوزاد اثر بگذارد، بنابراین پزشک زمان و ضرورتِ مصرف را با دقت میسنجد. این دارو مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود و ممکن است باعثِ خوابآلودگیِ شیرخوار شود؛ مادرانِ شیردهی پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
آمپولِ پرومتازین را در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید، چون این محلول به نور حساس است و در صورتِ تغییرِ رنگ یا کدرشدن نباید استفاده شود. آن را از دسترسِ کودکان دور نگه دارید و اجازه ندهید یخ بزند. پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضایِ رویِ بستهٔ آمپول را بررسی کنید و آمپولهای استفادهنشده یا تاریخگذشته را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرومتازینِ تزریقی باعثِ خوابآلودگیِ شدید میشود؟
۰۲چرا در کودکانِ خردسال با احتیاطِ زیاد یا اصلاً استفاده نمیشود؟
۰۳اگر بعد از تزریق، محلِ تزریق دردناک یا متورم شد باید نگران باشم؟
۰۴آیا مصرفِ الکل همراه با پرومتازین مشکلساز است؟
۰۵پرومتازین با آنتیهیستامینهای جدیدتر چه فرقی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه R06AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.