پرومتازین
پرومتازین آنتیهیستامینی نسل اول از خانوادهٔ فنوتیازینهاست که با مسدود کردنِ اثرِ هیستامین، نشانههای آلرژی را کاهش میدهد و بهدلیلِ اثرِ آرامبخش، برای تهوع و کمک به خواب نیز بهکار میرود.
این دارو بیشتر برای کنترلِ آلرژی، آبریزشبینی و خارشِ ناشی از سرماخوردگی بهکار میرود. همچنین در پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ، از جمله تهوعِ سفر، و ایجادِ آرامش پیش از برخی اقدامهای پزشکی کاربرد دارد.
پرومتازین خوابآلودگیِ قابلتوجه ایجاد میکند و در کودکانِ خردسال میتواند با کندشدنِ خطرناکِ تنفس همراه باشد؛ به همین دلیل مصرف آن در این گروهِ سنی نیازمند احتیاطِ ویژه و نظرِ پزشک است.
اگر پس از مصرف، تنفسِ کودک آهسته یا سطحی شد، خوابِ غیرعادی و عمیق پیش آمد، یا نشانههای آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت و مشکل در تنفس دیده شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرومتازین یک آنتیهیستامینِ نسل اول از دستهٔ داروییِ فنوتیازینها (Phenothiazine) است که با مسدود کردنِ گیرندهٔ نوعِ یکِ هیستامین در بدن، علائمی مانندِ خارش، عطسه و آبریزشبینی را کاهش میدهد. این دارو همچنین بر مرکزِ کنترلِ تهوع در مغز اثر میگذارد و به همین دلیل در پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ نیز کاربرد دارد. اثرِ آرامبخشیِ آن سبب شده در برخی موقعیتها برای کمک به خوابِ راحتتر یا کاهشِ اضطراب پیش از برخی اقدامهای پزشکی نیز استفاده شود. شکلِ شربتیِ آن معمولاً برای مصرفِ خوراکی و جذبِ نسبتاً سریع طراحی شده است.
موارد مصرف
- کاهشِ نشانههای آلرژی مانندِ خارش، عطسه و آبریزشبینی
- درمانِ کهیر و واکنشهای آلرژیکِ پوستی
- پیشگیری و درمانِ تهوع و استفراغ، از جمله تهوعِ ناشی از سفر (سرگیجهٔ حرکتی)
- کمک به خوابِ آرامتر در شبهایی که بیخوابی با آلرژی یا سرماخوردگی همراه است
- کاهشِ سرفه و نشانههای سرماخوردگی بهعنوانِ بخشی از درمانِ کمکی
- آرامسازی پیش از برخی اقدامهای پزشکی یا جراحی
روش مصرف
پرومتازین را طبقِ دستورِ پزشک یا داروساز و مطابقِ برچسبِ نسخه مصرف کنید؛ شربت را با پیمانهٔ مخصوصِ اندازهگیری، نه با قاشقِ خانگی، اندازه بگیرید تا دوز دقیق باشد. این دارو را میتوان همراه یا بدونِ غذا خورد؛ اگر باعثِ ناراحتیِ معده شد، مصرف همراه با غذا کمککننده است. برای کمک به خواب، معمولاً کمی پیش از زمانِ خواب مصرف میشود و برای تهوعِ سفر، پزشک ممکن است مصرفِ آن را پیش از حرکت توصیه کند. تا وقتی از تأثیرِ دارو بر هوشیاریِ خودتان مطمئن نشدهاید، از رانندگی یا کار با ابزارِ خطرناک خودداری کنید و بدونِ هماهنگی با پزشک، در مقدار یا مدتِ مصرف تغییری ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش نشانههای آلرژی مانند خارش، عطسه و آبریزش بینی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در صورت ناراحتی معده همراه غذا یا شیر مصرف شود. بهدلیل خوابآلودگی، نوبت شبانه مناسبتر است.
کهیر و واکنشهای آلرژیک پوستی
در واکنش آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی، پرومتازین فقط درمان کمکی است و جایگزین درمان اورژانسی نمیشود.
تهوع و استفراغ
در کودکان برای استفراغ بدون علت مشخص یا استفراغ سادهٔ حاد مصرف نشود؛ کمآبی، بیحالی یا تداوم استفراغ نیازمند ارزیابی است.
پیشگیری و درمان تهوع ناشی از سفر یا سرگیجهٔ حرکتی
خوابآلودگی شایع است؛ پس از مصرف رانندگی و کار با ماشینآلات انجام ندهید.
کمک کوتاهمدت به خواب در بیخوابی همراه آلرژی یا سرماخوردگی
برای بیخوابی مزمن یا مصرف روزانهٔ طولانی مناسب نیست؛ پس از مصرف از رانندگی و مصرف الکل خودداری کنید.
کاهش سرفه و نشانههای سرماخوردگی بهعنوان درمان کمکی
برای سرفهٔ خلطدار، آسم، خسخس یا تنگی نفس مناسب نیست؛ اگر سرفه طی ۵ تا ۷ روز بهتر نشد، علت آن باید بررسی شود.
آرامسازی پیش از برخی اقدامهای پزشکی یا جراحی
تنها در محیط درمانی انجام شود؛ اثر داروهای بیهوشی، مسکن و آرامبخش را تشدید میکند و میتواند تنفس را تضعیف کند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پرومتازین یا سایر داروهای فنوتیازینی را به پزشک بگویید
- اگر مشکلاتِ تنفسی مانندِ آسم، آپنهٔ خواب یا بیماریِ مزمنِ ریوی دارید، حتماً اطلاع دهید
- سابقهٔ گلوکومِ زاویهبسته، مشکلاتِ ادراری (مانندِ بزرگیِ پروستات) یا صرع را با پزشک در میان بگذارید
- بیماریِ کبدی، اختلالِ خونی یا مشکلاتِ قلبیِ موجود را حتماً گزارش کنید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری
- خشکیِ دهان و بینی
- سرگیجه
- یبوست
- تاریِ خفیفِ دید
- غلیظشدنِ ترشحاتِ تنفسی
- تنفسِ آهسته، سطحی یا دشوار، بهویژه در کودکانِ خردسال — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس (نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید) — با اورژانس تماس بگیرید
- حرکاتِ غیرارادی یا سفتیِ غیرعادیِ عضلات، بهویژه در کودکان — به پزشک اطلاع دهید
- تب، گلودردِ شدید یا کبودی و خونریزیِ غیرعادی — به پزشک مراجعه کنید
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم — به پزشک مراجعه کنید
- گیجیِ شدید یا افتادنِ ناگهانی، بهویژه در سالمندان — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرومتازین با سایر داروهای آرامبخش مانندِ بنزودیازپینها، مسکنهای اُپیوییدی، خوابآورها و الکل، اثرِ خوابآلودگی و کندشدنِ تنفس را تشدید میکند و همراهیِ آنها باید با احتیاطِ زیاد و زیرِ نظرِ پزشک باشد. مصرفِ همزمان با داروهای ضدافسردگیِ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز نیز معمولاً توصیه نمیشود. از آنجا که پرومتازین خودش اثرِ آنتیکولینرژیک دارد، همراهی با سایر داروهای دارایِ اثرِ مشابه میتواند خشکیِ دهان، یبوست و اختلالِ ادراری را بیشتر کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از مصرف بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ پرومتازین در بارداری کامل نیست و مصرفِ آن، بهویژه در نزدیکیِ زمانِ زایمان، ممکن است بر تنفس و هوشیاریِ نوزاد اثر بگذارد؛ بنابراین مصرف در بارداری فقط با صلاحدیدِ پزشک انجام میشود. این دارو به مقدارِ کمی در شیرِ مادر ترشح میشود و میتواند در نوزادِ شیرخوار خوابآلودگی ایجاد کند، پس مصرف در دورانِ شیردهی نیز باید با مشورتِ پزشک باشد.
نگهداری
شربتِ پرومتازین را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید و درِ ظرف را پس از هر بار مصرف کاملاً ببندید. این دارو را دور از دیدِ کودکان نگهداری کنید، زیرا مصرفِ ناخواسته میتواند خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و شربتِ تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 5 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرومتازین باعثِ خوابآلودگی میشود؟
۰۲آیا مصرفِ پرومتازین برای کودکانِ خردسال بیخطر است؟
۰۳آیا میتوانم پرومتازین را همراه با داروهای دیگرِ سرماخوردگی مصرف کنم؟
۰۴چرا باید شربتِ پرومتازین را با پیمانهٔ مخصوص اندازه بگیرم؟
۰۵اگر پس از مصرفِ پرومتازین دهانم خیلی خشک شد، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۹ سازنده، در گروه R06AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.