پردنیزون
پردنیزون یک کورتیکواستروئیدِ خوراکی است که فعالیتِ سیستمِ ایمنی و التهاب را در بدن کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترلِ بیماریهای التهابی و خودایمنی، آسمِ شدید، واکنشهای آلرژیک و برخی بیماریهای خونی و پوستی بهکار میرود.
در مصرفِ طولانیمدت، این دارو هرگز نباید بدونِ نظرِ پزشک و بهطورِ ناگهانی قطع شود؛ چنین کاری میتواند خطرناک باشد.
در صورتِ بروزِ علائمِ عفونت، تغییراتِ شدیدِ خلقی، مشکلاتِ گوارشیِ جدی یا هر نشانهٔ نگرانکننده، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پردنیزون یک کورتیکواستروئیدِ مصنوعی و خوراکی از ردهٔ هورمونهای سیستمیک است که در بدن به شکلِ فعالِ خود، یعنی پردنیزولون، تبدیل میشود. این دارو با اثر بر گیرندههای گلوکوکورتیکوئیدی، پاسخِ التهابی و فعالیتِ سیستمِ ایمنی را کاهش میدهد و به همین دلیل در طیفِ گستردهای از بیماریهای التهابی، خودایمنی و آلرژیک کاربرد دارد. این دارو معمولاً بهصورتِ قرص و بسته به نوع و شدتِ بیماری، برای دورههای کوتاهمدت یا بلندمدت تجویز میشود. هدفِ اصلیِ درمان، کنترلِ التهاب و علائمِ ناشی از فعالیتِ بیشازحدِ سیستمِ ایمنی است، نه لزوماً درمانِ قطعیِ بیماریِ زمینهای.
موارد مصرف
- بیماریهای التهابی و خودایمنی، مانند روماتیسمِ مفصلی و لوپوس
- آسمِ شدید و تشدیدِ بیماریهای انسدادیِ ریه
- واکنشهای آلرژیکِ شدید و بیماریهای آلرژیک
- بیماریهای التهابیِ روده، مانند کرون و کولیتِ اولسراتیو
- برخی بیماریهای پوستیِ التهابیِ شدید
- بخشی از درمانِ برخی سرطانهای خونی، مانند لوسمی و لنفوم، زیرِ نظرِ متخصص
روش مصرف
پردنیزون را طبقِ برنامهای که پزشک تعیین کرده، معمولاً همراه با غذا یا شیر مصرف کنید تا احتمالِ ناراحتیِ معده کمتر شود. اگر پزشک زمانِ مشخصی، مثلاً صبح، را توصیه کرده، سعی کنید هر روز در همان ساعت مصرف کنید. دوز و مدتِ درمان را دقیقاً همانطور که در نسخه آمده رعایت کنید و بدونِ مشورتِ پزشک، آن را تغییر ندهید یا زودتر از موعد قطع نکنید. در مصرفِ طولانیمدت، قطعِ ناگهانیِ دارو میتواند خطرناک باشد؛ پزشک معمولاً دوز را بهتدریج کاهش میدهد تا بدن فرصتِ سازگاری داشته باشد. اگر یک نوبت از دارو را فراموش کردید، دربارهٔ نحوهٔ جبرانِ آن از پزشک یا داروسازِ خود بپرسید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیماریهای التهابی و خودایمنی، مانند روماتیسم مفصلی و لوپوس
همراه غذا و ترجیحاً صبح مصرف شود؛ مصرف طولانیمدت باید با کمترین دوز مؤثر و پایش منظم انجام شود.
آسم شدید و تشدید بیماری انسدادی مزمن ریه
در دورههای کوتاه معمولاً کاهش تدریجی لازم نیست؛ همراه غذا مصرف شود.
واکنشهای آلرژیک شدید و بیماریهای آلرژیک مقاوم
در آنافیلاکسی، اپینفرین درمان اصلی و فوری است و پردنیزون جایگزین آن نیست.
بیماریهای التهابی روده، مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو
برای القای فروکش بیماری است، نه درمان نگهدارنده؛ پس از بهبود باید طبق برنامه کاهش یابد.
برخی بیماریهای پوستی التهابی شدید
فقط در موارد شدید و با تجویز متخصص؛ مصرف طولانی خطر عفونت و نازکشدن پوست را افزایش میدهد.
برخی سرطانهای خونی، مانند لوسمی و لنفوم، بهعنوان بخشی از درمان ترکیبی
همراه با پایش شمارش سلولهای خونی و نشانههای عفونت؛ تغییر یا قطع خودسرانه میتواند خطرناک باشد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ شناختهشده به پردنیزون یا دیگر کورتیکواستروئیدها
- وجودِ هرگونه عفونتِ فعال، بهویژه سابقهٔ سل
- ابتلا به دیابت، فشارِ خونِ بالا، بیماریهای قلبیعروقی یا مشکلاتِ کبدی و کلیوی
- زخمِ معده، پوکیِ استخوان، آبمروارید یا گلوکوم
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ همزمانِ سایرِ داروها و مکملها، و هرگونه برنامهٔ واکسیناسیونِ اخیر یا پیشِرو
عوارض احتمالی
- افزایشِ اشتها و افزایشِ وزن
- بیخوابی یا بیقراری
- ناراحتیِ گوارشی و سوزشِ سرِ دل
- احتباسِ مایعات و تورمِ خفیف
- تغییراتِ خلقیِ خفیف یا آکنه
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید، مانند تورمِ صورت، لب یا گلو و مشکل در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ مداوم یا نشانههای عفونتِ جدی، چون این دارو سیستمِ ایمنی را ضعیف میکند — سریع به پزشک اطلاع دهید.
- دردِ شدیدِ شکم، استفراغِ خونی یا مدفوعِ سیاه، که میتواند نشانهٔ زخم یا خونریزیِ گوارشی باشد — به پزشک مراجعه کنید.
- تاریِ دید یا دردِ چشم در مصرفِ طولانیمدت — حتماً به پزشک یا چشمپزشک اطلاع دهید.
- تشنگیِ شدید، ادرارِ زیاد یا ضعفِ غیرعادی، که میتواند نشانهٔ افزایشِ قندِ خون باشد — به پزشک اطلاع دهید.
- تغییراتِ شدیدِ خلقی، افسردگیِ عمیق یا افکارِ غیرعادی — سریع با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پردنیزون میتواند با داروهای گوناگونی تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمان با ضدالتهابهای غیراستروئیدی، مانند ایبوپروفن یا آسپرین، خطرِ زخم و خونریزیِ گوارشی را افزایش میدهد. این دارو ممکن است اثرِ داروهای پایینآورندهٔ قندِ خون و انسولین را کاهش دهد و نیاز به تنظیمِ دوزِ آنها پیش بیاید. مصرفِ همزمان با ادرارآورها میتواند کاهشِ پتاسیمِ خون را تشدید کند و اثرِ رقیقکنندههای خون مانند وارفارین را نیز باید پزشک پایش کند. برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدتشنج هم میتوانند سطحِ اثرِ پردنیزون را تغییر دهند، و معمولاً در دورانِ مصرفِ این دارو از تزریقِ واکسنهای زنده خودداری میشود. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییای را که مصرف میکنید، به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ پردنیزون در بارداری فقط با تشخیص و صلاحدیدِ پزشک انجام میشود؛ در مواردی که کنترلِ بیماریِ مادر ضروری باشد، پزشک با سنجیدنِ فایده و خطر، آن را تجویز میکند. مقدارِ کمی از این دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود؛ در مصرفِ کوتاهمدت و دوزِ پایین معمولاً نگرانیِ چندانی مطرح نیست، اما در مصرفِ طولانیمدت یا دوزِ بالا حتماً باید با پزشک مشورت شود. در هر دو حالتِ بارداری و شیردهی، تصمیمِ نهایی برعهدهٔ پزشکِ معالج است.
نگهداری
پردنیزون را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
| قرص | 20 mg |
| قرص | 5 mg |
| محلول | 15 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم مصرفِ پردنیزون را خودم و بهطورِ ناگهانی قطع کنم؟
۰۲تفاوتِ پردنیزون و پردنیزولون چیست؟
۰۳آیا پردنیزون باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۴آیا باید پردنیزون را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۵آیا مصرفِ طولانیمدتِ پردنیزون خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۷ سازنده، در گروه H02AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.