پیرفنیدون
پیرفنیدون دارویی ضدفیبروز (Antifibrotic) است. هدف آن، کند کردن روند تشکیل بافت اسکار در ریه است.
این دارو عمدتاً برای درمان فیبروز ریوی ایدیوپاتیک تجویز میشود؛ بیماریای مزمن که در آن بافت ریه بهتدریج اسکار و ضخیم میشود.
پیرفنیدون میتواند حساسیت پوست به نور آفتاب را بهشدت افزایش دهد و در موارد نادر به کبد آسیب برساند؛ بنابراین آزمایشهای دورهای کبد و محافظت از پوست در برابر نور خورشید ضروری است.
اگر زردی پوست یا چشم، خارش شدید، تورم صورت و لبها یا واکنش شدید پوستی پس از قرارگرفتن در آفتاب دیدید، سریع با پزشک مشورت کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیرفنیدون (Pirfenidone) دارویی ضدفیبروز با خاصیت ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی است که برای درمان فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (Idiopathic Pulmonary Fibrosis) به کار میرود؛ بیماری مزمنی که در آن بافت ریه بهتدریج اسکار و ضخیم میشود. این دارو با کاهش فعالیت سلولهای فیبروبلاست و کاهش برخی مواد محرک فیبروز مانند فاکتور رشد تبدیلکننده (TGF-beta)، از تشکیل بافت اسکار جدید در ریه جلوگیری میکند. هدف اصلی درمان، کند کردن روند کاهش عملکرد ریه در طول زمان است، نه بازگرداندن بافت آسیبدیده یا درمان قطعی بیماری. این دارو معمولاً بهصورت درازمدت و زیر نظر پزشک متخصص ریه مصرف میشود.
موارد مصرف
- کند کردن روند پیشرفت فیبروز ریوی ایدیوپاتیک در بزرگسالان، بهویژه در مراحل خفیف تا متوسط بیماری
- کمک به حفظ ظرفیت تنفسی و کاهش سرعت افت عملکرد ریه در طول زمان
- کاهش احتمال تشدید حاد بیماری در برخی بیماران
- طولانیتر کردن دوره پایداری نسبی بیماری پیش از پیشرفت محسوس بعدی
روش مصرف
پیرفنیدون را معمولاً همراه با غذا مصرف میکنند تا احتمال تهوع، سرگیجه و ناراحتی معده کاهش یابد. در آغاز درمان، پزشک معمولاً دوز را بهتدریج و طی چند هفته تا سطح مؤثر بالا میبرد تا بدن با دارو سازگار شود؛ این روند و زمانبندی دقیق آن را فقط پزشک یا داروساز شما بر اساس وضعیتتان مشخص میکند. مصرف منظم و در ساعات نسبتاً ثابت هر روز به اثربخشی بهتر دارو کمک میکند. این دارو را خودسرانه و بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، چون اثر آن در جلوگیری از پیشرفت خاموش بیماری است نه رفع فوری علامت؛ اگر چند روز پیاپی دارو را فراموش کردید یا مصرف قطع شد، پیش از شروع دوباره حتماً با پزشک مشورت کنید، زیرا ممکن است لازم باشد افزایش تدریجی دوز از نو تکرار شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه بیماری کبدی یا افزایش آنزیمهای کبدی دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر نارسایی شدید کلیه دارید یا تحت دیالیز هستید، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر سیگار میکشید یا بهتازگی سیگار را ترک کردهاید، این موضوع را حتماً با پزشک در میان بگذارید، چون بر اثر دارو تأثیر میگذارد.
- فهرست کامل داروها، بهویژه فلووکسامین یا سیپروفلوکساسین، و هر مکمل گیاهی را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- اگر پیشتر به پیرفنیدون یا هر یک از اجزای آن حساسیت داشتهاید، حتماً اطلاع دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از شروع دارو با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع و ناراحتی معده
- اسهال
- سرگیجه و خستگی
- سردرد
- کاهش اشتها و کمی کاهش وزن
- سوزش سر دل یا ریفلاکس معده
- واکنش شدید به نور آفتاب مانند قرمزی، سوزش یا تاول پوست — در این حالت فوراً از آفتاب دور شوید و موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی غیرعادی که میتواند نشانه آسیب کبدی باشد — در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تورم صورت، لبها یا زبان، کهیر گسترده یا تنگی نفس ناگهانی که نشانه واکنش آلرژیک شدید است — فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهش وزن چشمگیر و ناخواسته — این موضوع را به پزشک اطلاع دهید تا وضعیت تغذیه بررسی شود.
- نشانههای خونریزی گوارشی مانند مدفوع سیاه یا استفراغ خونی — در این حالت فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیرفنیدون بیشتر از طریق آنزیم کبدی موسوم به CYP1A2 در بدن تجزیه میشود، بنابراین هر دارویی که بر این آنزیم اثر بگذارد میتواند غلظت آن را در خون تغییر دهد. فلووکسامین (یک داروی ضدافسردگی) بهطور جدی این غلظت را بالا میبرد و مصرف همزمان آنها معمولاً توصیه نمیشود؛ برخی آنتیبیوتیکها مانند سیپروفلوکساسین نیز میتوانند اثر مشابه، هرچند خفیفتر، داشته باشند. در سوی مقابل، سیگار کشیدن میتواند اثربخشی پیرفنیدون را کم کند، پس ترک سیگار در طول درمان توصیه میشود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
درباره مصرف پیرفنیدون در بارداری انسانی اطلاعات کافی و قطعی در دست نیست، بنابراین این دارو معمولاً تنها زمانی در بارداری به کار میرود که پزشک فایده آن برای مادر را بهروشنی بیشتر از خطر احتمالی برای جنین بداند. مشخص نیست که پیرفنیدون در شیر مادر ترشح میشود یا نه، به همین دلیل تصمیم درباره ادامه یا قطع شیردهی در طول درمان باید با پزشک گرفته شود. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، حتماً پیش از شروع این دارو با پزشک متخصص مشورت کنید.
نگهداری
پیرفنیدون را در دمای اتاق، دور از رطوبت و دور از نور مستقیم آفتاب و در بسته اصلی خود نگه دارید. آن را همیشه دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای روی بسته را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را بر اساس راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در زباله خانگی معمولی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 200 mg |
| قرص | 267 mg |
| کپسول | 267 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا با مصرف پیرفنیدون باید کاملاً از آفتاب دوری کنم؟
۰۲چرا پزشک دوز دارو را کمکم زیاد میکند، نه از روز اول کامل؟
۰۳آیا پیرفنیدون بافت اسکار ریه را از بین میبرد؟
۰۴اگر چند روز دارو نخوردم، چه کار کنم؟
۰۵آیا در طول درمان با پیرفنیدون باید آزمایش خون بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۳ سازنده، در گروه L04AX05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.