فنیلافرین هیدروکلراید
فنیلافرین هیدروکلراید دارویی از ردهٔ آگونیستهای آلفا-۱ آدرنرژیک است که با تنگکردنِ رگهای خونی، فشار خون را بهسرعت افزایش میدهد.
بیشتر برای پیشگیری و درمانِ افتِ فشار خون در حینِ بیحسیِ نخاعی یا بیهوشیِ عمومی، و نیز حمایت از فشار خون در شرایطِ شوک به کار میرود.
این دارو تنها در محیطِ درمانی و توسطِ پزشک یا پرستار، همراه با پایشِ پیوستهٔ فشار خون و ضربانِ قلب تزریق میشود و برایِ مصرفِ خانگی یا خودتزریقی نیست.
اگر پیش از این به فنیلافرین یا داروهای مشابه واکنشِ حساسیتی داشتهاید، یا بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالای کنترلنشده یا پرکاریِ تیروئید دارید، حتماً پیش از هر تزریق به پزشک یا داروساز بگویید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنیلافرین هیدروکلراید دارویی از ردهٔ داروهای قلب و عروق و بهطورِ دقیقتر آگونیستِ گیرندهٔ آلفا-۱ آدرنرژیک (Alpha-1 Adrenergic Receptor Agonist) است. این دارو با تحریکِ مستقیمِ این گیرندهها در دیوارهٔ رگهای خونی باعثِ تنگشدنِ آنها میشود و در نتیجه فشار خون را بهسرعت بالا میبرد. برخلافِ بسیاری از داروهای مشابه، اثرِ چندانی بر ضربانِ قلب ندارد و گاهی حتی با کندشدنِ بازتابیِ ضربانِ قلب همراه است. شکلِ تزریقیِ آن مخصوصِ محیطهای درمانی مانندِ اتاقِ عمل، بخشِ بیهوشی و مراقبتهای ویژه است و هدفِ اصلیاش تثبیتِ سریعِ فشار خون در شرایطی است که افتِ آن میتواند خطرناک باشد.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمانِ افتِ فشار خون در حینِ بیحسیِ نخاعی یا اپیدورال، بهویژه در عملِ سزارین
- درمانِ افتِ فشار خون در حینِ بیهوشیِ عمومی و جراحی
- حمایت از فشار خون در شرایطِ شوکِ وازودیلاتوری (مانندِ شوکِ سپتیک) در بخشِ مراقبتهای ویژه
- درمانِ پریاپیسم (نعوظِ دردناک و طولانی) با تزریقِ موضعی توسطِ پزشک
- کنترلِ کوتاهمدتِ برخی تندتپشیهای قلبیِ خاص، زیرِ نظرِ مستقیمِ متخصصِ قلب
روش مصرف
فنیلافرین هیدروکلراید تزریقی را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ این دارو را پزشک، متخصصِ بیهوشی یا پرستار، معمولاً بهصورتِ تزریقِ وریدی یا سرمِ پیوسته و در بیمارستان یا اتاقِ عمل تجویز و تزریق میکند. مقدار، سرعتِ تزریق و مدتِ مصرف بر اساسِ وضعیتِ بیمار تعیین میشود و با پایشِ پیوستهٔ فشار خون و ضربانِ قلب، در طولِ درمان تنظیم و تغییر داده میشود؛ بنابراین هیچ برنامهٔ ثابت و خانگی برای این دارو وجود ندارد. اگر پیش یا حینِ دریافتِ این دارو احساسِ ناخوشایندی مانندِ سردردِ شدید، تپشِ قلب یا دردِ محلِ تزریق داشتید، بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افت فشار خون هنگام بیحسی نخاعی یا اپیدورال، بهویژه در سزارین
محلول غلیظ باید پیش از تزریق رقیق شود؛ همزمانی با داروهای انقباضدهنده رحم میتواند افزایش شدید فشارخون ایجاد کند.
افت فشار خون هنگام بیهوشی عمومی و جراحی
کمبود حجم داخل عروقی و علت قابلاصلاح افت فشار باید همزمان ارزیابی و درمان شود؛ نشت دارو خارج از رگ میتواند به آسیب بافتی شدید منجر شود.
شوک وازودیلاتوری، از جمله شوک عفونی
فشارخون، ضربان قلب، عملکرد کلیه و نشانههای ایسکمی باید پیوسته پایش شوند؛ درمان علت زمینهای شوک ضروری است.
پریاپیسم ایسکمیک (نعوظ دردناک و طولانی)
پریاپیسم ایسکمیک اورژانس است؛ تزریق فقط توسط پزشک و با پایش فشارخون و ضربان قلب انجام شود و محلول غلیظ ویال هرگز مستقیماً تزریق نشود.
برخی تندتپشیهای فوقبطنی حملهای
برای همه تندتپشیها مناسب نیست و در تندتپشی بطنی نباید بهکار رود؛ نوع ریتم باید پیش از تزریق توسط متخصص تشخیص داده شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به فنیلافرین یا دیگر اجزای این فرآورده
- بیماریهای قلبی-عروقی مانندِ آریتمی، بیماریِ عروقِ کرونر یا فشارِ خونِ بالایِ کنترلنشده
- پرکاریِ تیروئید، دیابت یا آبسیاهِ زاویهبستهٔ چشم (گلوکوم)
- مصرفِ اخیرِ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) یا داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای
- هر داروی دیگر، مکمل یا گیاهِ دارویی که مصرف میکنید
- بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی
عوارض احتمالی
- سردرد
- کندشدنِ بازتابیِ ضربانِ قلب
- بیقراری یا لرزشِ خفیف
- رنگپریدگیِ پوست بهدلیلِ تنگشدنِ رگها
- سوزش یا ناراحتی در محلِ تزریق
- تهوعِ خفیف
- افزایشِ شدید و ناگهانیِ فشار خون همراه با سردردِ شدید، تاریِ دید یا دردِ قفسهٔ سینه — بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- تپشِ نامنظم یا کندشدنِ بیشازحدِ ضربانِ قلب — هرگونه احساسِ ناخوشایندِ قلبی را فوراً به پزشک یا پرستارِ بالینِ خود بگویید.
- درد، تورم یا سردیِ غیرِعادی در محلِ تزریق که میتواند نشانهٔ نشتِ دارو به بافتِ اطراف باشد — باید بیدرنگ گزارش شود.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیر، تورمِ صورت و لبها یا دشواریِ تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ فشار در سینه، بهویژه در افرادِ دارایِ سابقهٔ بیماریِ قلبی — بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار در بیمارانِ بستری — باید به تیمِ درمانی اطلاع داده شود تا وضعیتِ خونرسانیِ اندامها بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فنیلافرین با برخی داروها تداخلِ مهم دارد؛ مصرفِ همزمان با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز یا تا چند هفته پس از قطعِ آنها میتواند فشار خون را بهطورِ خطرناکی بالا ببرد. داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای و برخی داروهای زایمانی مانندِ اکسیتوسین نیز میتوانند اثرِ افزایشِ فشار خونِ آن را تشدید کنند، و مصرفِ همزمان با دیگر داروهای منقبضکنندهٔ عروق نیز این اثر را جمع میکند. داروهای بتابلوکر هم ممکن است با روندِ طبیعیِ تنظیمِ ضربانِ قلب در کنارِ فنیلافرین تداخل ایجاد کنند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از تزریق بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فنیلافرینِ تزریقی، بهویژه برایِ کنترلِ افتِ فشار خونِ ناشی از بیحسیِ نخاعی در عملِ سزارین، از داروهایِ رایج و بهکاررفته در بارداری زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ بیهوشی و زنان است. بااینحال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرفِ آن در هر مرحله از بارداری یا در دورانِ شیردهی، با درنظرگرفتنِ شرایطِ خاصِ مادر و جنین یا نوزاد، برعهدهٔ پزشکِ متخصص است.
نگهداری
این فرآوردهٔ تزریقی معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی نگهداری میشود و کادرِ درمانی آمادهسازی و تزریقِ آن را برعهده دارد، نه بیمار در منزل. ویال یا آمپول باید دور از نورِ مستقیم و در دمایِ مناسبِ قیدشده روی برچسب نگهداری شود، و پیش از هر تزریق باید از سالمبودنِ ظرف، شفافیتِ محلول و معتبربودنِ تاریخِ انقضا اطمینان حاصل شود. هرگونه دارویِ باقیمانده نیز، مانندِ سایرِ داروهای تزریقی، باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا حینِ عملِ سزارین به من فنیلافرین تزریق کردند؟
۰۲آیا فنیلافرینِ تزریقی همان چیزی است که در قطره یا اسپریِ سرماخوردگی وجود دارد؟
۰۳آیا این تزریق برایِ جنین یا نوزاد خطری دارد؟
۰۴بعد از تزریق چه احساسی ممکن است داشته باشم؟
۰۵آیا میتوان این دارو را برایِ مصرف در منزل دریافت کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه C01CA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.