بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · قلب و عروق

فنیل‌افرین هیدروکلراید

Phenylephrine Hydrochloride
رده ATC C01CA06شکل تزریقیدوز 10 mg/1mLبرند در ایران ۴
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

فنیل‌افرین هیدروکلراید دارویی از ردهٔ آگونیست‌های آلفا-۱ آدرنرژیک است که با تنگ‌کردنِ رگ‌های خونی، فشار خون را به‌سرعت افزایش می‌دهد.

بیشتر برای چه؟

بیشتر برای پیشگیری و درمانِ افتِ فشار خون در حینِ بی‌حسیِ نخاعی یا بیهوشیِ عمومی، و نیز حمایت از فشار خون در شرایطِ شوک به کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

این دارو تنها در محیطِ درمانی و توسطِ پزشک یا پرستار، همراه با پایشِ پیوستهٔ فشار خون و ضربانِ قلب تزریق می‌شود و برایِ مصرفِ خانگی یا خودتزریقی نیست.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر پیش از این به فنیل‌افرین یا داروهای مشابه واکنشِ حساسیتی داشته‌اید، یا بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالای کنترل‌نشده یا پرکاریِ تیروئید دارید، حتماً پیش از هر تزریق به پزشک یا داروساز بگویید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

۰۲

معرفی دارو

فنیل‌افرین هیدروکلراید دارویی از ردهٔ داروهای قلب و عروق و به‌طورِ دقیق‌تر آگونیستِ گیرندهٔ آلفا-۱ آدرنرژیک (Alpha-1 Adrenergic Receptor Agonist) است. این دارو با تحریکِ مستقیمِ این گیرنده‌ها در دیوارهٔ رگ‌های خونی باعثِ تنگ‌شدنِ آن‌ها می‌شود و در نتیجه فشار خون را به‌سرعت بالا می‌برد. برخلافِ بسیاری از داروهای مشابه، اثرِ چندانی بر ضربانِ قلب ندارد و گاهی حتی با کندشدنِ بازتابیِ ضربانِ قلب همراه است. شکلِ تزریقیِ آن مخصوصِ محیط‌های درمانی مانندِ اتاقِ عمل، بخشِ بیهوشی و مراقبت‌های ویژه است و هدفِ اصلی‌اش تثبیتِ سریعِ فشار خون در شرایطی است که افتِ آن می‌تواند خطرناک باشد.

۰۳

موارد مصرف

  • پیشگیری و درمانِ افتِ فشار خون در حینِ بی‌حسیِ نخاعی یا اپیدورال، به‌ویژه در عملِ سزارین
  • درمانِ افتِ فشار خون در حینِ بیهوشیِ عمومی و جراحی
  • حمایت از فشار خون در شرایطِ شوکِ وازودیلاتوری (مانندِ شوکِ سپتیک) در بخشِ مراقبت‌های ویژه
  • درمانِ پریاپیسم (نعوظِ دردناک و طولانی) با تزریقِ موضعی توسطِ پزشک
  • کنترلِ کوتاه‌مدتِ برخی تندتپشی‌های قلبیِ خاص، زیرِ نظرِ مستقیمِ متخصصِ قلب
۰۴

روش مصرف

فنیل‌افرین هیدروکلراید تزریقی را خودِ بیمار مصرف نمی‌کند؛ این دارو را پزشک، متخصصِ بیهوشی یا پرستار، معمولاً به‌صورتِ تزریقِ وریدی یا سرمِ پیوسته و در بیمارستان یا اتاقِ عمل تجویز و تزریق می‌کند. مقدار، سرعتِ تزریق و مدتِ مصرف بر اساسِ وضعیتِ بیمار تعیین می‌شود و با پایشِ پیوستهٔ فشار خون و ضربانِ قلب، در طولِ درمان تنظیم و تغییر داده می‌شود؛ بنابراین هیچ برنامهٔ ثابت و خانگی برای این دارو وجود ندارد. اگر پیش یا حینِ دریافتِ این دارو احساسِ ناخوشایندی مانندِ سردردِ شدید، تپشِ قلب یا دردِ محلِ تزریق داشتید، بی‌درنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

افت فشار خون هنگام بی‌حسی نخاعی یا اپیدورال، به‌ویژه در سزارین

بزرگسالانبرای پیشگیری یا درمان افت فشار خون، به‌صورت بولوس وریدیِ رقیق‌شده یا انفوزیون مداوم وریدی، با تنظیم تدریجی بر اساس فشارخون و پاسخ گردش خون؛ تا پایدار شدن فشارخون ادامه می‌یابد.

محلول غلیظ باید پیش از تزریق رقیق شود؛ هم‌زمانی با داروهای انقباض‌دهنده رحم می‌تواند افزایش شدید فشارخون ایجاد کند.

افت فشار خون هنگام بیهوشی عمومی و جراحی

بزرگسالانبرای افت فشار گذرا، بولوس وریدیِ رقیق‌شده و برای افت فشار پایدار، انفوزیون مداوم وریدی؛ مقدار و سرعت بر اساس هدف فشارخون تنظیم می‌شود.

کمبود حجم داخل عروقی و علت قابل‌اصلاح افت فشار باید هم‌زمان ارزیابی و درمان شود؛ نشت دارو خارج از رگ می‌تواند به آسیب بافتی شدید منجر شود.

شوک وازودیلاتوری، از جمله شوک عفونی

بزرگسالانانفوزیون مداوم وریدی در بخش مراقبت‌های ویژه، بدون بولوس روتین، پس از ارزیابی و اصلاح کمبود حجم و اسیدوز؛ سرعت بر اساس فشارخون و خون‌رسانی اندام‌ها تنظیم می‌شود.

فشارخون، ضربان قلب، عملکرد کلیه و نشانه‌های ایسکمی باید پیوسته پایش شوند؛ درمان علت زمینه‌ای شوک ضروری است.

پریاپیسم ایسکمیک (نعوظ دردناک و طولانی)

بزرگسالانپس از تخلیه خون و در صورت نیاز شست‌وشوی اجسام غاری، محلول بسیار رقیق‌شده به‌صورت تزریق داخل جسم غاری و در فواصل کوتاه تا رفع نعوظ؛ فقط طبق پروتکل متخصص اورولوژی.

پریاپیسم ایسکمیک اورژانس است؛ تزریق فقط توسط پزشک و با پایش فشارخون و ضربان قلب انجام شود و محلول غلیظ ویال هرگز مستقیماً تزریق نشود.

برخی تندتپشی‌های فوق‌بطنی حمله‌ای

بزرگسالاندر موارد منتخب، تزریق وریدی مستقیم در محیط اورژانس با پایش مداوم نوار قلب و فشارخون؛ تکرار فقط بر اساس پاسخ ریتم و فشارخون.

برای همه تندتپشی‌ها مناسب نیست و در تندتپشی بطنی نباید به‌کار رود؛ نوع ریتم باید پیش از تزریق توسط متخصص تشخیص داده شود.

تنظیم دوز: فنیل‌افرین تزریقی دارویی پرخطر است و دوز دقیق آن را پزشک بر پایه سن، وزن، هدف فشارخون، شدت بیماری و پاسخ لحظه‌ای بیمار تعیین می‌کند؛ در سالمندان معمولاً شروع محتاطانه‌تری لازم است، در سیروز کبدی پاسخ ممکن است کمتر و در نارسایی انتهایی کلیه بیشتر باشد، بنابراین مقدار و سرعت انفوزیون باید جداگانه تنظیم شود. سقف روزانهٔ ثابت و قابل تعمیمی برای همه کاربردها وجود ندارد و تزریق باید پس از رقیق‌سازی و با پایش مداوم انجام شود.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • هرگونه حساسیتِ شناخته‌شده به فنیل‌افرین یا دیگر اجزای این فرآورده
  • بیماری‌های قلبی-عروقی مانندِ آریتمی، بیماریِ عروقِ کرونر یا فشارِ خونِ بالایِ کنترل‌نشده
  • پرکاریِ تیروئید، دیابت یا آب‌سیاهِ زاویه‌بستهٔ چشم (گلوکوم)
  • مصرفِ اخیرِ مهارکننده‌های مونوآمین‌اکسیداز (MAOI) یا داروهای ضدافسردگیِ سه‌حلقه‌ای
  • هر داروی دیگر، مکمل یا گیاهِ دارویی که مصرف می‌کنید
  • بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • سردرد
  • کندشدنِ بازتابیِ ضربانِ قلب
  • بی‌قراری یا لرزشِ خفیف
  • رنگ‌پریدگیِ پوست به‌دلیلِ تنگ‌شدنِ رگ‌ها
  • سوزش یا ناراحتی در محلِ تزریق
  • تهوعِ خفیف
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • افزایشِ شدید و ناگهانیِ فشار خون همراه با سردردِ شدید، تاریِ دید یا دردِ قفسهٔ سینه — بی‌درنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
  • تپشِ نامنظم یا کندشدنِ بیش‌ازحدِ ضربانِ قلب — هرگونه احساسِ ناخوشایندِ قلبی را فوراً به پزشک یا پرستارِ بالینِ خود بگویید.
  • درد، تورم یا سردیِ غیرِعادی در محلِ تزریق که می‌تواند نشانهٔ نشتِ دارو به بافتِ اطراف باشد — باید بی‌درنگ گزارش شود.
  • علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیر، تورمِ صورت و لب‌ها یا دشواریِ تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ فشار در سینه، به‌ویژه در افرادِ دارایِ سابقهٔ بیماریِ قلبی — بی‌درنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
  • کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار در بیمارانِ بستری — باید به تیمِ درمانی اطلاع داده شود تا وضعیتِ خون‌رسانیِ اندام‌ها بررسی شود.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

فنیل‌افرین با برخی داروها تداخلِ مهم دارد؛ مصرفِ هم‌زمان با مهارکننده‌های مونوآمین‌اکسیداز یا تا چند هفته پس از قطعِ آن‌ها می‌تواند فشار خون را به‌طورِ خطرناکی بالا ببرد. داروهای ضدافسردگیِ سه‌حلقه‌ای و برخی داروهای زایمانی مانندِ اکسی‌توسین نیز می‌توانند اثرِ افزایشِ فشار خونِ آن را تشدید کنند، و مصرفِ هم‌زمان با دیگر داروهای منقبض‌کنندهٔ عروق نیز این اثر را جمع می‌کند. داروهای بتابلوکر هم ممکن است با روندِ طبیعیِ تنظیمِ ضربانِ قلب در کنارِ فنیل‌افرین تداخل ایجاد کنند. فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از تزریق بررسی شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

فنیل‌افرینِ تزریقی، به‌ویژه برایِ کنترلِ افتِ فشار خونِ ناشی از بی‌حسیِ نخاعی در عملِ سزارین، از داروهایِ رایج و به‌کاررفته در بارداری زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ بیهوشی و زنان است. بااین‌حال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرفِ آن در هر مرحله از بارداری یا در دورانِ شیردهی، با درنظرگرفتنِ شرایطِ خاصِ مادر و جنین یا نوزاد، برعهدهٔ پزشکِ متخصص است.

۱۰

نگهداری

این فرآوردهٔ تزریقی معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی نگهداری می‌شود و کادرِ درمانی آماده‌سازی و تزریقِ آن را برعهده دارد، نه بیمار در منزل. ویال یا آمپول باید دور از نورِ مستقیم و در دمایِ مناسبِ قیدشده روی برچسب نگهداری شود، و پیش از هر تزریق باید از سالم‌بودنِ ظرف، شفافیتِ محلول و معتبربودنِ تاریخِ انقضا اطمینان حاصل شود. هرگونه دارویِ باقی‌مانده نیز، مانندِ سایرِ داروهای تزریقی، باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی10 mg / 1mL
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
فنیل افرین PHENYLEPHRINE
10 Amb a 1 units in 1 AMPULE
Beacon Pharmaceuticals Ltd
تزریقی
فنیل افرین هیدرو کلراید 10 میلی گرم بر 1 میلی لیتر استروپ آمپول PHENYLEPHRINE HCL 10MG/1 ML STEROP AMP
10 AMPULE in 1 BOX
Laboratoires Sterop
تزریقی
فنیل افرین هیدروکلراید استروپ PHENYLEPHRINE HCL STEROP
10 MILLIGRAM in 1 AMPULE · 1 AMPULE in 1 BOX · 100 AMPULE in 1 BOX
Laboratoires Sterop
تزریقی
فنیل افرین هیدرو کلراید 10 میلی گرم بر 1 میلی لیتر استروپ آمپول PHENYLEPHRINE HCL 10MG/1 ML STEROP AMP
10 MILLIGRAM in 1 AMPULE
SAMARTH LIFE SCIENCES PVT. LTD
تزریقی
فنیل افرین هیدروکلراید PHENYLEPHRINE HYDROCHLORIDE
10 AMPULE in 1 BOX
داروسازی کاسپین تأمین
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا حینِ عملِ سزارین به من فنیل‌افرین تزریق کردند؟
در بی‌حسیِ نخاعیِ سزارین، فشار خون اغلب به‌طورِ موقت افت می‌کند. فنیل‌افرین یکی از رایج‌ترین داروها برایِ بازگرداندنِ سریعِ فشار خون به محدودهٔ ایمن در این شرایط است و تیمِ بیهوشی مقدارِ آن را مرحله‌به‌مرحله و متناسب با وضعیتتان تنظیم می‌کند.
۰۲آیا فنیل‌افرینِ تزریقی همان چیزی است که در قطره یا اسپریِ سرماخوردگی وجود دارد؟
مادهٔ فعال یکسان است، اما شکل، مسیرِ مصرف و کاربردِ بالینیِ آن‌ها کاملاً متفاوت است. نوعِ تزریقی فقط توسطِ کادرِ درمانی برایِ کنترلِ فشار خون به کار می‌رود و نباید آن را با فرآورده‌های خوراکی یا موضعیِ ضدِاحتقانِ بینی یکسان دانست یا جایگزین کرد.
۰۳آیا این تزریق برایِ جنین یا نوزاد خطری دارد؟
فنیل‌افرین یکی از داروهایِ پرکاربرد و به‌خوبی شناخته‌شده برایِ همین منظور در بارداری است و تیمِ بیهوشی و زنان با پایشِ پیوسته، تعادل بینِ فشار خونِ مادر و خون‌رسانی به جنین را حفظ می‌کنند. بااین‌حال هرگونه نگرانیِ خاص را می‌توانید پیش از عمل با پزشکِ خود در میان بگذارید.
۰۴بعد از تزریق چه احساسی ممکن است داشته باشم؟
برخی افراد سردردِ خفیف، احساسِ سردیِ گذرا یا کندشدنِ ضربانِ قلب را تجربه می‌کنند که معمولاً کوتاه و قابلِ‌کنترل است. تیمِ درمانی در تمامِ این مدت فشار خون و ضربانِ قلبتان را زیرِ نظر دارد.
۰۵آیا می‌توان این دارو را برایِ مصرف در منزل دریافت کرد؟
خیر؛ شکلِ تزریقیِ فنیل‌افرین برایِ مصرفِ خانگی طراحی نشده و همیشه باید توسطِ کادرِ درمانی و در محیطی با امکاناتِ پایشِ فشار خون تزریق شود.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه C01CA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.