پرتوزوماب
پرتوزوماب داروی بیولوژیک ضدسرطان از خانوادهٔ آنتیبادیهای مونوکلونال است که بهطور هدفمند گیرندهٔ HER2 را در سلولهای سرطانی مسدود میکند.
این دارو عمدتاً برای درمان سرطان پستان HER2 مثبت بهکار میرود؛ چه پیش یا پس از جراحی و چه در مراحل پیشرفتهتر بیماری، همیشه همراه با داروی تراستوزوماب.
مهمترین نکتهٔ ایمنی، احتمال اثر بر عملکرد قلب و لزوم بررسی منظم آن پیش و طی درمان است؛ مصرف در بارداری نیز خطرناک است.
اگر تنگی نفس، تورم پا، تپش قلب، تب، یا هر علامت غیرمعمول حین یا پس از تزریق دیدید، بیدرنگ با تیم درمانی یا پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتوزوماب یک داروی بیولوژیک از خانوادهٔ آنتیبادیهای مونوکلونال انسانیشده است که در ردهٔ داروهای ضدسرطان و ایمنی قرار میگیرد و در ایران با نامهای تجاری پرجتا و پکتونا شناخته میشود. این دارو به بخشی مشخص از گیرندهٔ HER2 -پروتئینی که در سطح برخی سلولهای سرطان پستان بهمقدار زیاد دیده میشود- متصل میشود و مانع جفتشدن آن با سایر گیرندههای همین خانواده میگردد. این جفتشدن معمولاً پیام رشد و تکثیر را به سلول سرطانی میرساند؛ با مسدود شدنش، رشد تومور کند یا متوقف میشود. از آنجا که پرتوزوماب نقطهای متفاوت از داروی تراستوزوماب را روی همین گیرنده هدف میگیرد، این دو دارو معمولاً همزمان و بهصورت مکمل تجویز میشوند تا مسدودسازی مسیر HER2 کاملتر انجام شود. هدف اصلی این درمان، کند کردن یا متوقف کردن پیشرفت سرطان پستان HER2 مثبت است.
موارد مصرف
- درمان سرطان پستان متاستاتیک (پیشرفته) با HER2 مثبت، همراه با تراستوزوماب و شیمیدرمانی
- درمان پیش از جراحی (نئوادجوانت) در سرطان پستان اولیه یا موضعیپیشرفتهٔ HER2 مثبت
- درمان پس از جراحی (ادجوانت) در بیماران HER2 مثبت با خطر بازگشت بیماری
- همواره بهصورت بخشی از یک رژیم درمانی ترکیبی، هرگز بهتنهایی
روش مصرف
پرتوزوماب فقط بهصورت تزریق وریدی (انفوزیون) و منحصراً در محیط بیمارستانی یا مرکز درمانی تخصصی، توسط کادر درمان تجویز و تزریق میشود؛ این دارو هرگز در خانه و توسط خود بیمار مصرف نمیشود. برنامهٔ نوبتها معمولاً دورهای و با فاصلههای چند هفتهای است که پزشک انکولوژیست بر اساس نوع درمان -پیش از جراحی، پس از جراحی، یا بیماری پیشرفته- تعیین میکند و ممکن است اولین نوبت با نوبتهای بعدی اندکی تفاوت داشته باشد. حضور بهموقع در هر نوبت و پیروی از تقویم درمانی اهمیت زیادی دارد؛ در صورت نیاز به تأخیر یا تغییر نوبت، حتماً با پزشک معالج هماهنگ کنید و بدون مشورت او درمان را قطع یا بهتعویق نیندازید. هرگونه احساس ناخوشی حین یا اندکی پس از تزریق را فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه بیماری قلبی، نارسایی قلبی، یا کاهش عملکرد قلب در گذشته
- سابقهٔ پرتودرمانی قفسهٔ سینه یا مصرف داروهای دیگر اثرگذار بر قلب
- حساسیت شناختهشده به پرتوزوماب، تراستوزوماب، یا سایر آنتیبادیهای مونوکلونال
- بارداری، شک به بارداری، یا برنامهریزی برای بارداری در آینده
- شیردهی
- فهرست کامل داروها، مکملها، و سایر داروهای شیمیدرمانی مصرفی
عوارض احتمالی
- اسهال (شایعترین عارضه)
- ریزش مو (عمدتاً بهدلیل شیمیدرمانی همراه)
- حالت تهوع و خستگی
- کاهش گلبولهای سفید خون
- بثورات خفیف پوستی
- التهاب مخاط دهان
- علائم نارسایی قلبی مانند تنگی نفس، تورم پا، یا افزایش ناگهانی وزن - در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید
- واکنش آلرژیک شدید حین یا پس از تزریق مانند تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، افت فشار - فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تب همراه با کاهش شدید گلبولهای سفید که نشانهٔ احتمال عفونت جدی است - بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید
- اسهال شدید و مداوم که به کمآبی بدن بینجامد - نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرتوزوماب یک آنتیبادی زیستی است و برخلاف بسیاری از داروهای خوراکی، تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا یا الکل ندارد؛ اما چون معمولاً همراه با تراستوزوماب و داروهای شیمیدرمانی مانند دوستاکسل تجویز میشود، خطر عوارض ترکیبی -بهویژه بر قلب و مغز استخوان- بیشتر است. مصرف همزمان با سایر داروهای اثرگذار بر عملکرد قلب نیز نیازمند احتیاط ویژه است. فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات گیاهی مصرفیتان را به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف پرتوزوماب در بارداری میتواند برای جنین خطرناک باشد و با کاهش مایع آمنیوتیک و آسیب به رشد جنین مرتبط دانسته شده است؛ به همین دلیل پیش از شروع درمان باید بارداری رد شود و در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیری مطمئن استفاده گردد. دربارهٔ شیردهی نیز حتماً با پزشک مشورت کنید، زیرا معمولاً قطع موقت شیردهی در دوران درمان توصیه میشود.
نگهداری
پرتوزوماب دارویی است که تنها توسط کادر درمان، در بیمارستان یا مرکز درمانی تخصصی نگهداری و آمادهسازی میشود و بیمار معمولاً نیازی به نگهداری آن در منزل ندارد. این دارو باید در یخچال (نه در فریزر) و دور از نور نگهداری شود؛ ویالهای استفادهنشده یا تاریخگذشته را کادر درمانی بهطور اصولی دفع میکند. در هر شرایطی، دور نگه داشتن هرگونه داروی تزریقی از دسترس کودکان ضروری است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 30 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پرتوزوماب همیشه همراه با داروی دیگری مثل تراستوزوماب تزریق میشود؟
۰۲آیا پرتوزوماب برای همهٔ انواع سرطان پستان مناسب است؟
۰۳پیش از هر نوبت تزریق چه بررسیهایی لازم است؟
۰۴آیا بارداری در طول درمان با پرتوزوماب خطرناک است؟
۰۵اگر حین تزریق احساس ناخوشی کردم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۷ سازنده، در گروه L01XC13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.