بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · عفونت و آنتی‌بیوتیک

پنی‌سیلین جی پتاسیم

Penicillin G Potassium 5000000 [iU]
رده ATC J01CE01شکل تزریقیبرند در ایران ۵
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

پنی‌سیلین جی پتاسیم یک آنتی‌بیوتیکِ تزریقی از خانوادهٔ پنی‌سیلین‌ها (بتالاکتام‌ها) است که با از بین بردنِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، آن را نابود می‌کند.

بیشتر برای چه؟

این دارو بیشتر برای درمانِ عفونت‌های جدیِ باکتریایی مانندِ عفونت‌های استرپتوکوکی و پنوموکوکی به کار می‌رود. هم‌چنین در مواردِ خاصی مانند سیفلیس، مننژیت یا اندوکاردیتِ باکتریایی نیز تجویز می‌شود.

نکتهٔ ایمنی مهم

مهم‌ترین نکته دربارهٔ این دارو خطرِ واکنشِ آلرژیک است؛ افرادی که پیش‌تر به پنی‌سیلین یا داروهای مشابه حساسیت داشته‌اند باید پیش از تزریق حتماً پزشک را مطلع کنند.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر پس از تزریق نشانه‌هایی مانند کهیر، تورمِ صورت و گلو، یا تنگیِ نفس ظاهر شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ در صورتِ داشتنِ سابقهٔ حساسیت به پنی‌سیلین یا نارساییِ کلیه نیز پیش از تزریق پزشک را در جریان بگذارید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

۰۲

معرفی دارو

پنی‌سیلین جی پتاسیم یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آنتی‌بیوتیک‌های طبیعی از خانوادهٔ بتالاکتام‌ها (Beta-lactams) است که به‌صورت تزریقی—وریدی یا عضلانی—در بیمارستان یا مرکزِ درمانی تجویز می‌شود. این دارو با مهارِ ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری می‌کند و در نهایت باکتری را از بین می‌برد؛ به همین دلیل آن را «باکتری‌کش» می‌نامند. از آنجا که در محیطِ اسیدیِ معده تجزیه و غیرفعال می‌شود، برخلافِ برخی پنی‌سیلین‌های دیگر نمی‌تواند به‌صورتِ خوراکی مصرف شود و فقط به شکلِ تزریقی در دسترس است. این دارو معمولاً برای درمانِ عفونت‌های نسبتاً شدید یا گسترده در بدن، ناشی از باکتری‌های حساس به پنی‌سیلین، به کار می‌رود و در بسیاری از پروتکل‌های درمانیِ بیمارستانی جایگاهی ثابت دارد.

۰۳

موارد مصرف

  • عفونت‌های شدیدِ استرپتوکوکی (مانندِ عفونتِ خون، پوست و بافتِ نرم)
  • عفونت‌های پنوموکوکی، از جمله برخی مواردِ پنومونی
  • مننژیت و سپتی‌سمیِ مننگوکوکی
  • اندوکاردیتِ باکتریایی (عفونتِ دریچه‌های قلب) ناشی از باکتری‌های حساس
  • سیفلیس، به‌ویژه در مواردی که پنی‌سیلینِ تزریقی درمانِ ارجح است (مانندِ نوروسیفلیس یا بارداری)
  • برخی عفونت‌های شدیدِ دیگر مانندِ عفونت‌های کلستریدیایی، طبقِ تشخیصِ پزشک
۰۴

روش مصرف

این دارو معمولاً توسط پرستار یا پزشک در بیمارستان یا مرکزِ درمانی و به‌صورتِ تزریقِ وریدی یا عضلانی تجویز می‌شود و نیازی به تصمیم‌گیریِ شخصیِ بیمار دربارهٔ نحوهٔ تزریق نیست. آنچه اهمیت دارد رعایتِ دقیقِ زمان‌بندیِ نوبت‌های تزریق است، زیرا اثربخشیِ این دارو به حفظِ سطحِ پایدار و پیوستهٔ آن در خون در طولِ دورهٔ درمان وابسته است. دورهٔ درمان باید تا انتها و طبقِ برنامه‌ای که پزشک تعیین کرده کامل شود، حتی اگر علائم زودتر بهبود یابند؛ قطعِ زودهنگام می‌تواند به بازگشتِ عفونت یا افزایشِ خطرِ مقاومتِ باکتریایی بینجامد. هرگونه تغییر در برنامهٔ درمان باید فقط با هماهنگیِ پزشک یا تیمِ درمانی انجام شود.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

عفونت‌های شدید استرپتوکوکی (مانند سپتی‌سمی و عفونت پوست و بافت نرم)

بزرگسالان۱۲ تا ۲۴ میلیون واحد در شبانه‌روز، به‌صورت وریدی و در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت.
کودکان۱۵۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم وزن بدن در شبانه‌روز، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت.

مدت درمان به محل عفونت و پاسخ بیمار بستگی دارد؛ عفونت‌های ناشی از استرپتوکوک گروه آ باید دست‌کم ۱۰ روز درمان شوند.

عفونت‌های پنوموکوکی، از جمله پنومونی شدید

بزرگسالان۱۲ تا ۲۴ میلیون واحد در شبانه‌روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت.
کودکان۱۵۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم وزن بدن در شبانه‌روز، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ در مننژیت پنوموکوکی، ۲۵۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، در دوزهای مساوی هر ۴ ساعت به مدت ۷ تا ۱۴ روز.

فقط در صورت حساس بودن میکروب؛ مدت درمان در پنومونی یا سپتی‌سمی بر اساس کشت و پاسخ بیمار تعیین می‌شود.

مننژیت و سپتی‌سمی مننگوکوکی

بزرگسالان۲۴ میلیون واحد در شبانه‌روز، به‌صورت ۲ میلیون واحد وریدی هر ۲ ساعت.
کودکاندر مننژیت: ۲۵۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، در دوزهای مساوی هر ۴ ساعت به مدت ۷ تا ۱۴ روز؛ در سپتی‌سمی بدون مننژیت: ۱۵۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت.

در مننژیت، تجویز وریدی ترجیح دارد؛ سقف معمول دوز کودکان در مننژیت ۱۲ تا ۲۰ میلیون واحد در شبانه‌روز است.

اندوکاردیت باکتریایی ناشی از باکتری‌های حساس

بزرگسالان۱۲ تا ۲۴ میلیون واحد در شبانه‌روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ معمولاً ۴ تا ۶ هفته.
کودکان۱۵۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ معمولاً ۴ تا ۶ هفته.

مدت و دوز نهایی بر پایهٔ کشت خون، حساسیت میکروب و طبیعی یا مصنوعی بودن دریچه تعیین می‌شود؛ درمان باید بیمارستانی باشد.

نوروسیفلیس (سیفلیس عصبی)

بزرگسالان۱۸ تا ۲۴ میلیون واحد در شبانه‌روز، به‌صورت ۳ تا ۴ میلیون واحد وریدی هر ۴ ساعت یا انفوزیون وریدی مداوم، به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز.
کودکانپس از دورهٔ نوزادی: ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، به‌صورت ۵۰٬۰۰۰ واحد به‌ازای هر کیلوگرم هر ۴ تا ۶ ساعت، به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز.

در بارداری، شکل و مدت درمان به مرحلهٔ سیفلیس بستگی دارد؛ این رژیم مخصوص نوروسیفلیس است و نباید خودسرانه جایگزین پنی‌سیلین بنزاتین شود.

عفونت‌های شدید کلستریدیایی (مانند گانگرن گازی، بوتولیسم یا کزاز)

بزرگسالان۲۰ میلیون واحد در شبانه‌روز، به‌صورت وریدی و در دوزهای منقسم، معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت.

در گانگرن گازی، برداشت جراحی بافت مرده یا جراحی ضروری است؛ در بوتولیسم و کزاز، دارو درمان کمکی همراه پادزهر یا ایمونوگلوبولین اختصاصی است.

تنظیم دوز: دوز دقیق را پزشک بر پایهٔ وزن، شدت عفونت، کشت و حساسیت میکروب و عملکرد کلیه و کبد تعیین می‌کند. در نارسایی شدید کلیه، بیماری کبدی همراه با اختلال کلیه یا نوزادان، معمولاً پس از دوز بارگیری مقدار نگهدارنده کمتر و فاصلهٔ تزریق بیشتر لازم است؛ در سالمندان انتخاب از نیمهٔ پایین محدوده و پایش عملکرد کلیه اهمیت دارد. به‌علت بار پتاسیم این نمک، عملکرد کلیه و میزان پتاسیم خون باید پایش شود. سقف مطلق مشترکی برای همهٔ موارد وجود ندارد؛ دوزهای معمول این فهرست حداکثر تا ۲۴ میلیون واحد در شبانه‌روز هستند و مقادیر بالاتر فقط با پایش تخصصی تجویز می‌شوند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به پنی‌سیلین، آموکسی‌سیلین، سفالوسپورین‌ها یا سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتام
  • ابتلا به نارساییِ کلیه، زیرا این دارو عمدتاً از طریقِ کلیه دفع می‌شود و ممکن است نیاز به تنظیمِ دوز داشته باشد
  • سابقهٔ تشنج یا بیماری‌های عصبی
  • بارداری، شیردهی یا برنامه‌ریزی برای بارداری
  • تمامِ داروها، مکمل‌ها و گیاهانِ داروییِ مصرفی در حالِ حاضر
  • سابقهٔ اختلالاتِ خونی یا واکنش‌های گوارشیِ شدید به آنتی‌بیوتیک‌ها در گذشته
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • درد، قرمزی یا التهابِ خفیف در محلِ تزریق
  • حالتِ تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
  • اسهالِ خفیف
  • بثوراتِ پوستیِ خفیف و گذرا
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • نشانه‌های واکنشِ آلرژیک شدید مانند کهیر، تورمِ لب و صورت، یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
  • اسهالِ شدید، آبکی یا خونی که ممکن است نشانهٔ عفونتِ رودهٔ مرتبط با آنتی‌بیوتیک باشد — فوراً به پزشک اطلاع دهید
  • تشنج یا تغییرِ ناگهانیِ سطحِ هوشیاری، به‌ویژه در افرادِ دارای نارساییِ کلیه — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
  • ضربانِ قلبِ نامنظم یا ضعفِ شدید و ناگهانی که می‌تواند نشانهٔ بالا رفتنِ پتاسیمِ خون باشد — با اورژانس تماس بگیرید
  • زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا کبودیِ غیرعادی — در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

برخی داروها ممکن است با پنی‌سیلین جی پتاسیم تداخل داشته باشند. برای نمونه، پروبنسید می‌تواند دفعِ این دارو از بدن را کاهش دهد و سطحِ آن را در خون بالا ببرد، و مصرفِ هم‌زمان با متوترکسات ممکن است دفعِ متوترکسات را کندتر کرده و خطرِ عوارضِ آن را افزایش دهد. هم‌چنین برخی آنتی‌بیوتیک‌های باکتریواستاتیک، مانندِ تتراسایکلین‌ها، می‌توانند اثرِ باکتری‌کشیِ پنی‌سیلین را کاهش دهند. فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخل‌های احتمالی پیش از شروعِ درمان بررسی و مدیریت شوند.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

پنی‌سیلین جی پتاسیم از دیرباز در بارداری استفاده شده و در بسیاری از موارد، از جمله درمانِ سیفلیس در دورانِ بارداری، به‌عنوان گزینه‌ای ایمن و حتی ارجح شناخته می‌شود. این دارو به مقدارِ کمی در شیرِ مادر ترشح می‌شود؛ اگرچه معمولاً با شیردهی سازگار دانسته می‌شود، در صورتِ مشاهدهٔ اسهال، بثوراتِ پوستی یا برفکِ دهانی در نوزاد باید موضوع با پزشک در میان گذاشته شود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی همیشه باید با پزشک گرفته شود.

۱۰

نگهداری

این دارو معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی و توسط کادرِ درمان نگهداری و آماده‌سازی می‌شود، بنابراین بیمار معمولاً نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. در صورتی که بخشی از دارو در اختیارِ بیمار یا خانواده قرار گیرد، باید پیش از آماده‌سازی در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگهداری شود، محلولِ آماده‌شده طبقِ دستورِ داروساز و معمولاً در یخچال نگهداری و در بازهٔ زمانیِ مشخص‌شده مصرف شود، و دارو همیشه دور از دسترسِ کودکان بماند و تاریخِ انقضای آن پیش از مصرف بررسی شود.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
پنی سیلین جی پتاسیم 5 میلیون واحد تزریقی PENICILLIN G POTASIUM 5M IU INJ
دارو جویان حیات
تزریقی
پن پتاسیم PEN POTASSIUM
10 VIAL, GLASS in 1 BOX
داروسازی جابرابن حیان
تزریقی
پنی سیلین جی پتاسیم PENICILLIN G POTASSIUM
5000000 INTERNATIONAL UNITS in 1 VIAL, GLASS
داروسازی دانا
تزریقی
پنی سلین جی پتاسیم-شفا® 5000000 ویال PENICILLIN G POTASSIUM-SHAFA® 5,000,000 U VIAL
لابراتوار داروسازی و بهداشتی شفا
تزریقی
سودیو پن SODIOPEN 5000000 IU VIAL
پویش دارو گستر برتر فارس
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا پنی‌سیلین جی پتاسیم به‌صورتِ قرص موجود نیست و باید تزریق شود؟
این دارو در محیطِ اسیدیِ معده تجزیه و غیرفعال می‌شود، به همین دلیل نمی‌تواند به‌صورتِ خوراکی اثرِ مطمئنی داشته باشد. تزریقِ وریدی یا عضلانی این امکان را می‌دهد که دارو مستقیماً وارد جریانِ خون شود و سطحِ مؤثرِ آن در بدن حفظ شود.
۰۲اگر پیش‌تر به آموکسی‌سیلین حساسیت داشته‌ام، آیا مصرفِ این دارو خطرناک است؟
بله، احتمالِ زیادی وجود دارد که با پنی‌سیلین جی پتاسیم نیز واکنشِ آلرژیک نشان دهید، زیرا هر دو از خانوادهٔ پنی‌سیلین‌ها هستند. حتماً پیش از هرگونه تزریق، سابقهٔ حساسیتِ خود را به‌طورِ کامل به پزشک اطلاع دهید.
۰۳آیا این دارو با سفالوسپورین‌ها هم حساسیتِ متقابل دارد؟
در برخی افراد، حساسیت به پنی‌سیلین می‌تواند با احتمالِ کمی همراه با واکنش به سفالوسپورین‌ها باشد. پزشک با توجه به شدتِ حساسیتِ قبلیِ شما تصمیم می‌گیرد که آیا مصرفِ این گروه از داروها بی‌خطر است یا خیر.
۰۴چرا باید دورهٔ کاملِ تزریق را حتی پس از بهبودِ علائم ادامه داد؟
قطعِ زودهنگامِ درمان می‌تواند باعث شود باکتری‌های باقی‌مانده دوباره تکثیر شوند یا نسبت به دارو مقاوم شوند. کاملِ ماندنِ دورهٔ درمان، طبقِ برنامه‌ای که پزشک تعیین کرده، برایِ ریشه‌کنیِ کاملِ عفونت ضروری است.
۰۵آیا مصرفِ این دارو در افرادِ مبتلا به بیماریِ کلیوی نیاز به احتیاطِ خاصی دارد؟
بله، از آنجا که این دارو عمدتاً از طریقِ کلیه دفع می‌شود، در افرادِ دارای نارساییِ کلیوی ممکن است در بدن تجمع پیدا کند و خطرِ عوارضی مانند تشنج یا افزایشِ پتاسیمِ خون را بالا ببرد. پزشک در این افراد دوز و بازهٔ تزریق را متناسب با عملکردِ کلیه تنظیم می‌کند.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه J01CE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.